Dự thảo Luật Quy hoạch: Cơ hội chỉnh đốn quy hoạch

Quy hoạch được thiết lập quá nhiều nhưng chất lượng thấp, không gắn với nhu cầu sử dụng cũng như thực hiện nguồn lực và thiếu các tính năng không chỉ lãng phí mà làm phá vỡ hệ thống kinh doanh, kìm hãm phát triển …

Công tác quy hoạch hiện chưa theo kịp với quá trình thay đổi của kinh tế xã hội.

Theo Bộ KH&ĐT, tính đến nay VN đang có tới 19.285 bản quy hoạch, với tổng kinh phí gần 8.000 tỷ đồng. Trong đó, nhiều nhất là quy hoạch xây dựng, tới trên 11.000 bản. Cấp huyện cũng có tới 708 quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, 932 quy hoạch xây dựng. Đặc biệt, cấp tỉnh cũng ban hành tới 3.081 quy hoạch các sản phẩm, ngành cụ thể (như chè, cá, tôm)…

Hệ lụy buông lỏng quy hoạch

Ông Vũ Quang Các – Vụ trưởng Vụ Quản lý quy hoạch, Bộ KHĐT cho rằng, quy hoạch được lập quá nhiều nhưng chất lượng thấp, không gắn với nhu cầu sử dụng cũng như nguồn lực thực hiện và thiếu tính khả thi. Do có quá nhiều nên có không ít quy hoạch thiếu gắn kết, chồng chéo, mâu thuẫn. Trong khi đó, việc lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện quy hoạch bị buông lỏng.

Điển hình như quy hoạch xây dựng vùng dọc theo Quốc lộ 1; Vùng Nam Phú Yên – Bắc Khánh Hòa, Nam Hà Tĩnh – Bắc Quảng Bình… hầu không xác định được đối tượng, nguồn lực để triển khai. Chưa kể, mỗi tỉnh lại có quy hoạch riêng. Theo quy định, 6 vùng kinh tế trên cả nước phải có quy hoạch riêng. Mỗi tỉnh trong vùng cũng phải có quy hoạch theo hướng của quy hoạch chung. Nhưng thực tế, có vùng quy hoạch chưa được duyệt, địa phương đã duyệt xong quy hoạch riêng.

Theo các chuyên gia, tình trạng các dự án “trên mây” không chỉ gây thất thoát, lãng phí lớn cho nguồn ngân sách nhà nước mà phá vỡ hệ thống kinh tế, không phát huy các tiềm năng phát triển. Có thể thấy rõ từ những bất cập trong quy hoạch nông nghiệp, nhà ở và bất động sản… Mà hệ lụy là tiêu thụ nông sản của VN sau bao năm vẫn luôn khó khăn, còn thị trường bất động sản sốt ảo rồi đóng băng, không cùng nhịp với nhu cầu nhà ở của thị trường…

TS Huỳnh Thế Du – Giảng viên Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright cho hay, số quy hoạch mang tính thực tế đếm không quá đầu ngón tay. Ngay cả đô thị Phú Mỹ Hưng nơi được coi là điển hình cho quy hoạch hiệu quả nhưng quy hoạch của khu này thực tế là 2.600 ha chứ không phải là 409 ha như hiện nay.

Chúng ta đang trục trặc từ quy hoạch vùng, quy hoạch đô thị đến quy hoạch không gian. Trục trặc trong quy hoạch của VN là quy hoạch cứng (quy hoạch theo bản vẽ). Ngoài ra, quy hoạch đô thị vẫn còn tư duy theo kiểu “đồng nào mua mắm, đồng nào mua dưa”. Quy hoạch phải mang tính định hướng chứ không phải định ra từng chi tiết cụ thể” – TS Du nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, quy hoạch được đánh giá là bước đi đầu tiên trong việc hình thành dự án. Tất cả các dự án đầu tư xây dựng phải dựa trên cơ sở quy hoạch để lập dự án, tiến hành triển khai xây dựng. Vì vậy, việc chậm trễ xây dựng quy hoạch đã khiến các dự án không thể triển khai, buộc phải chờ quy hoạch. Đây cũng là lý do tỷ lệ dự án đầu tư công chậm tiến độ đã tăng dần qua các năm từ 2005 đến nay. Theo thống kê của Bộ KH&ĐT, năm 1997, cả nước có 2.280 dự án chậm tiến độ, chiếm 9,2% thì đến năm 2006-2007, tỷ lệ này lần lượt lên đến 13,1% và 13,9%. Và trong 2 năm 2011-2012, tỷ lệ dự án đầu tư công chậm tiến độ ghi nhận có chuyển biến tích cực khi giảm xuống dưới 12%. Tuy nhiên, con số tuyệt đối lại tăng lên đến gần 4.500 dự án. Chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2015, cả nước có 3.006 dự án chậm tiến độ, chiếm 11,2% số dự án thực hiện trong kỳ.

