Đại hội đại biểu toàn quốc Hội KTS Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 – 2031 diễn ra trong một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt: Đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng – Với khát vọng và quyết tâm phát triển nhanh, bền vững; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trở thành những động lực quan trọng; văn hóa ngày càng được khẳng định là nền tảng, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia; tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.
nhiệm kỳ 2020 – 2025
Trong bối cảnh ấy, kiến trúc cần được nhìn nhận không chỉ ở phương diện công trình, không gian hay hình thức thẩm mỹ – Kiến trúc là một bộ phận hữu cơ của văn hóa, là sự kết tinh của trình độ phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ, kỹ thuật và năng lực sáng tạo; đồng thời phản ánh bản sắc, khát vọng và tầm vóc của một quốc gia trong từng thời kỳ lịch sử. Những gì được kiến tạo hôm nay không chỉ đáp ứng nhu cầu của hiện tại mà còn định hình môi trường sống và có thể trở thành di sản của các thế hệ mai sau.
Bởi vậy, trước những chuyển động lớn của đất nước, câu hỏi đặt ra đối với Hội Kiến trúc sư Việt Nam không chỉ là Hội sẽ đổi mới hoạt động như thế nào, mà rộng hơn là: Hội sẽ đóng góp như thế nào cho sự nghiệp phát triển đất nước? Sẽ tập hợp và phát huy trí tuệ của giới KTS ra sao? Bằng cách nào chuyển hóa nguồn lực nghề nghiệp thành nguồn lực xã hội, góp phần củng cố và phát huy sức mạnh Khối Đại đoàn kết toàn dân tộc…
Đó vừa là vấn đề đặt ra đối với Đại hội XI – Vừa là yêu cầu về vị thế, trách nhiệm của Hội KTS Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Từ một tổ chức nghề nghiệp đến lực lượng trí thức trong Khối Đại đoàn kết toàn dân tộc
Ngày 27/4/1948, giữa những năm tháng gian khổ của cuộc kháng chiến kiến quốc, Đoàn KTS Việt Nam, tiền thân của Hội KTS Việt Nam, được thành lập. Từ 8 KTS buổi đầu, trải qua gần tám thập niên xây dựng và trưởng thành, Hội đã tập hợp hàng nghìn hội viên, đồng hành cùng dân tộc qua các giai đoạn đấu tranh giải phóng, thống nhất, kiến thiết, đổi mới và phát triển đất nước.
Lịch sử ấy cho thấy một điều có ý nghĩa quan trọng: Ngay từ khởi nguồn, giới KTS Việt Nam đã không tách mình khỏi vận mệnh dân tộc. Người KTS không chỉ sáng tạo công trình mà còn tham gia kiến thiết đất nước – Không chỉ thực hành nghề nghiệp mà còn thực hiện trách nhiệm xã hội của người trí thức.
Trong nhiệm kỳ vừa qua, tinh thần ấy tiếp tục được thể hiện bằng nhiều hoạt động cụ thể. Hội đã tham gia hơn 50 chương trình, đồ án quy hoạch đô thị, nông thôn; nghiên cứu, ban hành nhiều mẫu nhà ở và nhà cộng đồng cho các vùng nông thôn; tham gia phản biện nhiều chương trình, quy hoạch lớn; tổ chức đào tạo, cập nhật kiến thức cho hàng nghìn lượt KTS; triển khai các đề án nghiên cứu về bản sắc kiến trúc, kiến trúc nông thôn, nguồn nhân lực và lý luận – phê bình kiến trúc…
Những kết quả đó là nền tảng quan trọng để Hội bước vào nhiệm kỳ mới với một vị thế mới.
Kết luận số 230-KL/TW ngày 05/01/2026 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư xác định: Hội KTS Việt Nam là một trong các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương. Hội hoạt động trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự hướng dẫn, điều phối thống nhất của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Đây không đơn thuần là sự thay đổi về mô hình tổ chức. Quan trọng hơn, nó đặt ra yêu cầu nhận thức đầy đủ hơn về vai trò chính trị – xã hội của một hội nghề nghiệp trong Khối Đại đoàn kết toàn dân tộc.
