Nỗ lực đưa di sản đến gần cộng đồng bằng ngôn ngữ thiết kế của các nhà sáng tạo

Tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023, nhiều nghệ sĩ với sự đam mê, tâm huyết của mình đã tạo nên những không gian nghệ thuật độc đáo. Mỗi tác phẩm xuất phát từ những nguồn cảm hứng riêng, nhưng đều gặp nhau ở một điểm: đưa di sản công nghiệp và di sản văn hoá Hà Nội đến gần hơn với cộng đồng thông qua ngôn ngữ của thiết kế, sáng tạo.

Thử nghiệm nhiều lần để mang đến trải nghiệm trọn vẹn

Triển lãm “Triển lãm Sắp đặt Nước và Di sản Tháp nước Hàng Đậu” được thiết kế bởi hoạ sĩ Nguyễn Đức Phương, kiến trúc sư trẻ Cao Thế Anh, thiết kế âm thanh Vũ Trọng Long, thiết kế chiếu sáng bởi Croled, là một trong những công trình thể nghiệm nhiều loại hình nghệ thuật và sắp đặt trong lòng di sản. Triển lãm kết hợp hiệu ứng thiết kế ánh sáng, sử dụng vật liệu tái chế và sắp đặt âm thanh tiếng nước chảy, lấy cảm hứng từ lục thuỷ theo quan niệm Á Đông (tượng trưng cho 6 nguồn nước trong tự nhiên: nước sông, nước khe, nước suối, nước mưa, nước ngầm và nước biển)

Họa sĩ Nguyễn Đức Phương chia sẻ: “Không gian này khơi gợi về sự kết nối xã hội đô thị với thế giới tự nhiên thông qua nước, nhấn mạnh tầm quan trọng của nước trong đời sống hiện đại”. Về mặt thị giác, nhóm thiết kế sử dụng vật liệu tái chế là ni lông để gợi ra vấn nạn ô nhiễm nguồn nước. Đồng thời, tính toán nhiều phương án để sắp đặt các “đĩa màu nilon” này vừa không tổn hại đến kiến trúc và vừa đủ để biến đường đi bên trong Tháp nước thành điểm nổi bật, hút mắt người nhìn trong không gian tường đá mộc mạc.

Về mặt âm thanh, đội ngũ mong muốn dùng âm thanh tiếng giọt nước để đưa khán giả đến những chiều không gian mênh mông ngay giữa Tháp nước Hàng Đậu – là công trình kiến trúc độc đáo và ẩn chứa nhiều ý nghĩa biểu tượng như một chiếc đồng hồ. Đội ngũ đã thử nghiệm rất nhiều tần số, điều chỉnh cao độ của giọt nước để chọn ra tần số chữa lành, xoa dịu cảm xúc theo tâm lý học. Các yếu tố kỹ thuật (mic, loa) cũng được chọn lọc kỹ càng để phát tiếng nước tự nhiên nhất, nhằm đưa con người trở về trạng thái nguyên thủy của bản thể. Tất cả đều được kiểm tra nhiều lần ở xưởng rồi mới thi công tại không gian Tháp nước.

Không gian bên trong Tháp nước Hàng Đậu.
Không gian bên trong Tháp nước Hàng Đậu.

Thông qua dự án lần này, tôi mong công chúng sẽ có ý thức và đóng góp đối với di sản. Đời sống tuy thay đổi theo thời kỳ, nhưng di sản vẫn luôn mang lại giá trị cốt lõi. Bên cạnh đó, tôi cũng hy vọng người trẻ có cái nhìn, cách tiếp cận khác về nghệ thuật, từng bước tạo nên giá trị cho cộng đồng. Tôi mong nhiều không gian nghệ thuật hơn nữa được kiến tạo từ di sản như thế này”, hoạ sĩ Nguyễn Đức Phương bộc bạch.

