Từ sau thời kỳ Đổi mới, dưới sự tác động của công nghiệp hóa và hiện đại hóa, Việt Nam ngày một chuyển mình mạnh mẽ và phát triển năng động. Trong đó, du lịch là ngành dịch vụ đã có những thành công nhất định trong các năm trở lại đây, dẫn tới các đô thị du lịch từ miền núi tới ven biển trên cả nước có sự thay đổi đáng kể cả về chất và lượng, đặc biệt đối với các đô thị du lịch nghỉ dưỡng đã được người Pháp xây dựng và phát triển.
Từ khi hình thành tới nay, đô thị Sapa thay đổi rất nhiều. Những yếu tố nổi bật tác động tới hình ảnh của đô thị du lịch này là sự tàn phá của chiến tranh, sự thay đổi ranh giới khu vực và sự phát triển kinh tế – xã hội. Và, sự thay đổi ấy đã là động lực chính cho nhóm tác giả, các thầy cô giáo của Bộ môn Kiến trúc dân dụng – Khoa Kiến trúc và Quy hoạch – Trường Đại học Xây dựng nghiên cứu bài bản và cho ra mắt bạn đọc cuốn sách “Sa Pa những thay đổi về kiến trúc và quy hoạch trong suốt thời kỳ thuộc địa cho tới nay” nhân kỷ niệm 65 năm ngày thành lập Bộ môn Kiến trúc dân dụng – Khoa KT và QH – Trường ĐH Xây dựng Hà Nội. “Đó là một nghiên cứu vẫn còn khá hiếm hoi trong lĩnh vực này” – theo như nhận xét của GS.KTS Hoàng Đạo Kính.
Cuốn sách được trình bày khá ấn tượng với những nội dung chính được GS. KTS. Dubosc, Chủ tịch Atelier Dubosc et Associes, (Pháp) khái quát là:
- Gợi nhớ lại lịch sử của địa điểm và môi trường cảnh quan;
- Nhận diện lại đặc điểm về địa lý và khí hậu của khu vực;
- Phân tích chi tiết quá trình biến đổi của đô thị trong tiến trình lịch sử;
- Làm rõ những đặc trưng của cộng đồng các dân tộc thiểu số từ khi người Pháp khám phá ra;
- Cuối cùng cuốn sách chính là cơ sở cho sự phát triển bền vững của đô thị.
Một điểm thú vị là những hình về cảnh quan đô thị SaPa được thể hiện thật gần gũi và giàu tình cảm qua nét vẽ tay của KTS.Vũ Khôi. Đặc biệt, cuốn sách được viết bởi 3 ngôn ngữ Việt – Anh – Pháp bởi nhóm tác giả mong muốn đưa những thông tin về kiến trúc và cảnh quan của Sapa tiếp cận gần hơn nữa tới bạn đọc trong nước và quốc tế.
Đây là một cuốn sách nhận được rất nhiều sự ưu ái và ủng hộ của các chuyên gia trong và ngoài nước, trong đó có Ngài Olivier Brochet, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Pháp tại Việt Nam. Ông đã nhận xét:“Cuốn sách như một lời kêu gọi về sự phát triển cân bằng, bền vững, cần bảo tồn và phát huy những di sản của thiên nhiên và đô thị dù ở bất cứ nơi đâu, từ địa phương cho tới thành thị”.
Còn GS Hoàng Đạo Kính lại có một cách tiếp cận rất thú vị, khi đọc lời tựa của Ông về cuốn sách, bạn đọc như xem một thước phim quay chậm về lịch sử: “Các cụ mình ngày xưa, hễ nóng nực, phe phẩy cái quạt mo, quạt nan, quạt giấy. Nóng quá, trải chiếu ra sân, tắm trăng. Chịu không nổi, nhảy ùm xuống ao. Các cụ mình ngày xưa, lúc nhàn rỗi, nhắm rượu, chơi xóc đĩa, chơi tổ tôm. Phong lưu hơn, nghe hát cô đầu. Hẳn các cụ chưa nghĩ tới kiếm nơi xa nào đó, trốn nóng. Với người Tây, vào nước mình, gớm nhất là sốt rét, cực nhì là nóng nực. Vốn ưa thích chu du, lại biết tắm nước suối nóng, biết uống nước khoáng trị bệnh, họ bắt tay vào việc tìm ra những nơi để trốn nóng, để hồi sức. Và, với cái biệt tài địa lý, họ lần lượt khám phá ra những nơi ấy, ngoài biển và trên núi. Họ mở đường, đem biệt thự cấy ghép vào sườn núi, tạo nên những khu nghỉ mát. Chưa trở thành đô thị, nhưng những địa điểm ấy đã thành danh, chẳng nơi nào giống nơi nào. Chính cái sự không giống nhau, sự khác biệt ấy, tạo nên vốn liếng, tài nguyên – di sản.”
Và GS Hoàng Đạo Kính cũng cho rằng: Phát triển các khu nghỉ mát, các đô thị du lịch càng bùng nổ, thì nguy cơ đánh mất những lợi thế mà từ đấy chúng sinh ra, càng gay gắt.
Cũng chính vì những đặc điểm đó, đối với KTS Craig Czarny, Nhà quy hoạch đô thị đồng sáng lập Hasen partnership, Australia đã kết luận: Chúng ta cần nhìn nhận lại các yếu tố bản địa – tính địa phương của đô thị Sapa, từ đó sẽ cho chúng ta thấy chúng ta đang ở đâu và chúng ta là ai?
*ThS.KTS. Trần Quốc Việt
Bộ môn Kiến trúc Dân Dụng – Khoa Kiến trúc và Quy hoạch – Trường ĐH
Xây dựng Hà Nội
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 8-2024)
