LIXIL ALP 2025‑2026: Công bố 6 đề tài nghiên cứu hướng tới “Sức khỏe đô thị”

LIXIL ALP 2025‑2026 chính thức bước vào giai đoạn nghiên cứu mới với 6 đề tài được lựa chọn từ hàng chục hồ sơ gửi về. Các đề tài tập trung vào những vấn đề cốt lõi của “Sức khỏe Đô thị”, tiếp cận toàn diện từ hạ tầng, môi trường, giao thông, cảnh quan đến không gian nội thất và hành vi con người.

Sự kiện công bố đã diễn ra ngày 07/11/2025 tại Hà Nội, quy tụ đông đảo Chủ đầu tư, kiến trúc sư, chuyên gia, hiệp hội và đơn vị đồng hành. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong hành trình tìm kiếm các mô hình đô thị khỏe, bền vững và phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

Mỗi đề tài được thực hiện bởi một nhóm nghiên cứu độc lập đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu và văn phòng kiến trúc hàng đầu, tạo nên một bức tranh đa chiều giữa nghiên cứu học thuật và ứng dụng thực tiễn. Danh sách các lĩnh vực và 6 đề tài bao gồm:

1. Lĩnh vực: Giao thông xanh trong đô thị | Đề tài: Hướng tới kiến tạo không gian đô thị để trẻ nhỏ có thể đi bộ đến trường

• Đơn vị nghiên cứu: NH Village Architects
• Cố vấn đồng hành: TS.KTS Nguyễn Quốc Tuân – Chủ nhiệm Khoa Kiến trúc – Công trình, Trường Đại học Phương Đông

Tại Hà Nội, nhiều cổng trường nằm trong khu dân cư đông đúc, thường xuyên ùn tắc và tiềm ẩn rủi ro tai nạn vào giờ tan học do phụ huynh đưa đón bằng xe cá nhân. Học sinh, đặc biệt cấp tiểu học thiếu kỹ năng nhận biết nguy hiểm và sang đường an toàn, làm tăng nguy cơ mất an toàn giao thông. Thực tế khảo sát tại Trường Tiểu học và Mầm non Phương Liên cho thấy khu vực này thiếu lối đi bộ an toàn, vạch qua đường và tổ chức giao thông hợp lý. Bên cạnh đó, nút giao Phạm Ngọc Thạch – Xã Đàn dự kiến kiểm soát xe máy xăng từ năm 2026 có thể ảnh hưởng việc di chuyển của học sinh và phụ huynh. Điều này đặt ra nhu cầu cấp thiết về các giải pháp thiết kế đô thị và cảnh quan nhằm tạo không gian đi bộ an toàn, thuận tiện và thúc đẩy giao thông xanh.

Đề tài nghiên cứu hướng tới xây dựng mô hình tổ chức không gian đi bộ an toàn và liên tục cho học sinh khi đến trường; giảm ùn tắc tại cổng trường vào giờ cao điểm; đóng góp vào chiến lược phát triển Giao thông Xanh của Hà Nội; đồng thời đề xuất các giải pháp kiến trúc – cảnh quan có tính điển hình, đảm bảo cả công năng và thẩm mỹ để có thể triển khai và nhân rộng.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp quan sát thu thập thông tin thực địa ở các khu vực có nút giao, trường học để quan sát hành vi giao thông. Phỏng vấn học sinh, phụ huynh, giáo viên và lựa chọn các địa điểm điển hình để đề xuất giải pháp thiết kế về đô thị, kiến trúc, cảnh quan. Các giải pháp bao gồm xây dựng cầu vượt đường bộ, lối đi bộ an toàn, biển báo rõ ràng, không chỉ đáp ứng tiêu chí công năng, thẩm mỹ mà còn tạo hứng thú cho học sinh.

2. Lĩnh vực: Sức khỏe môi trường, chất lượng không khí và nước | Đề tài: Tháp gió: giải pháp thông gió tự nhiên cho kiến trúc đô thị từ giá trị truyền thống

• Đơn vị thực hiện: Phố Xanh Design
• Cố vấn đồng hành: PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn – Trưởng khoa Kiến trúc – Đại học Bách Khoa – Đại học Đà Nẵng

Nhà phố liền kề tại các đô thị Việt Nam thường có diện tích hạn chế và mật độ xây dựng cao, khiến thông gió tự nhiên khó thực hiện. Sự phụ thuộc vào hệ thống điều hòa làm giảm chất lượng không khí, tăng tiêu thụ năng lượng và tác động xấu tới sức khỏe đô thị. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đảo nhiệt đô thị, nhu cầu về giải pháp thông gió thụ động, tiết kiệm năng lượng và cải thiện môi trường sống trở nên cấp thiết.

