Góp ý về “Đề xuất đổi mới Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia”

Về nội dung, cơ cấu giải thưởng:
Việc phân loại “tổng cộng 16 thể loại, mỗi thể loại trao duy nhất 01 giải thưởng…” như đề xuất trong dự thảo cần được xem xét lại, vì sẽ có rất nhiều bất cập.

123c
Bảo tàng Đăk Lăk, Giải Nhì giải thưởng KTQG 2012 – TS.KTS Nguyễn Tiến Thuận

Ví dụ: Việc phân kiến trúc công trình công cộng thành 5 thể loại là không hợp lý. Trong các giáo trình giảng dạy, cũng như trong tiêu chuẩn quy phạm Việt Nam đều không giống như cách phân loại này. Việc ghép công trình thương mại với trụ sở vào một loại là không có lý. Ta có thể hình dung, khi Hội đồng chấm giải phải so sánh sự hơn kém giữa một công trình trụ sở có quy mô lớn (hoành tráng) với một quán cà phê nhỏ xinh, để chọn lấy một trong hai đồ án dự thi này. Trong khi cả 2 đồ án này đều rất xuất sắc, nhưng chỉ được chọn 1 để trao “… duy nhất 01 giải thưởng…”. Như vậy sẽ rất thiệt thòi cho anh em dự thi (vì 2 năm mới có 1 lần và không phải lúc nào cũng sẵn có tác phẩm để dự thi, đồng thời đã dự thi rồi, xem như không có cơ hội để gửi dự thi lại lần sau!). Cũng như thế, sẽ rất nan giải khi ghép công trình kiến trúc sân bay với tượng đài vào cùng một thể loại, rồi chọn một để trao giải!

Theo tôi, nếu đã phân loại, thì phải phân thành nhiều thể loại hơn nữa, sao cho dễ dàng so sánh, hoặc không cần thiết phải phân loại (việc phân loại chỉ để phục vụ Hội đồng chấm giải làm việc, chứ không phân loại để trao “duy nhất 01 giải thưởng”!). Thực tế cho thấy rằng, không phải mùa thi nào các tác phẩm dự giải cũng có đầy đủ các thể loại, có thể loại có rất nhiều, có thể loại không có tác phẩm dự thi nào. Thể loại không có tác phẩm, xem như bị mất giải thưởng, trong khi thể loại có nhiều và nhiều tác phẩm có chất lượng tốt, thì chỉ được trao “… duy nhất 01 giải thưởng…”! Đây chính là điều thiệt thòi cho anh em dự thi. Việc này, đã vô tình hạn chế giải thưởng, không khuyến khích được phong trào tham gia dự giải. Theo tôi, cần có nhiều giải thưởng, không cần phân biệt thể loại (miễn là công trình có chất lượng). Cũng không chỉ trao 01 giải nhất, mà vẫn cần có cả giải nhì, giải ba (như đã từng làm trước đây). Chúng ta đều biết rằng, kiến trúc là lĩnh vực rất khó để có được sự hoàn hảo, kiến trúc có nhiều cấp độ khác nhau, có xuất xứ nguồn đầu tư khác nhau, tác giả dự giải có nhiều lứa tuổi kinh nghiệm vùng miền khác nhau… Vì vậy, việc có nhiều mức giải thưởng khác nhau luôn là cần thiết.
Về “Giải thành tựu KTQG nhằm vinh danh KTS tiêu biểu theo mỗi kỳ 5 năm…”. Theo tôi, đây là việc làm cần thiết, song nên để riêng, không đưa chung vào giải thưởng này.