Tham gia vào đội ngũ thiết kế triển lãm cho Tháp nước Hàng Đậu, Kiến trúc sư Cao Thế Anh đại diện cho những nhà sáng tạo trẻ của Thủ đô, đang nỗ lực từng ngày để đem di sản đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ tương lai. Anh cho rằng, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 là dịp nhìn lại những di sản đã bị quên lãng. “Đây là cơ hội để bảo tồn, phát triển di sản văn hóa, công nghiệp, để những di sản có thể hòa nhập với bối cảnh đô thị hiện nay” – Kiến trúc sư Cao Thế Anh cho biết.

Thực hành nghệ thuật Graffiti ở độ cao hơn 20m

Là hoạt động mang tính giao thoa văn hóa tại Lễ hội năm nay, triển lãm Nghệ thuật Graffiti ”King Royal Pride 2023″ hứa hẹn sẽ có nhiều tác phẩm đột phá bởi sự pha trộn phong cách của các nghệ sĩ Indonesia và châu Âu hòa vào nét đẹp văn hóa Việt Nam. Triển lãm được thực hiện bởi hoạ sĩ Dũng Zunk (Trần Tiến Dũng) với 17 năm kinh nghiệm thực hành graffiti. Lần đầu tổ chức “King Royal Pride” tại Việt Nam, anh mong muốn truyền cảm hứng cho nghệ sĩ graffiti về niềm tự hào châu Á, sự ứng dụng và lan tỏa mạnh mẽ nghệ thuật graffiti.

Sự kiện góp mặt hơn 30 nghệ sĩ đến từ nhiều quốc gia, đặc biệt là cuộc gặp gỡ của 4 nghệ sĩ FINÉ – nghệ sĩ gạo cội hàng đầu tại Jakarta. Tại “King Royal Pride 2023”, các nghệ sĩ sẽ cùng sáng tác thể nghiệm thay đổi diện mạo của Tháp nước cao 20m được xây dựng từ thế kỷ XIX, đã hiện diện và chứng kiến chặng đường lịch sử hoạt động và phát triển của Nhà máy Xe lửa Gia Lâm.

Hoạ sĩ Dũng Zunk bên một tác phẩm graffiti của mình.
Hoạ sĩ Dũng Zunk bên một tác phẩm graffiti của mình.

Hoạ sĩ Dũng Zunk chia sẻ, chất liệu tạo nên các bức tranh độc đáo 99% bằng sơn xịt. “Tôi phát động chủ đề Spray Asia với mong muốn mọi người thể hiện giá trị châu Á, cộng đồng mình. Tôi cũng hy vọng tiếng nói đến từ châu Á, Đông Nam Á sẽ vang ra toàn thế giới trong chuỗi sự kiện King Royal Pride tổ chức hàng năm” – Anh tâm sự.

Bày tỏ những khó khăn tổ chức, nam họa sĩ cho biết, trở ngại duy nhất là không gian nhà máy quá mới đối với các nghệ sĩ. “Chúng tôi phải đưa cái tôi hòa nhập với không gian ở đây, ví dụ như mảng tường 5B, khó khăn là thể hiện cá tính trong một không gian rộng lớn, hòa nhập nhưng không hòa tan. Tôi dành nhiều thời gian ở nhà máy để cảm nhận không gian và phát hiện nhiều điểm thú vị. Chẳng hạn, nếu đứng ở sân khấu chính, bạn sẽ cảm nhận đám cây dại rất nhỏ, nhưng nhìn ra xa, những cây này được phóng đại lên và có màu sắc ấn tượng theo khổ dọc, một khổ rất châu Á” – Anh chia sẻ thêm.

Giá trị mang vẻ đẹp lịch sử đến cộng đồng vượt trên áp lực “mùa cao điểm”

Tại phân xưởng gia công nóng B1 của Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, TOOB Studio thiết kế Pavilion “Không gian Kiến trúc & Nghệ thuật Phân xưởng nóng” trưng bày những cỗ máy công nghiệp trong phân xưởng đang hoạt động, cũng như cung cấp chuỗi tư liệu hình ảnh của các cơ sở công nghiệp khác ở Việt Nam. Các pavilion kỳ vọng sẽ mang di sản công nghiệp tiếp cận gần hơn đến công chúng, để nhân dân, đặc biệt là các bạn trẻ thêm hiểu và trân trọng vẻ đẹp từ những cỗ máy nhuốm màu thời gian và vẫn đang tiếp tục phục vụ con người.”

