Ngày 17/11 vừa qua, tại TP Huế, Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã tổ chức chương trình “Gặp gỡ mùa thu 2018” với hội nghị “Lý luận và phê bình kiến trúc ở Việt Nam” với sự tham dự của Ông Phạm Hồng Hà – Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng ; Ông Nguyễn Đình Toàn – Thứ trưởng Bộ Xây dựng; Ông Phan Ngọc Thọ – Phó bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế – ; KTS Nguyễn Tấn Vạn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam; Nhà thơ Hữu Thỉnh – Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật Việt Nam; và đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành và Hội Trung ương cùng hơn 300 KTS tiêu biểu đại diện cho hàng vạn KTS trên cả nước.
Hội nghị nhằm đánh giá công tác lý luận, phê bình kiến trúc Việt Nam từ trước đến nay, đặc biệt trong giai đoạn đổi mới và hội nhập quốc tế, từ đó rút ra kinh nghiệm, nâng cao hiệu quả của lý luận, phê bình trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nền kiến trúc Việt Nam.
Hội nghị đã tập trung thảo luận 3 nội dung chính, gồm:
- Nhìn nhận thực tiễn lý luận và phê bình kiến trúc qua các giai đoạn;
- Xác định những vấn đề cơ bản của khoa học lý luận phê bình;
- Định hướng phát triển kiến trúc ở nước ta.
Phát biểu khai mạc, KTS Nguyễn Tấn Vạn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam cho biết: Kiến trúc Việt Nam đã có bước phát triển đột phá, không chỉ về quy mô mà cả về chất lượng. Mạng lưới đô thị quốc gia đã hình thành, làm nền tảng và động lực cho phát triển kinh tế – xã hội. Kiến trúc không chỉ tạo cơ sở vật chất, góp phần cải thiện diện mạo của đất nước, điều kiện sống của nhân dân ở thành thị và nông thôn, mà quan trọng hơn là góp phần xây dựng, đổi mới nếp sống, lối sống và môi trường sống của nhân dân. Kiến trúc Việt Nam vốn dĩ giàu cá tính và truyền thống, bước vào hội nhập quốc tế, vừa tiếp nhận những thành tựu và kinh nghiệm của kiến trúc thế giới, vừa bị tác động theo xu hướng quốc tế hóa. Kiến trúc nông thôn đang bị biến dạng, nhiều giá trị truyền thống bị phá vỡ; bức tranh kiến trúc đô thị ngổn ngang, tự phát, thiếu sự quản lý có hiệu quả.
KTS Nguyễn Tấn Vạn cho rằng: Hội KTS Việt Nam đã đề ra phương châm, mục tiêu phấn đấu trong nhiệm kỳ VIII và IX, được thể hiện trong Nghị quyết của Đại hội là: “Bằng mọi nỗ lực, thúc đẩy kiến trúc Việt Nam phát triển nhanh và đúng hướng, bắt nhịp với xu hướng kiến trúc thế giới và khu vực; kiến trúc của thời đại công nghệ cao, tiết kiệm năng lượng, kiến trúc sinh thái, kiến trúc xanh”.
Mục tiêu phát triển của kiến trúc Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, vừa phù hợp với truyền thống văn hóa – kiến trúc dân tộc, đáp ứng nếp sống của người Việt và yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội – môi trường sống của đất nước hiện tại và tương lai, phù hợp với tình hình biến đổi khí hậu toàn cầu…
KTS Nguyễn Tấn Vạn nhấn mạnh: “Hội KTS Việt Nam nhận thấy rõ bổn phận của mình, sẽ nỗ lực đi tiên phong tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng thích hợp với yêu cầu mới, phù hợp với chức năng của Hội được xác định trong Luật Kiến trúc mà Quốc hội sắp xem xét, thông qua. Ở hoàn cảnh nào, thời đại nào, công nghệ nào kiến trúc vẫn luôn gắn liền với con người sáng tạo ra tác phẩm kiến trúc. KTS Việt Nam là những người xây dựng nền văn hóa dân tộc tiên tiến, bản sắc, phục vụ cho cuộc sống và con người Việt Nam. Đó là mục tiêu của kiến trúc Việt Nam, của Hội KTS Việt Nam”.
Phát biểu chỉ đạo, Bộ trưởng Bộ Xây dựng – Ông Phạm Hồng Hà cho biết: “Tôi rất vui mừng được đến dự Hội nghị về “Lý luận và phê bình kiến trúc ở Việt Nam” do Hội KTS Việt Nam tổ chức. Thay mặt Bộ Xây dựng, tôi hoan nghênh Hội KTS Việt Nam đã tổ chức Hội nghị quan trọng này.” Trước yêu cầu phát triển và hội nhập của đất nước đã đặt ra cho kiến trúc Việt Nam những yêu cầu mới; đó là phải thể hiện rõ yếu tố bản sắc văn hóa, kế thừa, phát huy những giá trị kiến trúc truyền thống, tiếp thu tinh hoa kiến trúc thế giới để bảo đảm sự thống nhất trong đa dạng của sáng tác kiến trúc. Đây cũng chính là yêu cầu đối với lý luận và phê bình kiến trúc; trong đó lý luận phải giải quyết, định hướng nó một cách kịp thời và đúng đắn.