Về câu hỏi “Giải thưởng kiến trúc bền vững (xanh) có nên đưa chung vào GTKTQG không?”. Theo tôi, “xanh” chỉ là một thành phần của “bền vững”, bởi vậy nên viết cho chính xác. Tuy nhiên, các khái niệm này đều là tiêu chí đã khá phổ biến trong nhận thức của KTS, là xu hướng tất yếu cần đạt được trong mỗi tác phẩm kiến trúc ngày nay.Vì vậy, đây chính là một trong những tiêu chí để xét giải cho các tác phẩm dự thi. Chính vì vậy, theo tôi, không cần thiết có giải thưởng riêng về “kiến trúc xanh”. Ví dụ: có một tác phẩm nào đó, còn nhiều khiếm khuyết về một số vấn đề, song riêng về yếu tố “xanh” đồ án có nhiều thành công nổi trội. Hội đồng xét giải có thể trao cho tác phẩm này GTKTQG về mặt nổi trội của nó.
Về câu hỏi “Có nên tách riêng giải cho KTS nước ngoài không?”. Theo tôi, trong xu thế hội nhập, đã là “sân chơi” chung, không cần thiết phải tách riêng. Vì xuất phát từ quan điểm có nhiều loại giải thưởng, do vậy không sợ KTS trong nước sẽ bị thiệt thòi. Đã là học thuật, Hội đồng xét giải sẽ có góc nhìn của mình để xem xét sự thành công của từng tác phẩm, cho dù tác phẩm đó có quy mô hay nguồn kinh phí như thế nào!

Về Hội đồng GTKTQG:
Tôi đồng ý với quan điểm mới là “… gộp các Hội đồng chuyên ngành với Hội đồng lớn thành một Hội đồng GTKTQG nhằm tránh dàn trải, giảm bớt số lượng thành viên nhưng nâng cao chất lượng Hội đồng … danh sách Hội đồng công bố trước 6 tháng…”.

Số lượng thành viên Hội đồng khoảng từ 9~13 người là vừa đủ. Không nặng về cơ cấu thành phần, cần là những người có nhiều kinh nghiệm và uy tín. Tuy nhiên, cần có đủ các chuyên gia ở các vùng miền sẽ tốt hơn. Không cần phải có 01 KTS nước ngoài tham gia Hội đồng (vì đây là GTKTQG do ta quyết định!)
Trong thành phần Hội đồng GTKTQG, dự thảo có ghi: “chuyên gia lĩnh vực khác tùy theo tình hình dự giải mỗi kỳ”. Đây là điều mâu thuẫn với đề xuất “… danh sách Hội đồng công bố trước 06 tháng…” vì đã công bố rồi, làm sao còn “… tùy theo tình hình …” được nữa! Đề nghị bỏ cách viết này.

Về hình thức tổ chức GTKTQG:
Làm được như ý đồ đề xuất thì quá tốt, song tôi cảm thấy phải xem xét lại tính khả thi của các đề xuất này. Ví dụ như: “tham quan thực tế một số công trình dự giải”, “Họp Hội đồng chấm thi với sự tham gia trình bày của tác giả có tác phẩm vào chung khảo”, và nhiều hình thức đề xuất khác… Chúng ta thử hình dung: Hội đồng chấm giải ở Hà Nội, các tác phẩm dự thi có ở các vùng miền trong cả nước, lấy đâu thời gian và kinh phí để Hội đồng đi tham quan thực tế? Nếu chỉ đi mấy công trình quanh Hà nội thì đâu có ý nghĩa gì! Hội đồng chấm thi với sự tham gia trình bày của các tác giả, điều này sẽ rất khó cho các tác giả, khi phải đi lại, ăn nghỉ rất tốn kém để đến thuyết trình, sau đó lại không được giải gì! Đúng như dự thảo đã nhận định: Cách làm này sẽ tăng khối lượng công việc rất lớn cho BTC và VPTU Hội, tăng chi phí cho tổ chức giải thưởng… Theo tôi, không nên quá kỳ vọng vào các hình thức tổ chức như dự thảo đã đề xuất. Cần quan niệm nhẹ nhàng và đơn giản có hiệu quả. Việc quan trọng cần làm là, sau mỗi kỳ giải, phải có một tổng hợp kỹ càng, thật bài bản, đầy đủ và có chất lượng, sau đó được truyền thông trên mạng và có một ấn phẩm thật tốt (in sang trọng) về mùa giải đó để phát hành. Đây sẽ là một tài liệu rất tốt để giới KTS, sinh viên các trường tham khảo, học tập.

TS.KTS Nguyễn Tiến Thuận