Pavilion Không gian Kiến trúc & Nghệ thuật PHÂN XƯỞNG NÓNG
Pavilion Không gian Kiến trúc & Nghệ thuật PHÂN XƯỞNG NÓNG

Kiến trúc sư Nguyễn Hồng Quang – tác giả Pavilion không gian kiến trúc “Phân xưởng Nóng” cho biết: “Mục tiêu của Lễ hội là giúp mọi người yêu di sản hơn và phát triển nó trong tương lai. Đó là lý do đội ngũ thiết kế quyết định giữ nguyên hiện vật ở đây, hầu như không tác động nhiều, chỉ tạo ra góc nhìn mới và cung cấp những chú thích để công chúng hiểu về hoạt động của công xưởng. Qua đó, truyền tải thông điệp rằng, những máy móc này đã có thời kỳ phục vụ cho những người công nhân, cho nhà máy, là một phần lịch sử thú vị”.

Kiến trúc sư Hồng Quang cũng cho biết, mùa cao điểm làm việc của các công ty kiến trúc thường từ tháng 8 đến cuối năm, nhưng đôi ngũ của anh vẫn dành thời gian cho Lễ hội vì qua những chương trình thế này, anh thấy công việc của mình mang lại giá trị sâu rộng hơn tới cộng đồng. “Hà Nội có rất nhiều chất liệu truyền thống, di sản. Khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo, với các hoạt động quy tụ nhiều nguồn lực từ cơ quan quản lý đến giới kiến trúc, nghệ sĩ chung tay cùng thực hiện, sẽ gắn kết và tạo thêm nhiều giá trị bất ngờ cho sáng tạo, cho cộng đồng. Lễ hội năm nay sẽ tạo ra một cuộc thử nghiệm nhỏ để các cơ quan ban ngành, mọi người trong xã hội thấy rằng: khi đến với nhau, chúng ta có thể làm được rất nhiều thứ. Người Việt Nam rất sáng tạo” – Anh Quang bộc bạch.

Nỗ lực vượt khó và nhiều thử nghiệm sáng tạo trong âm nhạc

Tất cả những khao khát sáng tạo từ di sản để và truyền cảm hứng đến cộng đồng ấy trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 sẽ được khai mạc bằng chương trình nghệ thuật mang tên “Dòng chảy”.

Tổng đạo diễn Nguyễn Quốc Hoàng Anh của chương trình nghệ thuật “Dòng chảy” cho biết: “Những trầm tích phù sa của sông Hồng và những lớp văn hoá của Hà Nội cùng ký ức cộng đồng chính là nguồn cảm hứng cho lễ khai mạc.”

Hà Nội là Thành phố Sáng tạo, nhưng tôi luôn trăn trở vậy sáng tạo sẽ dựa trên điều gì? Chúng nên có điểm tựa là di sản và bản sắc của địa phương. Bởi chúng ta chỉ có thể đi xa và bền vững nếu dựa trên chính cộng đồng và văn hoá của mình. Lễ khai mạc cũng sẽ tạo nên những cuộc đối thoại giữa nghệ thuật phương Đông và phương Tây, giữa những thể loại âm nhạc khác nhau, tạo nên tinh thần của sự đa dạng. Lễ hội nói chung và chương trình nghệ thuật Dòng Chảy nói riêng mong muốn như là một gợi ý, một nguồn cảm hứng về tinh thần của ‘Nền công nghiệp sáng tạo mang bản sắc Việt Nam” – đạo diễn Hoàng Anh chia sẻ thêm.

Tổng đạo diễn Nguyễn Quốc Hoàng Anh - thuyền trưởng dẫn dắt chương trình “Dòng chảy”.
Tổng đạo diễn Nguyễn Quốc Hoàng Anh – thuyền trưởng dẫn dắt chương trình “Dòng chảy”.