Hội phải là “mái nhà chung” của giới KTS, nhưng Hội cần thực sự trở thành trung tâm tập hợp trí tuệ và trách nhiệm xã hội của giới KTS Việt Nam; là cầu nối giữa đội ngũ KTS với Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam và Nhân dân; là một chủ thể tích cực tham gia giải quyết những vấn đề của đất nước bằng tri thức và sức sáng tạo đặc thù của giới mình.
Nói cách khác, cần chuyển mạnh từ “tập hợp hội viên” sang “tập hợp và phát huy nguồn lực trí tuệ”; từ “hoạt động nghề nghiệp” sang “nghề nghiệp gắn với trách nhiệm xã hội”; từ việc chủ yếu tổ chức hoạt động trong nội bộ giới nghề sang chủ động đóng góp vào những vấn đề lớn của đất nước và đời sống Nhân dân.
Đây chính là nội hàm quan trọng của công tác trí vận đối với giới KTS trong tình hình mới.
Lấy con người, cộng đồng và lợi ích quốc gia – dân tộc làm điểm quy chiếu
Kiến trúc trước hết là vì con người.
Một nền kiến trúc tiến bộ không thể chỉ được đo bằng số lượng những công trình lớn, những tòa nhà cao tầng hay các khu đô thị hiện đại. Thước đo sâu xa hơn là chất lượng không gian sống mà kiến trúc tạo ra; khả năng gìn giữ ký ức và bản sắc văn hóa; sự hài hòa giữa phát triển với thiên nhiên, giữa hiện đại hóa với bảo tồn, giữa lợi ích kinh tế trước mắt với lợi ích lâu dài của cộng đồng.
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XI đặt ra một tư tưởng đáng chú ý: Hướng tới tạo dựng “Không gian sống hạnh phúc, bền vững và có bản sắc của Nhân dân”. Đây cần được xem là một quan điểm có tính định hướng đối với hoạt động của Hội và giới KTS trong nhiệm kỳ tới.
Thực tiễn phát triển đang đặt ra nhiều vấn đề cấp thiết: Đô thị hóa nhanh tạo ra những không gian và cơ hội sáng tạo mới nhưng đồng thời làm gia tăng sức ép lên hạ tầng, môi trường, cảnh quan và bản sắc. Kiến trúc nông thôn ở nhiều nơi có nguy cơ bị “phố thị hóa”, trong khi những vùng giàu bản sắc bản địa cũng đang đứng trước sức ép đồng dạng hóa. Kiến trúc do doanh nghiệp và thị trường bất động sản định hình ngày càng có ảnh hưởng lớn đến diện mạo đô thị và nông thôn. Kiến trúc xanh, kiến trúc thích ứng biến đổi khí hậu, kiến trúc bản sắc tuy đã được quan tâm nhưng chưa thực sự trở thành một dòng chủ lưu đủ mạnh…
Đó không chỉ là bài toán của cơ quan quản lý nhà nước hay nhà đầu tư. Đó chính là không gian để giới KTS thể hiện trách nhiệm nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội.
Hội cần góp phần khẳng định một quan điểm: Phát triển kiến trúc cuối cùng phải hướng đến con người; kiến tạo không gian phải lấy chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu; lợi ích nghề nghiệp phải thống nhất với lợi ích cộng đồng và lợi ích quốc gia – dân tộc.
Đồng thời, Hội cần phát huy tốt hơn vai trò kết nối giữa Nhà nước, giới nghề, doanh nghiệp và cộng đồng; góp phần tìm kiếm sự hài hòa giữa phát triển và bảo tồn, giữa hiệu quả đầu tư và giá trị văn hóa, giữa hiện đại và bản sắc.
