Ngày 28/08/2026, tại Cung Quy hoạch, Hội chợ và triển lãm Quảng Ninh, Tỉnh uỷ, HĐND – UBND – Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Quảng Ninh đã long trọng tổ chức Lễ Công bố Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập Thành phố Quảng Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất do Chủ tịch nước trao tặng. Sự kiện lịch sử trọng đại này vinh dự có sự tham dự và phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, ghi dấu mốc phát triển mới đối với vùng đất giàu truyền thống, năng động nơi cửa ngõ Đông Bắc của Tổ quốc.
Tầm nhìn dài hạn: Kiến tạo đô thị thông minh sinh thái – sáng tạo
Nghị quyết số 36/2026/QH16 về việc thành lập Thành phố Quảng Ninh được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 24/8/2026, trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của Quảng Ninh. Nghị quyết chính thức có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình phát triển của Quảng Ninh.
Phát biểu chúc mừng và giao nhiệm vụ tại Lễ công bố, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Quảng Ninh là vùng đất có vị trí đặc biệt trong lịch sử dựng nước và giữ nước. Nơi đây có núi cao, biển rộng, biên giới dài, nhiều cửa sông, cửa biển. Địa thế ấy làm nên một cửa ngõ giao thương; đồng thời tạo thành phên dậu vững chắc ở phía Đông Bắc của Tổ quốc.
Trong sự phát triển của đất nước hôm nay, Quảng Ninh giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Việc thành lập thành phố Quảng Ninh, vì thế, không đơn thuần là thay đổi tên gọi hay mô hình tổ chức. Điều quan trọng hơn là tạo ra một bước chuyển về chất. Quản trị phải hiện đại hơn. Kinh tế phải xanh hơn. Hạ tầng phải đồng bộ hơn. Văn hóa phải được tôn vinh hơn. Cuộc sống của nhân dân phải tốt đẹp hơn.
Việc thành lập Thành phố Quảng Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực vượt bậc của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh. Thành quả hôm nay là minh chứng sinh động cho tinh thần dám nghĩ, dám làm, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn hơn trong việc quản trị phát triển đô thị xanh, thông minh, bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Theo chỉ đạo của Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, để hiện thực hóa những mục tiêu đó, tầm nhìn của Quảng Ninh phải rõ ràng: Xây dựng một thành phố hiện đại, xanh, thông minh, giàu bản sắc; một cực tăng trưởng năng động của phía Bắc; một trung tâm kinh tế biển, du lịch, dịch vụ và công nghiệp công nghệ cao; một địa bàn hòa bình, ổn định, hợp tác và hội nhập; một nơi đáng sống, đáng đến, đáng đầu tư và đáng tự hào.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin tưởng: “Quảng Ninh là đất của sóng lớn. Cũng là đất của những bước đi lớn. Mỗi khi lịch sử giao nhiệm vụ, người Quảng Ninh đều đoàn kết để vượt lên. Hôm nay, lịch sử trao một cơ hội mới. Cơ hội lớn. Trách nhiệm nặng nề.
Tôi tin tưởng Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân thành phố sẽ tiếp tục phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”. Giữ vững đoàn kết. Nuôi dưỡng khát vọng. Dám nghĩ lớn. Dám hành động. Biến tiềm năng thành nguồn lực. Biến lợi thế thành sức cạnh tranh. Biến niềm tự hào hôm nay thành thành quả ngày mai.
Với lịch sử hào hùng, tiềm năng khác biệt và con người giàu khát vọng, thành phố Quảng Ninh nhất định sẽ phát triển nhanh hơn, xanh hơn, giàu đẹp hơn; xứng đáng là niềm tự hào của vùng Đông Bắc và của cả nước”.
II. Dấu ấn tiên phong của ngành xây dựng Quảng Ninh trong hành trình kiến tạo đô thị thông minh – sinh thái – sáng tạo
Để đi đến mốc son lịch sử này là sự chuẩn bị bền bỉ, đồng bộ về thể chế, quy hoạch, kiến trúc và phát triển hạ tầng đô thị. Trong thành tựu chung ấy, Ngành Xây dựng Quảng Ninh tự hào giữ vai trò tiên phong “mở đường”, khẳng định năng lực tham mưu chiến lược và quản lý phát triển đô thị trong suốt hành trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, tái cấu trúc không gian vùng đô thị đa trung tâm và hiện thực hóa mục tiêu trở thành Thành phố….
1. Kiến tạo không gian phát triển đặc thù: Từ tư duy đơn cực đến mạng lưới đô thị đa tâm
Quảng Ninh sở hữu dư địa và cấu trúc không gian đặc thù bậc nhất cả nước. Trên một địa bàn rộng lớn, các yếu tố cảnh quan tự nhiên, di sản thiên nhiên thế giới, khu kinh tế ven biển, hạ tầng giao thông kết nối và các trung tâm du lịch – dịch vụ không tồn tại rời rạc mà liên kết, bổ trợ lẫn nhau.