Báo cáo giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã cho thấy, thời gian thực hiện chuẩn bị đầu tư từ chủ trương đầu tư đến khi khởi công công trình đối với dự án nhóm A là 42 tháng, nhóm B là 29 tháng và nhóm C là 23 tháng.

“Phanh” quy hoạch thừa

Theo ông Các, tình trạng lộn xộn kể trên là do việc ban hành văn bản pháp luật nhiều nhưng chưa hợp lý, thiếu thống nhất. Vì vậy, với việc dự thảo Luật Quy hoạch lần này do Bộ KH&ĐT được cho là sẽ giải quyết được tình trạng lộn xộn trong công tác quy hoạch.

Ông Các cho biết tới đây, dự thảo luật có đủ công cụ và hai bước để “phanh” các quy hoạch không cần thiết và không hợp lý này. Trước tiên, soạn quy hoạch phải có kinh phí. Khi luật ban hành, quy hoạch ngành, sản phẩm cụ thể sẽ không được cấp kinh phí. Thứ hai, các quy hoạch khi trình lên Hội đồng Quy hoạch quốc gia, nếu không thuộc diện được làm sẽ bị loại ngay.

Dự kiến dự thảo Luật sẽ được Bộ KH&ĐT trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 10/2015. Đây là dự án Luật có tầm quan trọng không chỉ nhằm hướng tới cải cách toàn diện về công tác quy hoạch mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc tạo hành lang pháp lý thông thoáng, thuận lợi cho các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh của DN thông qua việc xóa bỏ các quy hoạch sản phẩm, ngành nghề cụ thể. Các sản phẩm, ngành nghề này trước đây được sử dụng thông qua công cụ quy hoạch để quản lý phát triển nay chuyển sang thực hiện quản lý bằng các điều kiện, tiêu chuẩn một cách công khai, minh bạch…

Dự thảo Luật Quy hoạch tới đây còn là bước đột phá về thể chế tạo ra sự đồng bộ về hệ thống pháp luật từ 70 văn bản luật, pháp lệnh rút xuống còn 2 văn bản luật điều chỉnh về công tác quy hoạch, đó là: Luật Quy hoạch điều chỉnh các quy hoạch tổng thể từ cấp quốc gia đến cấp tỉnh và Luật Quy hoạch đô thị, nông thôn điều chỉnh các quy hoạch chi tiết từ cấp huyện đến cấp xã. Từ đó tạo lập, sắp xếp lại hệ thống quy hoạch một cách trật tự, gọn gàng, thống nhất và hữu hiệu để quy hoạch thực sự là công cụ quan trọng giúp nhà nước kiến tạo sự phát triển, tạo đòn bẩy để tăng trưởng kinh tế tránh tình trạng gây lãng phí nguồn vốn ngân sách nhà nước

Bên cạnh đó, Dự thảo Luật Quy hoạch lần này còn là đòn bẩy để khắc phục tình trạng phát triển tự phát, không đồng bộ, kém hiệu quả do bị chi phối bởi nhóm lợi ích, tình trạng cục bộ ngành và tính cát cứ địa phương. Đồng thời cũng tạo công cụ để xử lý, giải quyết các vấn đề xung đột lợi ích, xung đột mang tính liên ngành, xung đột giữa các địa phương để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững; tạo ra khung pháp lý nhằm đổi mới về phương pháp và nội dung quy hoạch, từ đó sẽ tác động tích cực, làm thay đổi cách thức tổ chức lập quy hoạch từ cách thức truyền thống sang cách thức hiện đại theo phương pháp quy hoạch chiến lược và nội dung quy hoạch tổng hợp, đa ngành.

Theo đó, Luật sẽ tạo bước đột phá mạnh mẽ trong cải cách thủ tục hành chính, là động lực để thúc đẩy hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh hiệu quả nhằm hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội bền vững của đất nước. Dự kiến dự thảo Luật sẽ được Bộ KH&ĐT trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 10/2015.

Đảm bảo chức năng dẫn đường cho phát triển bền vững

GS,TS, KTS Nguyễn Hồng Thục – Chủ tịch Hội đồng Viện nghiên cứu định cư.

