1. Thực trạng hạ tầng năng lượng trên địa bàn Quảng Ninh
Quảng Ninh từ lâu đã được khẳng định là trung tâm năng lượng lớn bậc nhất toàn quốc. Về hạ tầng phát điện, địa bàn Quảng Ninh hiện vận hành 08 nhà máy điện với tổng công suất đạt 5.885,6 MW (gồm 07 nhà máy nhiệt điện than và 01 nhà máy thủy điện). Hàng năm, các đơn vị này cung cấp khoảng 34-36 tỷ kWh (năm 2025 chiếm khoảng gần 11% sản lượng điện toàn hệ thống quốc gia), giữ vai trò xương sống trong việc bảo đảm an toàn cung ứng điện. Hạ tầng lưới điện truyền tải và phân phối cũng được đầu tư tương đối đồng bộ, vừa đảm bảo giải tỏa công suất cho các dự án nguồn, vừa cung cấp điện an toàn, ổn định cho toàn bộ phụ tải đô thị và công nghiệp. Đối với ngành than, Quảng Ninh là “thủ phủ” chiếm tới 95% tổng sản lượng khai thác cả nước, duy trì sản lượng 40-45 triệu tấn/năm phục vụ sản xuất điện, phục vụ sản xuất công nghiệp và xuất khẩu. Bên cạnh đó, hạ tầng cung ứng xăng dầu phát triển mạnh mẽ với khối lượng phân phối khoảng 1,2 triệu m³/năm, không chỉ đáp ứng nội tỉnh mà còn đảm bảo năng lượng cho các tỉnh lân cận như Hải Phòng, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hà Nội. Nguồn cung năng lượng dồi dào đã đóng góp trực tiếp vào quy mô nền kinh tế tỉnh (ước đạt trên 368.000 tỷ đồng) và tạo nền tảng vững chắc cho tốc độ phát triển kinh tế nhanh, bền vững.
2. Một số lợi thế của Quảng Ninh để phát triển hạ tầng năng lượng
Quảng Ninh là địa phương hội tụ nhiều điều kiện vượt trội để đi đầu trong làn sóng năng lượng tái tạo, gồm:
- Điều kiện tự nhiên và hạ tầng kết nối: Với đường bờ biển dài trên 250km, vùng biển rộng trên 6.000km2, tỉnh sở hữu tiềm năng lớn về điện gió ngoài khơi ước tính hàng nghìn MW. Hạ tầng cảng biển nước sâu, hệ thống sông suối và mạng lưới giao thông đường thủy phát triển tạo lợi thế lớn cho việc vận chuyển, lắp đặt các thiết bị siêu trường, siêu trọng phục vụ công trình năng lượng sạch, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Diện tích mái nhà xưởng tại các Khu công nghiệp lớn, tạo dư địa lớn cho việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Hạ tầng đấu nối, truyền tải điện đồng bộ và sẵn có đồng bồ, đa dạng cấp điện áp từ 0,4kV đến 500kV, đặc biệt là lưới điện 220kV, 110kV phục vụ đấu nối giải tỏa công suất các dự án nguồn điện.
- Nhu cầu công suất: Hiện nay, TP Quảng Ninh thuộc tốp các tỉnh, thành phố phía Bắc có nhu cầu công suất điện lớn; đặc biệt là tại các Khu công nghiệp, Khu kinh tế. Do đó, việc phát triển hệ thống nguồn, lưới điện phục vụ cấp điện là hết sức cần thiết, đặc biệt là phát triển nguồn điện tại chỗ (điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ)
- Hành lang pháp lý: Từ Quy hoạch Quảng Ninh, Quy hoạch Điện VIII đã phê duyệt hướng mở rộng không gian năng lượng tái tạo đã mở ra cơ hội vàng để Quảng Ninh thu hút các dòng vốn đầu tư xanh, hiện đại hóa hạ tầng đô thị.
3. Những thách thức đặt ra
Quá trình triển khai thực tế vẫn đối mặt với một số thách thức:
- Thách thức công nghệ và chi phí trong phát triển điện gió ngoài khơi: Đây là lĩnh vực mới đòi hỏi chi phí khảo sát cao, suất đầu tư lớn, kỹ thuật phức tạp; trong khi thực tế hiện nay, trên địa bàn toàn quốc chưa có dự án điện gió ngoài khơi được đầu tư xây dựng.
- Sự đồng bộ về các lớp quy hoạch: Việc triển khai phát triển các dự án nguồn, lưới điện phải đảm bảo thống nhất, đồng bộ việc phù hợp giữa các lớp quy hoạch, như Quy hoạch ngành quốc gia, quy hoạch tỉnh, Quy hoạch đô thị và nông thôn…
4. Mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo và tăng trưởng xanh
Bám sát định hướng Điều chỉnh Quy hoạch chung đô thị, Quảng Ninh ưu tiên phát triển các nguồn điện năng lượng tái tạo như điện gió (trên bờ và ngoài khơi), điện mặt trời mái nhà, năng lượng từ rác thải sinh hoạt và điện khí LNG, cụ thể: 700MW điện gió trên bờ và gần bờ, 400MW điện mặt trời tập trung, 1,418 MW điện mặt trời mái nhà, 30MW điện rác, 40MW điện sinh khối, 32MW thủy điện, 500MW điện gió ngoài khơi trong giai đoạn 2025-2030; duy trì hiệu quả các nhà máy điện than hiện có, có lộ trình chuyển đổi nhiên liệu than sang nhiên liệu sạch, nghiên cứu phát triển mới nhiệt điện điện than với quy mô hợp lý có lộ trình thu hồi, xử lý khí thải. Hiện nay, TP Quảng Ninh đang tiếp tục nghiên cứu, đề xuất Bộ Công thương bổ sung một số dự án nguồn điện mới nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của Thành phố.
Đào Duy Linh
Trưởng Phòng quản lý Năng lượng Sở Công Thương Quảng Ninh
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 09-2026)
