Về Dự án xây dựng Khu tưởng niệm Bạch Thái Bưởi ở Uông bí, Quảng Ninh

Mới đây, Ủy ban Nhân dân thành phố Uông Bí tổ chức hội nghị lấy ý kiến về chủ trương xây dựng đền thờ doanh nhân Bạch Thái Bưởi của địa phương. Ông là một doanh nhân gắn bó mật thiết với địa phương này. Không chỉ vậy, ông còn để lại tư tưởng và chiến lược kinh doanh cũng như lòng tự tôn dân tộc. Điều rất có ý nghĩa thời sự trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước mở cửa và cuộc cạnh tranh khốc liệt của toàn cầu hóa. Vậy nên việc xây dựng một khu tưởng niệm Bạch Thái Bưởi tại nơi đây là việc làm rất có ý nghĩa không chỉ cho nhân dân địa phương mà còn cho cả nước. Không những thế nó còn là nơi các doanh nhân tới đó để tìm hiểu về tài năng, khí phách của doanh nhân Việt nói riêng và người Việt nói chung , nơi góp phần giáo dục và duy trì lòng tự tôn dân tộc, yêu nước thương dân.

1- Đền thờ cụ Bạch Thái Bưởi trong khuôn viên cảng Bạch Thái BưởiHiện nay đã có một ngôi đền nhỏ thờ cụ Bạch Thái Bưởi nằm trong khuôn viên cảng Bạch Thái Bưởi của Công ty Công nghiệp Hóa chất mỏ Bạch Thái Bưởi. Ngôi đền này do chính cán bộ công nhân cảng và Công ty Công nghiệp Hóa chất mỏ Bạch Thái Bưởi quyên góp xây dựng nên. Tuy nhiên, vì đặc thù đền xây trong đất cảng và lại là cảng chuyên bốc xếp vật liệu nổ phục vụ khai thác than và đá nên người dân không tiện vào hương khói. Thiết nghĩ, ngôi đền là ước nguyện của cán bộ công nhân cảng Bạch Thái Bưởi, song vì chưa được xem xét kỹ về mọi mặt và ở vị trí không thuận lợi nên nơi đây chưa đạt tới tầm và ý nghĩa tuyên truyền giáo dục mà một khu tưởng niệm nên có và phải đạt được đối với một danh nhân như cụ Bạch Thái Bưởi.

Được biết UBND thành phố Uông Bí có chủ trương xây dựng một khu Tưởng niệm – Du lịch nghỉ dưỡng tại hồ Yên Trung, phường Phương Đông, thành phố Uông Bí mà tâm điểm là khu tưởng niệm Danh nhân Bạch Thái Bưởi. Đây là chủ trương hết sức đúng đắn, hợp ý nguyện của nhân dân địa phương và cả nước vì hai lẽ:

3- Lăng mộ thân mẫu cụ Bạch Thái Bưởi trên đảo hồ Yên Trung– Thứ nhất, trên hòn đảo tại hồ Yên Trung là nơi đặt lăng mộ cụ Đỗ Thị Bạng, thân mẫu cụ Bạch Thái Bưởi. Nay dù trải qua thời gian cả trăm năm nhưng vẫn được người dân địa phương hương khói chăm sóc. Cũng chính tại đây, cách không xa lăng mộ cụ Bạng là nơi an nghỉ của doanh nhân – danh nhân Bạch Thái Bưởi. Mộ phần đặt tại khu Cửa Ngăn, phường Phương Đông, thành phố Uông Bí. Năm 2004, để tiện chăm sóc hương khói, gia đình bà Bạch Quế Hương, chắt nội cụ Bạch Thái Bưởi đã di dời cốt của cụ về quê tại Văn Quán, Hà Đông (nay thuộc Hà Nội)

Gia đình bà Bạch Quế Hương (chắt nội cụ Bạch Thái Bưởi) và cán bộ phòng Văn hóa Tp Uông Bí trong lần khảo sát nơi mộ phần cụ Bạch Thái Bưởi
Gia đình bà Bạch Quế Hương (chắt nội cụ Bạch Thái Bưởi) và cán bộ phòng Văn hóa Tp Uông Bí trong lần khảo sát nơi mộ phần cụ Bạch Thái Bưởi