Chính ở điểm này, giá trị nghề nghiệp của kiến trúc gặp gỡ sâu sắc với mục tiêu của Khối Đại đoàn kết toàn dân tộc: Cùng hướng tới con người, cộng đồng và sự phát triển hài hòa, nhân văn, bền vững.
Biến trí tuệ nghề nghiệp thành nguồn lực cho hoạch định chính sách và phát triển đất nước
Một trong những lợi thế lớn nhất của Hội KTS Việt Nam là khả năng tập hợp đội ngũ chuyên gia có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và năng lực sáng tạo trong những lĩnh vực tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế – xã hội và đời sống Nhân dân.
Bởi vậy, tư vấn, phản biện xã hội cần trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong hoạt động của Hội nhiệm kỳ XI.
Dự thảo Báo cáo chính trị xác định cần đẩy mạnh nghiên cứu – Lý luận – Phê bình – Phản biện – Giám định; nâng cao khả năng dự báo và tính chủ động, kịp thời, hiệu quả của các hoạt động này. Đây là hướng đi đúng và cần được cụ thể hóa bằng những cơ chế, chương trình và sản phẩm phản biện có chất lượng.
Phản biện phải thực chất, khoa học, khách quan và có trách nhiệm. Không phản biện để phủ định mà phản biện để kiến tạo; không chỉ nêu vấn đề mà phải đề xuất giải pháp; không chỉ lên tiếng khi vấn đề đã phát sinh mà phải tăng cường nghiên cứu, dự báo và cảnh báo sớm.
Hội cần hình thành những mạng lưới chuyên gia đủ mạnh về quy hoạch, kiến trúc, đô thị, nông thôn, di sản, cảnh quan, môi trường, kiến trúc xanh, nhà ở xã hội, công nghệ xây dựng và thích ứng biến đổi khí hậu; chủ động lựa chọn những vấn đề lớn, vấn đề mới để nghiên cứu và kiến nghị với Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan có thẩm quyền.
Cùng với đó, phải gắn tiếng nói chuyên môn của KTS với tiếng nói, nhu cầu và lợi ích chính đáng của người dân. Khi đó, tư vấn và phản biện không còn đơn thuần là hoạt động chuyên môn mà trở thành quá trình chuyển hóa tri thức nghề nghiệp thành chính sách và giá trị xã hội.
Đây cũng là một trong những phương thức thiết thực nhất để Hội tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị trong điều kiện mới.
Đưa kiến trúc đến gần hơn với Nhân dân, giữ gìn bản sắc trong dòng chảy đổi mới và hội nhập
Một tổ chức hội chỉ thực sự mạnh khi sống trong đời sống xã hội, hiểu xã hội cần gì và có khả năng tập hợp hội viên cùng giải quyết những vấn đề thực tiễn đang đặt ra.
Với Hội KTS Việt Nam, trách nhiệm xã hội có thể được thực hiện bằng chính thế mạnh nghề nghiệp: Thiết kế nhà ở an toàn tại vùng thường xuyên chịu thiên tai; tham gia phát triển nhà ở xã hội; cải tạo khu dân cư cũ; trường học, thiết chế văn hóa và không gian công cộng; bảo tồn làng cổ, làng nghề và kiến trúc truyền thống; hỗ trợ xây dựng nông thôn mới; cải thiện cảnh quan đô thị; thúc đẩy kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng biến đổi khí hậu.
Nếu được tổ chức thành những chương trình có quy mô và tính bền vững, đây sẽ là một phương thức rất sinh động để giới KTS tham gia công tác vận động quần chúng: không chỉ bằng lời nói mà bằng tri thức, nghề nghiệp, công trình và những giá trị cụ thể mang lại cho Nhân dân.
Cùng với đó, một trách nhiệm rất lớn của Hội là góp phần giữ gìn và sáng tạo bản sắc kiến trúc Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế và phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ.