Thời gian qua, các cơ quan quản lý Nhà nước cũng đã quan tâm và làm một số việc liên quan đến công tác lý luận, phê bình kiến trúc, tuy nhiên chưa được nhiều, chưa bài bản, tổng thể. Bộ trưởng Phạm Hồng Hà khẳng định đây là một trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước, vì vậy, thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam và các cơ quan liên quan khác để có được một kế hoạch tổng thể về phát triển công tác lý luận, phê bình kiến trúc trong thời gian tới.
Dưới những nhận định, đánh giá, khích lệ từ những nhà chức trách, các kiến trúc sư đại diện tham dự hội nghị cũng bày tỏ quan điểm, ý kiện về nội dung này.
KTS Nguyễn Văn Tất – Nguyên phó chủ tịch Hội KTSVN, cho biết lý luận và phê bình kiến trúc VN trong nhiều năm qua được đánh giá là vừa yếu, vừa thiếu. Ông Tất lý giải: “Thiếu, vì dường như rất khó nhớ tên một vài tác giả lý luận, phê bình kiến trúc thường xuyên và có uy tín cao. Yếu, vì những bài lý luận, phê bình khi xuất hiện vẫn thiếu uy lực của “món quà được chờ đợi trong lo lắng” của môi trường nghề nghiệp và cộng đồng“.
KTS Tôn Đại: Lý luận phê bình thời xưa còn rất thô sơ. Ở miền Bắc đều hướng về xã hội chủ nghĩa. Nhiều bài viết phê phán kiến trúc tư bản chủ nghĩa. Tại một cuộc triển lãm thiết kế ở Cu Ba, đã có một chuyên gia nhận xét: Việt Nam chưa biết thiết kế nhà, quen ở chuồng trại. Sau đó, tại Đại hội 10 năm 1975-1985 của Hội KTS có tổng kết rất đúng, rất mạnh dạn, (trích dẫn bài viết): “Chúng ta đang có rất nhiều KTS trẻ, nhiều giải thưởng nhưng thiếu một lá cờ đầu.”
KTS Nguyễn Thu Phong, chủ nhiệm CLB Kiến trúc sư trẻ Việt Nam: “Phê bình kiến trúc thời gian qua đã né tránh, không nhìn thẳng sự thật, khen nhiều hơn chê. Như thế này thì rất đáng lo, vì thiếu phản biện, thiếu định hướng”
KTS Hoàng Thúc Hào: “Lý luận phê bình kiến trúc bao giờ cũng được tổng kết từ thực tiễn, có những người nói đúng, nghĩ đúng nhưng làm sai. Điều cần thiết hiện nay là chúng ta rất cần những tác giả với những cách thử nghiệm mới, và hội nên có những tổng kết, tôn vinh và khuyến khích những điển hình này.”
Ngoài ra, nhiều ý kiến cũng cho rằng tình trạng “vừa yếu, vừa thiếu” còn do giới kiến trúc chỉ chú trọng đầu tư cho việc thiết kế công trình hơn là nghiên cứu lý luận và phê bình. Ngay cả giới lý luận, phê bình kiến trúc cũng e ngại phản biện, vì đụng chạm đồng nghiệp và phải hứng chịu “búa rìu” dư luận. Trong khi đó, các giải thưởng kiến trúc, nơi thể hiện rõ nhất sự ảnh hưởng của lý luận và phê bình với việc hành nghề kiến trúc, thì vẫn chưa định tính, định lượng rõ ràng, còn đơn giản trong việc đánh giá tác phẩm, nên không thúc đẩy phát triển mà còn tạo sự ngộ nhận.
Kết thúc chương trình, chủ trì hội nghị đã tổng kết ra một số đề xuất trong việc xây dựng và phát triển lý luận phê bình kiến trúc:
- Để phát triển lý luận phê bình, cần đào tạo, phát hiện những người có có khả năng lý luận phê bình.
- Cần tổ chức thường xuyên những toạ đàm hội thảo về lý luận phê bình
- Tiếp tục duy trì trang thông tin Tạp chí Kiến trúc.
- Coi trọng, đẩy mạnh hoạt động phản biện đối với các dự án trong đô thị, đề cao được phản biện xã hội.
Hy vọng, trong thời gian mới, lý luận phê bình kiến trúc tại Việt Nam sẽ có nhiều sự thay đổi rõ rệt.
Thu Vân – TCKT.VN
© Tạp chí kiến trúc
