Diễn đàn KTS châu Á và Mối quan tâm của KTS Việt Nam

Với chủ đề hấp dẫn, nội dung “nóng” đề cập về các đô thị châu Á trong thế kỷ XXI, Diễn đàn KTS châu Á – Arcasia 16 đã thu hút sự quan tâm của giới nghề. Phóng viên Tạp chí Kiến trúc đã ghi nhận những ý kiến của các KTS về những suy nghĩ, cảm nhận khi tham dự Diễn đàn lần này.

TS. KTS Phạm Thúy Loan (Trường Đại học Xây dựng – Ban tổ chức):
Diễn đàn Arcasia lần này có chủ đề rất rộng: “Đô thị châu Á trong thời kỳ toàn cầu hóa – những cơ hội và thách thức” – nội dung bao trùm suốt từ những vấn đề kinh tế, xã hội, thể chế của các quốc gia, cũng như những vấn đề về môi trường và biến đổi khí hậu… Với chủ đề này, Ban tổ chức cũng mong muốn Arcasia trở thành diễn đàn để tất cả mọi người đều có thể chia sẻ công việc và kinh nghiệm của mình. Khi chúng tôi thiết kế chương trình, lựa chọn những diễn giả, bên cạnh tiêu chí là chất lượng của bài, nội dung tiếp cận chủ đề thì còn lựa chọn các quốc gia…
Trong chủ đề lớn: Đô thị châu Á Thế kỷ XXI, chúng tôi chia làm ba nội dung:
1. Toàn cầu hóa và đô thị hóa ở các đô thị châu Á;
2. Xu hướng kiến trúc hiện đại với tất cả những lý luận, thực tiễn, kinh nghiệm, hành nghề kiến trúc ở châu Á, trong đó có xu hướng kiến trúc xanh, thân thiện môi trường và tiết kiệm năng lượng;
3. Tập trung vào vấn đề văn hóa – giá trị và bản sắc: các đô thị châu Á có giá trị văn hóa đặc thù, rất khác với các đô thị châu Âu hay châu Mỹ. Bài toán đặt ra với các đô thị châu Á trong quá trình toàn cầu hóa, hội nhập và hiện đại hóa là phải làm sao để duy trì bản sắc văn hóa trong sự đa dạng và hội nhập? Bởi vì đô thị chính là môi trường sống của đông đảo người dân cho nên chủ đề thứ ba chia sẻ góc nhìn đô thị từ bình diện văn hóa, tạo dựng TP sao cho sống động và duy trì bản sắc văn hóa  gốc.
Nói về kiến trúc xanh, nếu dừng ở mức thông tin chung và tiêu chí thì ở Việt Nam cũng đã bước đầu tiếp cận, về các vấn đề như ý tưởng, giải pháp… Tuy nhiên, kiến trúc xanh đòi hỏi quá trình triển khai, công nghệ, kỹ thuật, giải pháp và tính phổ cập – những điều này ở Việt Nam còn tương đối hạn chế. Đâu đó có một vài công trình đã cố gắng đưa tư duy đó vào nhưng sự nhân  rộng chưa nhiều. Tuy vậy, có những KTS tiêu biểu như Võ Trọng Nghĩa đã thiết kế nhiều công trình trong đó lồng ghép ý tưởng, sử dụng vật liệu địa phương, thân thiện với môi trường như tre, trúc rơm rạ. Tôi cho rằng đó là những nỗ lực rất quan trọng trong việc tiếp cận, phổ biến những tiêu chí của kiến trúc xanh

    

