Phát triển định hướng giao thông xanh - TOD Xanh

Green TOD là gì?

Khi nói đến các dự án tái phát triển tại Nhật Bản hiện nay, đa số đều bao gồm các đầu mối giao thông công cộng, đồng thời ở một mức độ nhất định đều có các yếu tố “xanh” và không gian công cộng sôi động. Những yếu tố này tạo thêm giá trị cho khu vực lân cận và đóng góp vào môi trường toàn cầu. Các dự án tái sinh đô thị xanh như vậy được gọi là “Green TOD”.

Hiện nay, Nhật Bản gần như được bao phủ hoàn toàn bởi mạng lưới đường sắt. Ở quy mô quốc gia, có các tuyến shinkansen cao tốc và các tuyến liên đô thị thông thường. Ở quy mô vùng đô thị, các tuyến Japan Rail — JR, các tuyến đường sắt tư nhân phục vụ đi lại hằng ngày, các tuyến tàu điện ngầm và các tuyến đô thị khác tạo thành những mạng lưới dày đặc. Tỷ lệ sử dụng ô tô cá nhân tại trung tâm Tokyo thấp hơn 5%. Nikken Sekkei thực hiện tư vấn, quy hoạch và thiết kế cho nhiều dự án tích hợp nhà ga — đô thị tại Nhật Bản cũng như tại các quốc gia châu Á khác.

Nguồn gốc của TOD

Sự di cư nhanh chóng và liên tục vào các đô thị đã gây ra nhiều vấn đề cho Tokyo và các vùng đô thị lớn khác. Qua nhiều thập kỷ, đất đai được phát triển với mật độ cao, trong khi không gian mở ngày càng trở nên khan hiếm. Diện tích cây xanh bình quân đầu người vẫn còn rất thấp so với nhiều đô thị khác trên thế giới. Ngoài ra, biến đổi khí hậu gây ra hiệu ứng đảo nhiệt và làm gia tăng tần suất thiên tai. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, các vấn đề sức khỏe cộng đồng — bao gồm các đại dịch như COVID-19 — có thể tiếp tục xảy ra. Đầu tư công thôi là chưa đủ để vượt qua những vấn đề này.

Để giải quyết các vấn đề vĩ mô mà quốc gia đang đối mặt, Nikken Sekkei áp dụng năm nguyên tắc thiết kế đô thị cho các dự án phát triển đô thị của mình: lấy mảng xanh làm trung tâm, định hướng giao thông công cộng, tái sinh đô thị, chuyển đổi không gian công cộng, và quản lý khu vực theo mô hình hợp tác. Thiết kế không gian công cộng chất lượng cao là chìa khóa cho sự thành công của Green TOD. Điều này có nghĩa là đưa vào các không gian xanh rộng rãi, mạng lưới đi bộ thuận tiện và kết nối tốt, cùng phương thức vận hành không gian lấy người sử dụng làm trung tâm. Tất cả những yếu tố này cũng góp phần đạt được mục tiêu trung hòa carbon của đô thị và hồi sinh khu vực xung quanh.

Grand Green Osaka

Grand Green Osaka, một dự án phát triển trên khu đất đã qua sử dụng được khai trương vào năm ngoái, là một ví dụ cho cách tiếp cận thiết kế này; Nikken Sekkei đã hỗ trợ xây dựng quy hoạch tổng thể của dự án. Đây là giai đoạn 2 của Dự án tái thiết khu vực đường sắt cũ ở phía bắc ga Osaka, một trong những nhà ga đa tuyến lớn nhất Nhật Bản với hơn 2,4 triệu lượt hành khách mỗi ngày. Tổng diện tích khu vực ga đường sắt là gần 24 ha, và giai đoạn tái phát triển đầu tiên, Grand Front Osaka, đã được khai trương vào năm 2013.

Grand Front Osaka tích hợp văn phòng, nhà ở, khách sạn và các tiện ích cộng đồng vào một thiết kế lấy cảnh quan làm trọng tâm. Khu vực Knowledge Capital trong quy hoạch đặc biệt ở chỗ tập hợp các không gian trưng bày “cuộc sống tương lai” và các không gian “trao đổi tri thức” dành cho doanh nhân và các ngành công nghiệp địa phương. Các tuyến đi bộ chính từ ga Osaka, được gọi chung là “Creative Corridor”, kết nối với Knowledge Plaza, lõi trung tâm của Knowledge Capital. Các tuyến phố đô thị đóng vai trò là không gian công cộng năng động chính. Trong ý tưởng quy hoạch tổng thể về “ma trận xanh, nước và ánh sáng”, nhiều không gian công cộng với cây xanh và mặt nước đã được đưa vào, chủ yếu tại quảng trường trước ga và dọc theo khu vực đường phố đô thị.