Nhạc trưởng Đồng Quang Vinh là một trong những nghệ sĩ dành nhiều tâm huyết và đầu tư cho “Dòng chảy”. Anh chia sẻ bản thân thấy khó khi làm chương trình khai mạc này. Người nhạc trưởng bày tỏ: “Khi nhận yêu cầu từ BTC, tôi thấy hơi khó vì vừa phải truyền tải truyền thống, vừa phải mang nét hiện đại, có sự đương đại hòa hợp cổ kim, mang đến phong cách mới nhưng không xóa nhòa nét cổ kính và vẫn phải hướng tới tương lai. Tôi kỹ tính, phải cùng đội ngũ viết lại bản thảo và phối nhạc rất nhiều lần. Nhưng chính sự khó lại mang đến cảm xúc mới, khiến thành viên dàn nhạc thấy rất hào hứng vì chưa bao giờ chơi với một phong cách như vậy”.

Nhạc trưởng Đồng Quang Vinh luyện tập nhiều ngày đêm để chuẩn bị kỹ càng cho “Dòng chảy”.
Nhạc trưởng Đồng Quang Vinh luyện tập nhiều ngày đêm để chuẩn bị kỹ càng cho “Dòng chảy”.

Chia sẻ về khó khăn trong quá trình tập luyện, nhạc trưởng cho biết đó là nỗ lực quản lý, phối hợp một dàn nhạc đông người. “Những tác giả viết như tôi sẽ phải sáng tác, phối khí thêm để viết mới nhưng không bị quá giới hạn. Khi luyện tập, chúng tôi phải làm sao để âm sắc của nhạc cụ phương Tây và phương Đông hòa hợp, không bị chênh nhau; làm thế nào để tiết tấu mới đưa vào các làn điệu cổ mà không phá đi giai điệu vốn có”.

Không chỉ luyện tập ban ngày, những nghệ sĩ tham gia góp sức tại Lễ hội cũng đã nỗ lực qua nhiều đêm trắng. “Có những hôm dù ban ngày làm việc nhiều rồi nhưng đến đêm chúng tôi vẫn hăng say quên cả ngủ. Nghĩ ra ý mới, chúng tôi nhấc điện thoại lên trao đổi luôn và cùng ngồi viết lại, chúng tôi sáng tạo 50 phương án, nhưng rồi giữ 5 và chỉ chọn 1. Ngoài ra, chính nỗ lực từ phía Ban tổ chức Lễ hội đã tiếp sức cho nghệ sĩ, khi đã tạo ra sân khấu tuyệt đẹp, làm việc khoa học, giúp chúng tôi chỉ cần chú tâm vào chuyên môn để cống hiến cho khán giả”, Nhạc trưởng Đồng Quang Vinh chia sẻ.

Với sự tham gia của hơn 200 đơn vị, nhà sáng tạo và nghệ sĩ thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, hơn 60 hoạt động văn hoá – nghệ thuật độc đáo tập trung vào 3 trụ cột chính: thiết kế, cộng đồng và sáng tạo; Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 hứa hẹn là một trong những hoạt động văn hoá sôi nổi nhất Thủ đô dịp cuối năm. Những nghệ sĩ với tâm huyết, nỗ lực bền bỉ đã và đang tích cực xây dựng những không gian cộng đồng sáng tạo, khoác lên màu áo mới cho di sản. Lễ hội sẽ là dịp để người dân Thủ đô nói riêng và Việt Nam nói chung nâng cao nhận thức, tình yêu đối với những giá trị truyền thống trong bối cảnh đô thị hiện đại.

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 danh nghĩa tổ chức bởi UBND TP Hà Nội, Hội Kiến trúc sư Việt Nam, do Sở Văn hoá thể thao Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc với sự đồng hành của Văn phòng đại diện UNESCO tại Hà Nội, Chương trình Định cư con người Liên hợp quốc UN-Habitat, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, UBND quận Long Biên, quận Hoàn Kiếm, quận Ba Đình và các quận, huyện, cùng các đơn vị, các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và nhà sáng tạo, nghệ sỹ… phối hợp thực hiện.

© Tạp chí Kiến trúc