– Thứ hai, Hồ Yên Trung với cảnh sắc sơn thủy hữu tình, còn giữ nguyên vẻ hoang sơ của những rừng thông vi vu ôm lấy những con đường quanh co và hồ nước quanh năm trong mát, du khách một lần đặt chân tới hồ Yên Trung đã ví nơi đây như Đà Lạt thu nhỏ trên đất Quảng Ninh. Không làm gì để hồ Yên Trung trở thành hữu ích ngoài việc là cái hồ trữ nước thì thật phí phạm những gì thiên nhiên ưu đãi và tiền nhân để lại. Nhưng đầu tư thế nào cho hữu ích và hiệu quả thì là điều đáng để suy nghĩ.

2-Đường vào khu hồ Yên Trung, Quảng Ninh

Với hai điều kiện nêu trên, việc xây dựng hồ Yên Trung trở thành một khu Tưởng niệm – Du lịch nghỉ dưỡng là việc rất đáng làm. Hai tính đặc thù của khu hồ Yên Trung là Tưởng niệm và Du lịch sẽ bổ sung và tôn nhau lên, làm tiền đề cho nhau. Du khách và những doanh nhân cũng như bà con địa phương sẽ đến đây không chỉ nghỉ dưỡng mà còn trở lại một vùng đất mang đậm dấu ấn khí phách của một người Việt. Để kết hợp tốt hai tính đặc thù nói trên của khu vực, cần có nghiên cứu về địa hình, địa chất, thủy văn cũng như giao thông, kết nối các điểm du lịch lân cận. Đặc biệt cần có những nghiên cứu về quy hoạch tổng thể và chi tiết cho khu vực về kiến trúc cảnh quan, biến đặc thù đó trở thành một đặc điểm không thể trộn lẫn với các khu du lịch khác. Để khu hồ Yên Trung của vùng than trở thành nơi lui tới của các doanh nhân, những người con đất mỏ và của mọi người Việt Nam yêu khí phách Việt Nam. Cũng chính vì vậy mà không nên đặt nặng vấn đề tâm linh hay du lịch mà phải khéo léo biến nó thành hai chủ đề bổ trợ lẫn nhau, đem lại lợi ích thích đáng cho địa phương cũng như sự nghiệp giáo dục truyền thống.

Hình dung của tác giả về quần thể Du lịch – Tưởng niệm Bạch Thái Bưởi trong tương lai.
Hình dung của tác giả về quần thể Du lịch – Tưởng niệm Bạch Thái Bưởi trong tương lai.

111

Cụ Bạch Thái Bưởi (8/7/1875- 22/7/1932) xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo nhưng có học vùng Bắc Bộ ở làng An Phúc (nay là Yên Phúc, phường Phúc La, quận Hà Đông, Hà Nội). Cụ tên thật là Đỗ Thái Bưởi, cha là cụ Đỗ Văn Cóp và mẹ là Đỗ Thị Bạng. Từ những cháu con dòng tộc hậu duệ của cụ mà bà Bạch Quế Hương, là chắt nội cho biết: Sở dĩ cụ cải sang họ Bạch là để tự nhắc nhở bản thân và con cháu sau này không quên nguồn gốc xuất thân tay trắng bần hàn. Cũng theo con cháu cụ Bạch Thái Bưởi kể lại, cụ cùng mẹ đi vớt củi ở dọc sông Nhuệ thì vớt được khúc củi, sau mới biết là trầm hương. Bán được một số vốn, cụ bắt đầu sự nghiệp kinh doanh lừng lẫy của mình. Cụ Bạch Thái Bưởi được xếp vào danh sách bốn người giàu có nhất Việt Nam vào những năm đầu của thế kỷ XX (nhất Sĩ, nhì Phương, tam Xương, tứ Bưởi).

Trong sự nghiệp của cụ, những dấu ấn được ghi trong nhiều lĩnh vực khác nhau như vận tải đường thủy, hóa chất, mỏ, in ấn xuất bản, kinh doanh văn hóa, đào tạo hỗ trợ trí thức… Nhưng điều làm cho tên tuổi cụ trở thành huyền thoại chính là tư tưởng và quan niệm của cụ, những điều còn ý nghĩa đến tận ngày nay và còn mãi sau này đối với không chỉ doanh nhân mà còn với mọi người Việt. Những câu nói và việc làm bất hủ của cụ được hậu thế lưu truyền mãi:

– “Tôi muốn làm cho Hà Nội cũng tươi đẹp như Paris”.