Quá trình đô thị hóa tại Quảng Ninh từ năm 2010 đến nay không chỉ là sự gia tăng cơ học về quy mô diện tích hay dân số, mà là một cuộc tái tổ chức không gian phát triển toàn diện. Nhằm đáp ứng chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh” (giảm thiểu khai thác tài nguyên, gia tăng tỷ trọng dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến – chế tạo và kinh tế biển), công tác quy hoạch đã đi trước một bước. Cách tiếp cận phát triển từ các đô thị đơn lẻ đã nhanh chóng chuyển sang tổ chức mạng lưới đô thị theo các hành lang kinh tế động lực, liên kết chặt chẽ giữa các cực tăng trưởng trên phạm vi toàn tỉnh.
Trong cấu trúc đó, ngành Xây dựng Quảng Ninh đóng vai trò then chốt: Vừa là cơ quan tham mưu chiến lược, vừa trực tiếp tổ chức thực hiện và quản lý nhà nước trên các lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật và nhà ở.
2. Đột phá hạ tầng và chuẩn hóa tiêu chí đô thị loại I
Động lực chính tạo nên bước nhảy vọt về hình thái đô thị Quảng Ninh chính là sự đột phá trong kiến tạo kết cấu hạ tầng đồng bộ. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội không chỉ đóng vai trò kết nối các đô thị, cảng biển, khu kinh tế, cửa khẩu, mà còn là “khung xương” vững chắc định hình các trục phát triển không gian mới.
Công tác phát triển đô thị được tích hợp chặt chẽ với quy hoạch sử dụng đất, bảo vệ môi trường, bảo tồn cảnh quan tự nhiên và thích ứng với biến đổi khí hậu. Chuỗi đô thị từng bước được nâng cấp, mở rộng và đánh giá chuẩn xác theo các tiêu chí phân loại đô thị quốc gia. Năm 2026, Quảng Ninh đã được Bộ trưởng Bộ Xây dựng công nhận đạt tiêu chí đô thị loại I tại Quyết định số 1026/QĐ-BXD ngày 26/6/2026, tạo tiền đề pháp lý và thực tiễn vững chắc cho bước tiến thể chế tiếp theo.
3. Những mốc son thắp sáng tầm nhìn phát triển mới
Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong tiến trình phát triển kiến trúc – đô thị của Quảng Ninh thông qua những mốc sự kiện mang tính chiến lược:
- Tầm nhìn quy hoạch dài hạn: Ngày 23/6/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1123/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075. Quy hoạch đã xác lập mô hình vùng đô thị thống nhất, đa trung tâm, đa cực tăng trưởng – cơ sở khoa học để định hình không gian kiến trúc cảnh quan và phân bố nguồn lực đầu tư cho nhiều thập kỷ tới.
- Bước ngoặt thể chế và vị thế mới: Ngày 28/8/2026, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 36/2026/QH16 thành lập Thành phố Quảng Ninh. Đây là kết quả của một quá trình chuẩn bị bền bỉ, đồng bộ về quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng và quản lý phát triển đô thị.
Ghi nhận những đóng góp vượt bậc đó, ngày 27/8/2026, Chủ tịch nước đã có Quyết định số 1423/QĐ-CTN tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất cho Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Quảng Ninh. Trong thành tích chung ấy, có sự đóng góp. cống hiến kiên trì của các thế hệ lãnh đạo, cán bộ, công chức, người lao động ngành Xây dựng Quảng Ninh qua các thời kỳ.
4. Định hướng tương lai: Hiện thực hóa định hướng kiến tạo đô thị xanh, thông minh, di sản
Bước sang giai đoạn phát triển mới với vị thế Thành phố, ngành Xây dựng Quảng Ninh đứng trước những nhiệm vụ trọng tâm mang tính chiến lược:
- Cụ thể hóa Quy hoạch chung: Khẩn trương lập, thẩm định và phủ kín các quy hoạch phân khu; lập quy chế quản lý kiến trúc phù hợp với đặc thù từng khu vực (đô thị di sản, đô thị biển, đô thị biên giới); triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm chiến lược (Tuyến đường kết nối với đường vành đai 5 Hà Nội, tuyến đường kết nối với tuyến đường cao tốc Hải Phòng – sân bay Gia Bình…).
- Đồng bộ hóa hệ thống hạ tầng và không gian kiến trúc: Phát triển kiến trúc đô thị theo hướng xanh, thông minh, tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế nhưng giữ bản sắc di sản văn hóa và thiên nhiên độc đáo.
- Nâng cao năng lực quản lý đô thị hiện đại: Tăng cường ứng dụng công nghệ số (GIS, BIM) trong quản lý quy hoạch và cấp phép xây dựng; tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất và các nguồn lực phát triển.
Với nền tảng vững chắc đã được gây dựng, ngành Xây dựng sẽ tiếp tục giữ vai trò mở đường, góp phần đưa Thành phố Quảng Ninh trở thành một cực tăng trưởng quốc gia, động lực phát triển của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, có sức lan tỏa và năng lực cạnh tranh quốc tế, song hành cùng mục tiêu phát triển bền vững.
Sở Xây dựng Quảng Ninh
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 09-2026)