Đề tài nghiên cứu ứng dụng nguyên lý chênh lệch áp suất và đối lưu không khí của tháp gió truyền thống (Badgir) để giảm phụ thuộc điều hòa, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải CO2 và cải thiện chất lượng không khí trong nhà. Mô hình này có thể áp dụng cho nhà phố liền kề hoặc cải tạo nhà hiện hữu, góp phần tăng lưu lượng gió tự nhiên, hạ nhiệt 2-3°C, tiết kiệm 25-45% năng lượng vận hành và nâng cao hình ảnh kiến trúc bền vững tại đô thị.

Nhóm nghiên cứu khảo sát đặc điểm khí hậu, chiều cao tầng của công trình và mật độ xây dựng khu vực, lập mô hình 3D nhà phố liền kề và áp dụng mô phỏng CFD để đánh giá hiệu quả thông gió tự nhiên, lưu lượng gió, nhiệt độ và chất lượng không khí. Đồng thời, phân tích chi phí và thẩm mỹ kiến trúc để so sánh với các giải pháp thông gió cơ học. Đề tài đề xuất kết hợp tháp gió với giếng trời để tăng cường đối lưu theo cả phương đứng và ngang, đồng thời khai thác nguyên lý Bernoulli để hút khí nóng ra và đưa không khí mát vào, nâng cao hiệu quả thông gió.

3. Lĩnh vực: Sống khỏe từ không gian nội thất | Đề tài: Chung cư “cũ” – “Liệu pháp” mới cho đô thị TP.HCM

• Đơn vị thực hiện: K59 Atelier
• Cố vấn đồng hành: TS. Trần Mai Anh – Trưởng phòng Quản lý KHCN & Hợp tác quốc tế, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM

Trong quá trình đô thị hóa nhanh tại TP HCM, nhiều chung cư cũ giàu ký ức và văn hóa cộng đồng đang dần bị thay thế bởi các công trình cao tầng, dẫn tới mất mát giá trị về không gian mở, vi khí hậu và đời sống cư dân. Đề tài Chung cư “cũ” – “Liệu pháp” mới cho đô thị TP HCM của K59 Atelier tiếp cận các chung cư cữ như một “liệu pháp đô thị”, khai thác kinh nghiệm sống tích lũy qua nhiều thập kỷ và đề xuất mô hình tái sử dụng thích ứng (adaptive reuse) như một chiến lược bền vững thay cho phá bỏ, xây mới.

Nghiên cứu hướng tới xác lập giá trị kiến trúc, vi khí hậu và cộng đồng của chung cư cũ, thử nghiệm các can thiệp văn hóa tại mô hình thư viện cộng đồng 130 Pasteur, đồng thời xây dựng lộ trình nhân rộng mô hình cải tạo, nâng cấp chung cư gắn với không gian kết nối cộng đồng hợp khí hậu.

Nhóm đưa ra phương pháp nghiên cứu kết hợp đo đạc vi khí hậu, khảo sát – phỏng vấn cư dân, phân tích bản vẽ và mô hình 3D để đánh giá không gian, ánh sáng, thông gió và tiện nghi. Từ đó, nhóm đề xuất các can thiệp như cải tạo không gian chung, nâng cấp kỹ thuật, phục hồi vật liệu truyền thống, lắp cửa kính hộp cách âm… đồng thời tổ chức hoạt động đọc sách, chiếu phim và giao lưu văn hóa để kích hoạt tương tác cộng đồng.

4. Lĩnh vực: Cảnh quan đô thị với sức khỏe tinh thần | Đề tài: Vườn cộng đồng

• Đơn vị thực hiện: The Green Dots
• Cố vấn đồng hành: TS. Phạm Tú Ngọc – Giảng viên ngành Kiến trúc Nội thất, Khoa Kiến trúc & Quy hoạch, trường Đại học Xây dựng Hà Nội

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, các thành phố đang thiếu hụt không gian xanh, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của cư dân, đồng thời làm giảm kết nối cộng đồng và mối quan hệ với thiên nhiên.

Trước thực trạng này, đề tài “Vườn cộng đồng” được nghiên cứu với mục tiêu tạo ra các không gian xanh công cộng trong đô thị nhằm cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần của cư dân, giải quyết tình trạng thiếu không gian xanh ở các khu vực đô thị, đồng thời thúc đẩy ý thức cộng đồng và kết nối con người với thiên nhiên. Dự án được thiết kế dựa trên nhu cầu và mong muốn của cộng đồng, thi công và vận hành bởi các tình nguyện viên cùng cư dân thụ hưởng.