AI, BIM, GIS, dữ liệu lớn, vật liệu và công nghệ xây dựng mới đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động sáng tác và hành nghề. Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XI cũng xác định chuyển đổi số, ứng dụng AI, BIM, GIS, vật liệu xanh và công nghệ mới là nhiệm vụ quan trọng của nhiệm kỳ tới.
Hội cần chủ động bước vào quá trình đó với một tư duy rõ ràng: Không đứng ngoài công nghệ, không chạy theo công nghệ một cách thụ động, mà phải từng bước làm chủ công nghệ để gia tăng năng lực sáng tạo của con người.
Công nghệ càng phát triển thì câu hỏi về bản sắc càng trở nên cấp thiết.
Bản sắc không đồng nghĩa với sao chép kiến trúc truyền thống. Bản sắc phải được sáng tạo bằng ngôn ngữ của thời đại, trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc tinh hoa nhân loại và khai thác những giá trị của văn hóa, khí hậu, cảnh quan, vật liệu, phương thức sống và tâm hồn Việt Nam.
Hội KTS Việt Nam cần là một trong những lực lượng nòng cốt dẫn dắt quá trình ấy; đẩy mạnh nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, phát hiện và tôn vinh những công trình có giá trị, góp phần từng bước hình thành hệ giá trị và diện mạo của kiến trúc Việt Nam trong thời kỳ mới.
Đó vừa là trách nhiệm nghề nghiệp, vừa là trách nhiệm văn hóa đối với dân tộc.
Xây dựng Hội thực sự là nơi hội tụ trí tuệ, sáng tạo và trách nhiệm
Để đảm đương được những yêu cầu mới, trước hết bản thân Hội phải mạnh.
Tinh thần của Kết luận số 230-KL/TW đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức theo hướng tinh, gọn, mạnh, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động. Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XI cũng xác định tiếp tục đổi mới mô hình tổ chức và nâng cao năng lực hoạt động của hệ thống Hội từ Trung ương đến địa phương là nhiệm vụ quan trọng.
Tinh gọn không đơn thuần là giảm đầu mối. Tinh gọn phải để mạnh hơn và hiệu quả hơn.
Bộ máy Hội cần chuyển mạnh từ hành chính hóa sang kiến tạo, kết nối và phục vụ hội viên; lấy hiệu quả tập hợp, chất lượng hoạt động chuyên môn, năng lực tư vấn – phản biện, khả năng phục vụ cộng đồng và đóng góp cho đất nước làm thước đo.
Cần đặc biệt coi trọng đội ngũ cán bộ Hội và vai trò người đứng đầu. Đồng thời mở rộng khả năng tập hợp không chỉ đối với hội viên hiện có mà hướng tới đông đảo KTS trong các doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, khu vực tư nhân và KTS Việt Nam ở nước ngoài.
Đặc biệt, cần tạo không gian thực chất cho KTS trẻ. Thế hệ đi trước là nền tảng về kinh nghiệm và bản lĩnh nghề nghiệp; thế hệ trẻ phải trở thành lực lượng quan trọng của đổi mới, sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Một Hội mạnh trong thời đại mới không nhất thiết phải có bộ máy lớn; quan trọng hơn là mạng lưới rộng, chuyên môn sâu, khả năng kết nối cao và sức huy động mạnh.
Từ đó, nhiệm kỳ XI cần tập trung tạo chuyển biến thực chất trên năm phương diện: Tập hợp và phát huy trí tuệ; nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện xã hội; thúc đẩy sáng tạo gắn với bản sắc và phát triển bền vững; đưa kiến trúc đến gần hơn với cộng đồng; xây dựng tổ chức Hội tinh, gọn, mạnh, dân chủ, chuyên nghiệp và hiệu quả.
Đây không phải năm nhiệm vụ tách rời, mà cùng hướng đến một mục tiêu: Xây dựng Hội KTS Việt Nam không chỉ mạnh về nghề nghiệp mà còn mạnh về khả năng tập hợp, mạnh về trí tuệ, mạnh về trách nhiệm xã hội và mạnh về sức đóng góp cho đất nước.