Luật Quy hoạch sắp tới phải làm rõ những vấn đề sau: Thứ nhất, xác định rõ nội dung của từng quy hoạch theo hướng: Quy hoạch cấp quốc gia chỉ giải quyết đến những vấn đề thuộc liên vùng; quy hoạch vùng chỉ giải quyết đến những vấn đề liên tỉnh trong vùng; quy hoạch cấp tỉnh căn cứ quy hoạch quốc gia và quy hoạch vùng để bố trí không gian phát triển trên địa bàn tỉnh. Thứ hai, quy định cụ thể về công tác thẩm định và phê duyệt quy hoạch theo hướng tạo cơ chế thẩm định độc lập, tập trung, do một đầu mối chịu trách nhiệm, cụ thể: Thủ tướng Chính phủ thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước để thẩm định quy hoạch cấp quốc gia và cấp vùng, quy hoạch phát triển ngành quốc gia; Cơ quan quản lý nhà nước về quy hoạch ở Trung ương cần thành lập Hội đồng thẩm định hoặc thuê tổ chức độc lập để thẩm định quy hoạch cấp tỉnh. Thứ ba, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu trong xây dựng và tổ chức thực hiện quy hoạch, bảo đảm hiệu quả và tính khả thi. Quy định cụ thể trách nhiệm quản lý nhà nước về quy hoạch theo hướng chỉ một cơ quan thống nhất quản lý nhà nước về quy hoạch, chỉ một đầu mối công bố và cung cấp thông tin quy hoạch. Quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra thực hiện quy hoạch; có biện pháp xử lý nghiêm các vi phạm quy hoạch. Luật Quy hoạch rất quan trọng, đây là cơ hội duy nhất để chỉnh đốn lại hệ thống quy hoạch của đất nước, hiện đang vừa rất thừa và vừa rất thiếu. Các bộ, ngành cần hướng tới một quy hoạch phát triển bền vững quốc gia, địa phương hướng tới lợi ích chung. Luật Quy hoạch cần xác định thật rõ ràng mối quan hệ giữa 3 loại quy hoạch để thống nhất thành một hệ thống quy hoạch quốc gia, địa phương sao cho không có khoảng trống, không có khoảng chồng chéo, hơn nữa bảo đảm được chức năng dẫn đường cho phát triển bền vững.

Ảnh hưởng tới điều hành kinh tế

Ông Đặng Huy Đông – Thứ trưởng Bộ KH và ĐT, Phó Trưởng ban soạn thảo Luật Quy hoạch.

Sau gần 30 năm đổi mới, đất nước đạt những bước phát triển lên tầm cao mới, trong đó có phần đóng góp không nhỏ của hệ thống quy hoạch quốc gia. Song, trình độ phát triển đất nước thay đổi từ nền kinh tế tự cung tự cấp sang nền kinh tế hội nhập, mở cửa, việc thay đổi phương pháp xây dựng và quản lý công tác quy hoạch là đòi hỏi từ thực tiễn khách quan. Hiện khung pháp lý hiện hành của công tác quy hoạch trên toàn quốc đã bộc lộ những điểm không phù hợp với bối cảnh mới.

Trước đây, việc lập ra quy hoạch chồng chéo, thậm chí có các nhóm lợi ích chủ quan, thì nay việc tác động nhóm lợi ích, quy hoạch sau “đá” quy hoạch trước mà không ai phải chịu trách nhiệm. Có vụ việc thay đổi quy hoạch ảnh hưởng đến DN đầu tư nước ngoài dẫn đến bị kiện. Lý do là địa phương thời gian trước căn cứ vào quy hoạch du lịch, về sau lại căn cứ vào quy hoạch khoáng sản áp dụng, ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư.

Bên cạnh đó, nhiều quy hoạch được thiết lập nhưng chất lượng quy hoạch thấp, thiếu gắn kết và còn nhiều chồng chéo, mâu thuẫn làm giảm hiệu quả của quy hoạch. Đồng thời, chưa thể hiện được vị trí, vai trò là công cụ của nhà nước để hiều hành phát triển kinh tế – xã hội. Phương pháp và nội dung quy hoạch chưa đổi mới phù hợp với nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế… Những hạn chế, yếu kém trên đã làm khó khăn trong việc điều hành phát triển kinh tế – xã hội, gây lãng phí nguồn lực đất nước và cản trở việc đầu tư, sản xuất kinh doanh của DN và người dân.

Trước thực trạng đó, Bộ Kế hoạch và Đầu tư được giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành tổ chức nghiên cứu soạn thảo Luật Quy hoạch. Đến nay dự án Luật đã hoàn thành với bố cục gồm 6 chương, 70 điều. Dự kiến dự thảo Luật Quy hoạch sẽ trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ 10 sắp tới và thông qua tại kỳ họp thứ 11.

Xem thêm: Luật Quy hoạch còn nhiều câu hỏi đang bỏ ngỏ

Theo Thanh Lan Nguyễn/Báo Diễn đàn Doanh nghiệp