Trong quá trình xây dựng Osaka Grand Front, các bên đã bắt đầu việc thảo luận về giai đoạn phát triển thứ hai. Vì thành phố Osaka thiếu không gian xanh đô thị rộng rãi, việc có được một không gian xanh lớn như vậy ngay trước ga Osaka đã, và vẫn đang, là một thành tựu đáng kể. Vì vậy, quy hoạch tổng thể giai đoạn 2 được thiết lập, nhằm mục tiêu tạo ra một khu phức hợp đa chức năng với công viên đô thị mới rộng 4,5 ha, ưu tiên không gian xanh như yếu tố tổ chức trung tâm. Công viên phía bắc hiện vẫn đang được xây dựng; dự kiến hoàn thành toàn bộ vào năm 2027.

Là một dự án định hướng giao thông công cộng, dự án kết nối trực tiếp với ga Osaka hiện hữu; một nhà ga ngầm mới đã được xây dựng ở góc phía nam khu đất, đóng vai trò là điểm khởi đầu của mạng lưới đi bộ trên toàn khu. Tổng cộng có chín nhà ga nằm trong phạm vi 10 phút đi bộ từ ranh giới dự án. Mạng lưới đi bộ này nâng cao khả năng đi bộ trong trung tâm thành phố, đồng thời góp phần giảm phát thải carbon. Các lối đi trong công viên nằm trong một bối cảnh rất tự nhiên, và chất lượng vật liệu sử dụng để xây dựng cao hơn so với các công viên công cộng thông thường.

Các tòa tháp và cây xanh Towers and Greenery

Nhiều tòa tháp trong dự án Grand Green Osaka được tạo hình như phần mở rộng của địa hình công viên. Hình khối bậc thang, mái xanh và các bồn cây đổ tầng làm mờ ranh giới giữa thế giới nhân tạo và tự nhiên. Ở đây, mục tiêu là duy trì “quy mô con người” tại rìa công viên, đồng thời đạt được “quy mô theo chiều đứng” trong đường chân trời đô thị. Điều này thể hiện một bước tiến xa hơn so với cách tiếp cận của Grand Front Osaka, nơi tuy đã tích hợp vườn mái và sân hiên nhưng vẫn giữ hình bóng tương đối trực giao và tập trung vào tháp.

Tại Grand Green, trọng tâm là tính thẩm thấu; các công trình mời gọi ánh sáng, không khí và thảm thực vật thâm nhập sâu vào cấu trúc. Cây xanh được đưa vào và phủ lên các sân hiên, ban công và mặt đứng ở nhiều cao độ. Nhờ đó, thành phố theo chiều đứng trở thành một cảnh quan theo chiều đứng — một không gian lai ghép nơi kiến trúc và sinh thái không thể tách rời. Bằng cách lồng ghép cảnh quan vào các tòa nhà cao tầng, chúng tôi thiết kế nhằm đảm bảo sự thoải mái trong điều kiện thời tiết cực đoan — kiểm soát gió, tăng cường bóng râm và bảo đảm tiện nghi nhiệt trong không gian công cộng quanh năm.

Việc định lượng đầy đủ tác động của quá trình “xanh hóa” này từ thiết kế dựa vào thiên nhiên là một thách thức. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy nó thực sự đóng góp cho môi trường thông qua giảm carbon, lọc không khí, hiệu ứng làm mát, đa dạng sinh học và quản lý nước. Chúng tôi cũng đang chuẩn bị đo lường cách con người di chuyển, hành xử, chi tiêu và cảm thấy khỏe mạnh hơn trong môi trường này — những tiêu chí quan trọng đối với tái sinh đô thị xanh.

Cùng nhau, hai dự án Grand Front Osaka và Grand Green Osaka đại diện cho một giai đoạn chuyển mình của lõi đô thị Osaka và là một bước tiến trong cách chúng ta suy nghĩ về “đô thị theo chiều đứng”. Cả hai dự án đều được thiết kế để tiếp tục phù hợp, an toàn và sôi động trong tương lai, nhằm đáp ứng các nhu cầu đô thị đang thay đổi của Osaka.