Cần rà soát và triển khai sớm việc kiểm định chất lượng các công trình di sản

KTS Trần Việt Thắng

Các biệt thự cũ thời Pháp tại Hà Nội đã được rà soát đánh giá xếp hạng trên cơ sở các giá trị kiến trúc, quy hoạch cảnh quan, lịch sử và tính nguyên bản để xác định mức độ bảo vệ di sản. Đó là một cố gắng lớn của thành phố trong việc bảo vệ và phát huy các giá trị di sản văn hóa đặc trưng của Hà Nội. Trên cơ sở đó, các biệt thự được phân thành 3 hạng: Công trình có giá trị đặc biệt, giá trị đáng chú ý và giá trị trung bình với các quy định ưu tiên bảo tồn cũng được xác định theo thứ tự tương ứng, trong đó các công trình giá trị trung bình tùy theo đánh giá cụ thể có thể cho phép đến cải tạo hoặc phá dỡ xây mới. Tuy nhiên, có một thực tế là ngay cả các biệt thự có giá trị đặc biệt, đáng chú ý cũng có những công trình đã xuống cấp, hoặc thậm chí trong tình trạng nguy hiểm về kết cấu.

Nguyên nhân của việc xuống cấp các biệt thự cũ là do quản lý sử dụng chung, nhiều hộ dân khai thác, cải tạo cơi nới nhưng chưa được quan tâm theo dõi bảo trì, giữ gìn và ứng xử trước các tình trạng xuống cấp, nguy hiểm, đồng thời tình trạng lấn chiếm không gian dẫn đến khó khăn trong khai thác sử dụng, kiểm soát kiểm định, hạn chế trong việc đầu tư nâng cấp.. Tình trạng quản lý và sử dụng chồng chéo, thiếu kinh phí tổ chức kiểm định chất lượng công trình cũng là những khó khăn lớn trong vận hành quản lý bảo tồn các biệt thự cũ.

Các nội dung công cụ quản lý liên quan đến bảo tồn, phát huy các giá trị kiến trúc của hệ thống biệt thự Pháp của thành phố bao gồm các Luật, Nghị định, Nghị quyết, Quy chế quản lý… theo hành lang pháp lý của pháp luật đối với công tác bảo hành, bảo trì, cải tạo công trình xây dựng. Ngày 13/8/2015, UBND TP Hà Nội đã phê duyệt và ban hành Quy chế quản lý quy hoạch kiến trúc Khu phố cũ Hà Nội, dù mục tiêu của quy chế quản lý về không gian cảnh quan, nhưng cũng có các nội dung liên quan đến việc ứng xử đối với chất lượng các công trình có giá trị cần bảo tồn. Trong đó xác định: Khi công trình hư hỏng, xuống cấp có nguy cơ sập đổ được phép xây dựng lại trên cơ sở tuân thủ các quy định hiện hành; xác định khái niệm bảo tồn di sản không chỉ bảo tồn các biệt thự và công trình có giá trị mà còn có cả việc gìn giữ, phát huy các cấu trúc không gian thành phố vườn đặc trưng;  quy định có lộ trình tháo dỡ các bộ phận lấn chiếm, cơi nới không gian.. đặc biệt cho phép việc tạm thời xây dựng cải tạo các dãy kiến trúc 1 tầng xung quanh biệt thự nguyên bản để tạo thuận lợi cho việc khai thác sinh lợi từ bảo tồn di sản, thu hút đầu tư với điều kiện phải có kiến trúc phù hợp và phát huy tích cực  các công trình giá trị di sản bên trong. Ngoài ra, Quy chế còn quy định cơ chế chính sách hỗ trợ khuyến khích công tác bảo tồn, bao gồm cả việc xã hội hóa, hỗ trợ tài chính, thuế, quỹ đất và ưu tiên việc mua nhà khu vực trung tâm đối với các hộ dân tự nguyện di chuyển ra ngoài khuôn viên di sản.

Biệt thự cổ Hà Nội

Để quản lý và bảo tồn các di sản kiến trúc khu phố cũ hiệu quả nói chung và an toàn nói riêng, cần rà soát, triển khai sớm các kế hoạch kiểm tra, kiểm định chất lượng các công trình có giá trị theo luật định. Trước mắt ưu tiên các công trình xuống cấp trực quan với nguồn vốn của các đơn vị quản lý; nghiên cứu triển khai các phương án giãn dân với các khả năng đầu tư nhà ở mới giãn dân hoặc khai thác xã hội hóa… Đồng thời, cũng cần bổ sung các quy định về bảo trì, giãn dân, khai thác xã hội hóa trong việc khai thác sử dụng quỹ di sản kiến trúc của Thủ đô.

KTS Trần Việt Thắng

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc 09 – 2015)

Bài liên quan: