Suy nghĩ về Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia

Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia (GTKTQG) được tổ chức định kỳ 2 năm một lần nhằm tôn vinh các tác giả – tác phẩm kiến trúc xuất sắc trên toàn quốc. Đây là giải thưởng (theo tôi nghĩ) đa số các KTS Việt Nam đều mong muốn có được trong suốt cuộc đời hành nghề của mình. Và ngay cả các KTS nước ngoài hành nghề tại Việt Nam cũng mong muốn khẳng định mình bằng việc gửi các công trình tham gia. Có thể có những ý kiến trong một vài kỳ giải thưởng gần đây cho rằng, giải thưởng không còn thu hút mạnh mẽ các tác giả – tác phẩm kiến trúc gửi về tham gia, nhưng thực tế các công trình đoạt giải gần đây ngày càng có chất lượng. Sự hưởng ứng được cho là không tích cực như các kỳ giải thưởng trước đây có nhiều nguyên nhân. Có thể các tác giả cũng tự đánh giá công trình của mình, cũng phải cân nhắc trước khi gửi tác phẩm của mình đến Ban tổ chức. Hoặc có lẽ do các KTS nước ngoài ngày càng có nhiều công trình, toàn những công trình quy mô, tầm cỡ cũng làm cho KTS trong nước có những suy nghĩ tự ti chăng? Hay có thể do thiết kế xong nhưng thời gian xây dựng (vì lý do từ phía chủ đầu tư) kéo dài, đến lúc mang dự giải thì tiêu chí lại đã có những thay đổi…

123hhhhh
Trụ sở Bộ Tư Lệnh Thông tin liên lạc, Thiết kế: DCCD

Mặt khác, chúng ta cũng phải thấy rằng, mặc dù GTKTQG có sự tham gia tổ chức của 3 cơ quan là Hội KTS Việt Nam – Bộ Xây dựng – Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch nhưng sự quan tâm của xã hội còn chưa nhiều, chủ yếu chỉ trong giới nghề chúng ta mới để ý, quan tâm và theo dõi.

Năm nay là năm ghi dấu lần thứ 20 của GTKTQG, được biết Hội KTS Việt Nam đã có những “Đề xuất đổi mới GTKTQG” và đang dự thảo “Điều lệ GTKTQG 2014”. Tôi xin mạn phép đề xuất một vài ý kiến của mình như sau:
Trước tiên, phải khẳng định rằng, GTKTQG xứng đáng là một giải thưởng danh giá đối với các KTS Việt Nam. GTKTQG cần phải được đổi mới, cần phải có sức lan tỏa mạnh hơn nữa trong xã hội vì cái đích hướng tới cũng là con người, phục vụ cho cộng đồng. Cần phải đẩy mạnh hơn nữa vấn đề truyền thông, giá trị truyền thông mang lại hiệu quả rất lớn, đây là công cụ rất quan trọng trong thời đại ngày nay. Hội đã có Trung tâm Truyền thông kiến trúc, có trang web kienviet.net, cần tận dụng triệt để ưu thế này, ngoài việc đưa tin cập nhật thường xuyên về giải thưởng cũng nên mở rộng hợp tác với các đối tác truyền thông khác nhằm tăng sức gắn kết với xã hội chứ không chỉ riêng giới nghề chúng ta. Một ý nữa trong vấn đề truyền thông tôi muốn nói đến, nên chăng Hội cho phép kienviet.net tổ chức những giải thưởng phụ bên lề cho giới KTS, các thành phần khác tham gia bình chọn các tác phẩm qua mạng internet tạo không khí “rộn ràng” hơn bên cạnh giải thưởng chính thống.