Đoàn kết để hội tụ trí tuệ – sáng tạo để phụng sự đất nước
Phương châm “Đoàn kết – Dân chủ – Đổi mới – Sáng tạo – Phát triển” của Đại hội XI chứa đựng một logic hành động rất rõ ràng: Đoàn kết để hội tụ sức mạnh – Dân chủ để giải phóng trí tuệ – Đổi mới để thích ứng – Sáng tạo để tạo ra giá trị mới – Phát triển để đóng góp ngày càng nhiều hơn cho đất nước và Nhân dân.
Trong Khối Đại đoàn kết toàn dân tộc, mỗi tổ chức thành viên, mỗi hội quần chúng có đối tượng tập hợp, thế mạnh và phương thức hoạt động riêng. Sức mạnh của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không phải là làm thay các tổ chức thành viên, mà là tập hợp những khác biệt thành sức mạnh chung, chuyển hóa nguồn lực của từng giới, từng ngành, từng cộng đồng thành nguồn lực phát triển đất nước.
Đối với Hội KTS Việt Nam, nguồn lực đặc biệt ấy chính là trí tuệ sáng tạo, năng lực kiến tạo không gian sống và trách nhiệm của một đội ngũ trí thức có ảnh hưởng trực tiếp đến diện mạo vật chất và văn hóa của đất nước.
Bởi vậy, phát huy vai trò của Hội trong Khối Đại đoàn kết toàn dân tộc cuối cùng phải được thể hiện bằng sự đóng góp của giới kiến trúc sư đối với đất nước và Nhân dân.
Mỗi công trình tốt là một đóng góp cho đất nước. Mỗi ý kiến phản biện khoa học là một đóng góp cho quá trình hoàn thiện chính sách. Mỗi giải pháp kiến trúc vì cộng đồng là một đóng góp cho chất lượng cuộc sống của Nhân dân. Mỗi công trình gìn giữ và sáng tạo được bản sắc là một đóng góp cho văn hóa dân tộc.
Gần tám thập niên đồng hành cùng dân tộc là nền tảng đáng trân trọng. Nhưng truyền thống chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành động lực của đổi mới và sáng tạo.
Đất nước đang cần những đô thị hiện đại nhưng đáng sống; những làng quê phát triển nhưng vẫn giữ được hồn cốt; những công trình mới nhưng không xa lạ với văn hóa và cảnh quan; những không gian công cộng nhân văn; những công trình xanh, thích ứng với thiên nhiên và biến đổi khí hậu; đồng thời cần những công trình có tầm vóc, đủ sức trở thành dấu ấn của một Việt Nam phát triển, văn minh, hiện đại và tự tin.
Đó vừa là cơ hội, vừa là trách nhiệm của giới KTS Việt Nam!
Tin tưởng rằng, với truyền thống gần 80 năm xây dựng và trưởng thành, với trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng cống hiến của đội ngũ KTS cả nước, Đại hội XI sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới của Hội KTS Việt Nam; để Hội thực sự là mái nhà chung của giới KTS, nơi hội tụ trí tuệ và khơi nguồn sáng tạo; một lực lượng tư vấn, phản biện xã hội có uy tín; một cầu nối bền chặt giữa giới KTS với Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Nhân dân; một lực lượng tích cực góp phần kiến tạo không gian phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Một Hội mạnh để tập hợp và phát huy tốt hơn trí tuệ của giới KTS. Một giới KTS mạnh để phụng sự Nhân dân, kiến tạo đất nước. Và mỗi giá trị kiến trúc được tạo dựng hôm nay phải góp phần làm nên diện mạo, bản sắc và di sản của Việt Nam ngày mai.
TS Nguyễn Minh Chung
Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận
Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, Các đoàn thể Trung ương
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 08-2026)