ThS. KTS Ngô Lê Minh (Tongji University, College of Architecture and Urban Planning, Shanghai, China):
Trước tiên, tôi muốn nói đến nội dung chính nổi bật trong một số tham luận trình bày của các KTS tại diễn đàn này:
KTS R. Hawkins: Đô thị châu Á ngày nay được coi như trung tâm phát triển mạnh mẽ, được chuyển từ châu Âu sang châu Á trong thế kỷ XXI. Ví dụ về mô hình của Trung Quốc và HongKong.
KTS Ngô Viết Nam Sơn (America): Tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và những đô thị hiện đại, lấy ví dụ Shanghai (Thượng Hải), Shenzhen (Thâm Quyến)
KTS Kevin Li (HongKong): reuse – tái sử dụng công trình kiến trúc cũ, hay còn gọi là cải tạo. Đây là vấn đề thực tiễn giống như ở VN hiện nay cũng đang đối mặt.
KTS Han Yi (Trung Quốc): Biến đổi giữa Cũ và Mới.
Từ các bài tham luận cũng như các ý kiến bổ sung trong Diễn đàn Arcasia 16, tôi cho rằng các vấn đề của đô thị VN hiện nay cũng như trong thời gian sắp tới sẽ xảy ra tương tự như với các đô thị của Trung Quốc. Đó là các vấn đề:
–    Dân cư đô thị tăng nhanh, mật độ dân số rất cao;
–    Hệ thống hạ tầng không đáp ứng kịp tốc độ đô thị hóa, giao thông đô thị quá tải dẫn đến ùn tắc;
–    Ô nhiễm môi trường, cảnh quan;
–    Sự mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế – xã hội nhanh chóng với việc bảo tồn những giá trị kiến trúc sẵn có.
Nói cách khác, mô hình phát triển của Trung Quốc cũng đáng cho Việt Nam xem xét và học hỏi các kinh nghiệm tốt, đồng thời tránh những sai lầm và thiếu sót mà họ gặp phải.
Có thể tham khảo các giải pháp về đô thị Trung Quốc (ví dụ Thượng Hải):
–    Hình thành các đô thị vệ tinh (quy hoạch 9 đô thị vệ tinh xung quanh đô thị trung tâm) nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển, đồng thời giảm tải khu vực trung tâm, và cũng nâng cao chất lượng sống cho dân cư;
–    Chú trọng phát triển cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống đường vành đai, đường trên cao và tàu điện ngầm nội đô;
–    Tận dụng tối đa các không gian trống dành cho cộng đồng, ví dụ không gian hai bên bờ sông chảy qua thành phố, làm tăng giá trị không gian đô thị và tạo điều kiện cho người dân cùng hưởng lợi;
–    Quản lý chặt chẽ các không gian công cộng, hạn chế việc lấn chiếm không gian;
–    Đầu tư phát triển các khu nhà ở chung cư cao tầng với nhiều ưu điểm, hạn chế nhà thấp tầng, vì nhà cao tầng cũng góp phần hạn chế được việc lấn chiếm tự phát.

KTS Nguyễn Mạnh Dũng (Đồng Nai):
Hội KTS Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn Arcasia rất đúng thời điểm, đúng với nhu cầu của xã hội cũng như của giới nghề trong việc giải quyết những vấn đề đô thị. Arcasia lại được tổ chức ngay tại TP Đà Nẵng, một TP đang phát triển năng động với rất nhiều đổi mới về quy hoạch – kiến trúc để định dạng một TP sống tốt, đồng thời định hướng phát triển cho các đô thị khác của Việt Nam, của châu Á trong tương lai. Diễn đàn lần này với sự chuẩn bị chu đáo, tổ chức chuyên nghiệp của Hội KTS Việt Nam lại càng có ý nghĩa đặc biệt hơn…
Những chủ đề diễn đàn đưa ra gắn kết với thực trạng của các đô thị châu Á thường có những vấn đề chung, giới KTS cần học hỏi kinh nghiệm, cần có sự chuẩn bị để ứng xử khi cần thiết.
Về những nội dung được thảo luận trong diễn đàn, xu hướng kiến trúc xanh được xem là tất yếu. Thiết kế xanh hiện nay ngoài việc sử dụng vật liệu địa phương mang yếu tố xanh thì vấn đề công nghệ, xử lý về kiến trúc xanh đều cần được cập nhật: cây xanh, không gian xanh, vật liệu làm giảm hiệu ứng nhà kính, giảm nhiệt độ công trình, tiết kiệm năng lượng… để đem lại tiện nghi cho người sử dụng. Hiện nay KTS đang từng bước tiếp cận kỹ thuật , từ đó chuyển tải vào trong công trình.
So với các KTS thuộc khu vực châu Á, vai trò của KTS Việt Nam, kể cả công việc, thu nhập, thiết kế phí… đều đang yếu. Điều này làm giảm tính sáng tạo, toàn tâm toàn ý với nghề của KTS. Cần phải có sự xem xét, kết hợp giữa nhà quản lý, chủ đầu tư, KTS và người dân để có sự kết nối và cảm thông. Từ đó, ta sẽ có sự tiếp cận với châu Á và thế giới, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa – kiến trúc.