Công trình kiến trúc khi ra đời được thai nghén ý tưởng từ KTS, trải qua quá trình thiết kế, sự phối hợp của các bộ môn kỹ thuật, qua thẩm định, thi công xây dựng thì có một yếu tố tương tác với KTS rất quan trọng là chủ đầu tư. Le Corbusier đã có câu nói nổi tiếng “Không có KTS tồi, mà chỉ có những ông chủ kém thông minh”. Câu nói với cách phủ định của ông dường như để khẳng định vai trò của chủ đầu tư là rất quan trọng. Theo ý kiến cá nhân, tôi đề xuất có một giải thưởng dành cho khách hàng của KTS đoạt giải. Đây là giải thưởng danh dự, với ý nghĩa kéo các chủ đầu tư gần với KTS hơn, hiểu công việc của KTS hơn là việc bắt các KTS “phục tùng”. Phải chăng đó cũng là một khía cạnh lan tỏa của GTKTQG trong xã hội?!

Cũng như một số loại hình giải thưởng khác trong nước và trên thế giới, ta nên xem xét việc xét giải riêng cho đối tượng KTS Việt Nam và KTS nước ngoài. Không nên đặt KTS nước ngoài cùng tranh giải với KTS Việt Nam (bao gồm cả các KTS Việt kiều), không phải là vấn đề “bênh vực” KTS Việt Nam mà đây là GTKT của một Quốc gia, không phải GTKT Quốc tế. Vậy nên, có giải thưởng riêng cho KTS nước ngoài thuộc hệ thống GTKTQG của Việt Nam là nhằm ghi nhận những đóng góp của các KTS nước ngoài với nền Kiến trúc Việt Nam, đồng thời để khuyến khích sự nhiệt tình hưởng ứng của các KTS trong nước đối với GTKTQG.
Giải thưởng được chia thành các thể loại khác nhau là hợp lý, đặt những công trình, những tác phẩm cùng thể loại, cùng nhóm sẽ có cách đánh giá chính xác hơn. Chú ý đưa thể loại Kiến trúc cảnh quan (landscape architecture) vào hệ thống GTKTQG, dù hiện nay thể loại này chưa nhiều, chưa mạnh đối với Việt Nam chúng ta, nhưng đó là thể loại sẽ dần nhiều tác phẩm trong tương lai gần.

Trong hệ thống GTKTQG, ngoài các giải theo từng thể loại, có nên có giải thưởng lớn không?! Công trình đạt giải thưởng lớn sẽ là tác phẩm xuất sắc nhất, đạt được nhiều tiêu chí (tiệm cần với tiêu chí quốc tế) và mang tính định hướng cho xã hội. Ở ý này tôi chỉ nêu vấn đề để những người soạn thảo Điều lệ GTKTQG tìm hiểu thêm.

Trong cơ cấu thành phần Hội đồng GTKTQG, ngoài các chuyên gia trong các lĩnh vực, thể loại (không thể thiếu), KTS trong nước, nước ngoài,… tôi rất tâm đắc với ý tưởng có một nhân vật có uy tín xã hội không phải là KTS. Tôi có suy nghĩ rằng đây sẽ là nhân vật có góc nhìn của người ngoài giới, sẽ có những phản biện thú vị và quan trọng hơn nữa, vị này sẽ kết nối giải thưởng với cộng đồng, sẽ là một cầu nối lan tỏa những sáng tác của KTS đến với công chúng.

Một kỳ GTKTQG nữa lại sắp diễn ra, những tác phẩm kiến trúc sẽ tiếp tục được trao giải, kết quả cuối cùng sẽ được công bố, nhưng hành trình đến đó để làm sao “lay động” sự hưởng ứng của các KTS, có tầm ảnh hưởng sâu rộng hơn trong toàn xã hội là vấn đề mà Hội KTS Việt Nam, các KTS hành nghề đều rất quan tâm, mong mỏi. Trên đây là một vài suy nghĩ cá nhân cùng chia sẻ với các đồng nghiệp, hy vọng các ý kiến có thể gợi mở thêm những vấn đề để hoạt động nghề nghiệp này là “một phần tất yếu của cuộc sống”.

KTS Lã Toàn Thắng
Viện thiết kế Bộ Quốc phòng (CDCD)