– “Phải biết cung cấp cái mà người ta đang thiếu, cái mà người ta đang cần và phải kịp thời

– Trong công việc kinh doanh, ông chủ ý chỉ sử dụng người Việt giúp việc, ông muốn chứng minh rằng, ta không thua kém ai trên thương trường. Họ đã nắm các cương vị quản lý, giám định, thủ quỹ…“Kinh doanh trên thương trường, người Hoa hơn ta là ở chỗ có chữ tín. Chẳng lẽ người Việt ta không làm được như thế sao? Ta có thật lòng tin người thì người mới tin ta”.

– Người đương thời xưng tụng ông là “Chúa sông Bắc kỳ”, nhưng khát vọng của chủ nhân Công ty Bạch Thái thì muốn giong buồm vượt vùng biển rộng lớn hơn nhiều.”

– Đặc biệt, câu nói của ông “Người Việt đi tàu Việt” mà ngày nay các doanh nhân hay áp dụng trong câu “Người Việt dùng hàng Việt” vận động, kêu gọi mọi người ủng hộ công cuộc kinh doanh của người Việt, “ta về ta tắm ao ta”. Nó không chỉ là sự vận động trong kinh doanh mà còn là ý thức mà ngày nay các doanh nhân cần nhớ nằm lòng trong nhận thức kinh doanh ngay tại trong nước. Tuy không phải ai cũng ý thức được điều tưởng chừng làm nên sức mạnh của doanh nghiệp ngay tại “sân nhà”. Thế nên một tấm gương như Bạch Thái Bưởi luôn mang tính thời sự với bất cứ thời kỳ nào.

Ông đã chiến thắng các doanh nhân người Hoa và người Pháp, đã mua lại tầu thuyền, các nhà máy bến cảng của họ. Nhưng dường như với Bạch Thái Bưởi : “Chiến thắng không hiểm nguy thì chiến thắng không vẻ vang”. Cho nên khi đã thắng kẻ có tiền bạc, ông lại muốn ăn thua với kẻ có nhiều quyền thế. Các mỏ than lúc bấy giờ đều nằm trọn trong tay người Pháp, vậy mà ông vẫn liều mạng xông vào trận địa này. Năm 1928, Bạch Thái Bưởi đem hết tài sản, dốc vào việc khai mỏ. Nhờ tài khéo léo và mưu mẹo, ông được cấp phép khai mỏ than ở vùng Quảng Yên. Ông nhận thức rằng: muốn hơn người Pháp trong việc khai mỏ cần phải có người điều hành giỏi chuyên môn, thấu đáo kỹ thuật. Cho nên ông nhờ người thân tín ở Pháp, tuyển dụng ở các trường kỹ thuật những người có tài năng về Việt Nam làm việc. Hoạt động như vậy, không bao lâu, than của ông chất thành núi (đến năm 1945 mới bán hết), ông trở thành “Vua mỏ nước Việt”.

Chính ở vùng đất Quảng Yên ngày ấy (gồm cả thành phố Uông Bí và huyện Hoành Bồ ngày nay) đã ghi dấu ấn đậm nét trong sự nghiệp của ông và cả những người dân nơi đây. Sinh thời, xuất thân từ tầng lớp nghèo khó, ông luôn quan tâm đến đời sống của giới thợ thuyền. Ngoài chế độ an sinh dành cho các nhân viên của mình, ông còn giáo dục con cái lòng quý trọng những người cần lao, nghèo khó. Các con đến tuổi trưởng thành đều được ông cất giao công việc trên các bến tàu hay các khu mỏ. Chính bởi vậy mà tên tuổi ông vẫn luôn nằm trong ký ức người dân nơi đây.

KTS Đặng Tuấn Trung

Bài viết gửi đăng tại Chuyên mục Diễn đàn / Ý kiến Bạn đọc, vui lòng gửi bài về địa chỉ email: info@tckt.vn