KTS Đào Anh Đức (Viện quy hoạch Xây dựng Vĩnh Phúc):
Lần đầu tiên tham gia Arcasia, tôi được học hỏi thêm nhiều. Từ những bài học kinh nghiệm phát triển đô thị của các nước trong khu vực, qua đây cũng thấy được mức độ phát triển của nước nhà, sự quan tâm của những người làm lãnh đạo đến công tác kiến trúc – quy hoạch cũng như những người làm kiến trúc.
Tinh thần của diễn đàn – hướng đến kiến trúc xanh, tạo nhiều khoảng không gian xanh, không chỉ trong kiến trúc mà còn ở quy hoạch. Quy hoạch không gian xanh phụ thuộc vào nhiều yếu tố: định hướng, diện tích đất và tài nguyên, điều kiện kinh tế… còn với một phạm vi hẹp hơn, trong công trình, điều này liên quan đến ý thức của người dân xem họ coi trọng không gian xanh như thế nào?
Tôi nghĩ là sau hội nghị này, giới KTS sẽ nghĩ nhiều hơn đến các thiết kế của mình, chẳng hạn, một diễn giả sáng nay trình bày về một phương án quy hoạch TP New york, giữa những tòa nhà cao tầng vây xung quanh người ta vẫn chừa lại những khoảng không gian xanh hữu ích… Tôi nghĩ KTS sẽ hướng đến điều này một cách rõ nét hơn, chú trọng hơn đến nét xanh trong công trình của mình, TP của mình.
So với các nước châu Á khác, điều kiện hành nghề cũng là một thực tế khó khăn của các KTS Việt Nam – chúng ta còn quá phụ thuộc vào quyết định sau cùng của chủ đầu tư, chưa thực sự làm được những điều mình mong muốn, tâm huyết và sáng tạo

ThS. KTS Trần Thái Nguyên (Công ty Syntax – TP.HCM):
Cách tiếp cận của Arcasia lần này phù hợp với những vấn đề của châu Á cũng như các đô thị của Việt Nam: liên quan đến động đất ở Nhật Bản, biến đổi khí hậu… đó cũng là những mối quan tâm của giới KTS hiện nay.
Năm 2007, tôi có dịp tham dự Arcasia tại Srilanka. Nói chung Diễn đàn KTS châu Á 2011 được tổ chức tốt, phù hợp với mong đợi của giới KTS – đây là cơ hội tốt để KTS các nước trong khu vực gặp mặt, chia sẻ những kinh nghiệm, những bài học về thiết kế, môi trường sống và chất lượng quy hoạch đô thị… một cách hiệu quả, đồng thời có mối quan hệ tương trợ giữa các Hội KTS ở các nước khác nhau.
Những vấn đề quan trọng trong diễn đàn lần này: biến đổi khí hậu, phát triển bền vững… nói cách khác, chính là sự tập hợp cách thức làm kiến trúc của KTS trong khu vực. Theo đó, xu hướng kiến trúc xanh là điều đương nhiên phải đến, một số nước đã áp dụng trong điều kiện kinh tế nhất định, đặc biệt, để triển khai thực hiện các công trình xanh thì về ý thức, nhận thức của người dân và chủ đầu tư cũng phải được nâng lên ở mức độ nào đó.

KTS Phùng Anh Tuấn (Công ty khảo sát, thiết kế và tư vấn xây dựng-Bộ Quốc Phòng)
Là một KTS trẻ, lần đầu tiên tham dự một diễn đàn kiến trúc lớn, điều ấn tượng đầu tiên đối với tôi là nhìn thấy các KTS nổi tiếng của châu Á – khi tiếp xúc thì họ thực sự thân thiện và bình dị.
Các KTS đến với nhau bằng sự chia sẻ quan điểm, kinh ngiệm, giải pháp trong thiết kế kiến trúc quy hoạch đô thị, được thể hiện đậm nét qua hai ngày với nhiều tham luận. Đó là sự học hỏi bổ ích nhất đối với tôi sau 6 năm làm nghề…
     Tôi thấy thú vị và học hỏi được nhiều từ bài tham luận của một KTS trẻ Việt Nam – đó là KTS Võ Trọng Nghĩa: "Kiến trúc Xanh: Một xu hướng tất yếu” – bản sắc trong kiến trúc phải biết lấy "thiên nhiên và con người làm gốc". Đó chính là cảm nhận của tôi về Diễn đàn Kiến trúc châu Á với chủ đề “Các đô thị châu Á trong thế kỷ XXI”.
 
ThS. KTS Nguyễn Quốc Tuân (Khoa Kiến trúc – công trình, Trường Đại học Phương Đông):
    Trước tiên, tôi xin bày tỏ sự cảm ơn tới Hội KTS Việt Nam và Ban tổ chức đã tổ chức một Diễn đàn Arcasia bổ ích và chu đáo với nhiều hoạt động lý thú. Tham dự ba phiên họp của Diễn đàn, tôi thấy có nhiều tham luận tốt, nhiều thông tin bổ ích với góc nhìn đa dạng của các KTS châu Á. Khi các vấn đề của các đô thị châu Á được nghiên cứu, phân tích đa chiều, được trình bày kèm theo những đối tượng nghiên cứu cụ thể tại mỗi đô thị, có thể nhận thấy đó cũng là một trong những vấn đề chung của nhiều đô thị, của nhiều quốc gia. Rõ ràng, khi chúng ta đang ngày một gần nhau hơn, liên đới hơn trong một thế giới ngày càng thu hẹp hơn bởi các vấn đề xã hội… thì việc cùng nhìn nhận và định hình rõ hơn bức tranh tổng thể của các đô thị châu Á là việc làm cần thiết và hữu ích – không chỉ cho các KTS, các nhà quản lý đô thị mà còn cho những đối tượng xã hội khác, vì đô thị là một thực thể xã hội sống động với rất nhiều vấn đề có mối quan hệ nội tại chồng chéo và phức tạp.
    Về chủ đề của Diễn đàn Arcasia 16, theo tôi là một chủ đề rất rộng mở cho chúng ta cùng suy ngẫm và có những nhìn nhận đa chiều. Tuy vấn đề đặt ra không mới và có tính toàn diện, song vẫn mang tính thời sự và đủ hấp dẫn để các KTS châu Á cùng quan tâm. Như trên đã nói, đô thị luôn biến chuyển không ngừng, các đô thị châu Á đang thể hiện sự phát triển năng động hơn bao giờ hết trong thế kỷ XXI – được dự báo là thế kỷ của đô thị châu Á. Các vấn đề được thảo luận trong diễn đàn này sẽ là những dự báo (hoặc cảnh báo) cho những hoạch định và sự phát triển tương lai của các đô thị Việt Nam.
    Bởi vậy, tôi hy vọng rằng: từ những thảo luận và trao đổi tại Diễn đàn này, chúng ta sẽ tiếp tục có những nghiên cứu sâu hơn – để Diễn đàn KTS châu Á tại Đà Nẵng không chỉ là một cuộc gặp mặt định kỳ hai năm một lần, mà sẽ có thể góp tiếng nói và có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển bền vững và phồn vinh của các đô thị châu Á trong thế kỷ XXI

PV Thảo Nguyên