“Vườn cộng đồng” sẽ triển khai nhiều mô hình vườn đa dạng như vườn trồng rau, vườn tròn, vườn rừng nhỏ, vườn phục hồi, vườn phiêu lưu và vườn tuần hoàn. Mỗi khu vườn tích hợp bồn hoa, sân chơi, nhà trẻ, tiện nghi sinh hoạt…và là không gian cho các hoạt động làm vườn, nấu ăn, giáo dục STEM, văn hóa và nghệ thuật. Dự án mang lại tác động toàn diện: cải thiện sức khỏe tinh thần và thể chất cho cư dân ở nhiều độ tuổi, thúc đẩy giáo dục STEM, nuôi dưỡng tinh thần cộng đồng, tạo điều kiện cho trẻ em tiếp cận nguồn rau quả sạch, giảm nồng độ chất ô nhiễm không khí quanh khu vực lên đến 50% và bảo tồn các loài cây bản địa cùng các loài thụ phấn.

5. Lĩnh vực: Một đô thị khỏe | Đề tài: Đa dạng sinh học cho một đô thị khỏe

• Đơn vị thực hiện: Think Playgrounds
• Cố vấn đồng hành: PGS.TS.KTS Phạm Thúy Loan – Cố vấn chuyên môn chương trình, Chuyên gia Quy hoạch Chiến lược Bang NSW, Úc – Nguyên Phó viện trưởng Viện Kiến trúc Quốc gia

Đô thị hóa nhanh tại Việt Nam dẫn đến gia tăng dân số, ô nhiễm không khí, nước thải, rác thải và bê tông hóa không gian tự nhiên. Các giải pháp hạ tầng xám dù khắc phục tạm thời nhưng lại tạo thêm nhiều vấn đề và làm suy giảm đa dạng sinh học (ĐDSH) bản địa. Suy giảm ĐDSH làm giảm khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu, ảnh hưởng đến sức khỏe cư dân, cân bằng sinh thái, chuỗi thức ăn và dịch vụ hệ sinh thái quan trọng như lọc không khí, điều hòa nhiệt độ, quản lý nước, nuôi dưỡng phúc lợi tinh thần và bảo tồn gen.

Trước thực trạng đó, đề tài “Đa dạng sinh học cho một đô thị khỏe” nghiên cứu việc duy trì và phục hồi đa dạng sinh học trong môi trường đô thị, nhằm xây dựng các thành phố khỏe mạnh, tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, cải thiện chất lượng không khí, nước, nâng cao “sức khỏe thể chất”, “sức khỏe tinh thần” của cư dân.

Think playgrounds đã triển khai thử nghiệm 2 mô hình công viên rừng và tuyến đường sinh thái ở bờ vở sông Hồng, bước đầu chứng minh tính khả thi của mô hình không gian sinh thái – cộng đồng, hài hòa con người và thiên nhiên. Các mô hình này cho thấy việc phục hồi thảm thực vật bản địa không chỉ cải thiện vi khí hậu mà còn tạo ra không gian công cộng lành mạnh, thúc đẩy giáo dục môi trường và gắn kết cộng đồng địa phương.

6. Lĩnh vực: Một đô thị khỏe | Đề tài: Định hướng phát triển công viên ngập nước trong đô thị ven sông: Trường hợp Công viên Thủ Thiêm, TP.HCM

• Đơn vị thực hiện: Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn Quảng Nam
• Cố vấn đồng hành: PGS.TS.KTS Phạm Thúy Loan – Cố vấn chuyên môn chương trình, Chuyên gia Quy hoạch Chiến lược Bang NSW, Úc – Nguyên Phó viện trưởng Viện Kiến trúc Quốc gia

TP HCM đang chịu áp lực lớn từ đô thị hóa nhanh, biến đổi khí hậu, nước biển dâng và ngập lụt, trong khi hạ tầng xám chưa đủ khả năng chống chịu và không gian xanh – đất ngập nước tự nhiên ngày càng thu hẹp. Công viên ngập nước vì thế trở thành giải pháp hạ tầng xanh – sinh thái quan trọng, điều tiết thủy văn, bảo tồn đa dạng sinh học, vừa tạo không gian công cộng.

Đề tài nghiên cứu “Định hướng phát triển công viên ngập nước trong đô thị ven sông: Trường hợp Công viên Thủ Thiêm, TP.HCM” nghiên cứu khả năng thích ứng của khu vực 120ha đất ngập nước tự nhiên ven sông Sài Gòn. Nhóm đề xuất Khung phát triển thích ứng (Adaptive Development Framework) để phân tích cơ chế vận hành của công viên qua các lớp tự nhiên, xã hội và hạ tầng, đồng thời đánh giá vai trò sinh thái, xã hội, kinh tế.

Thực nghiệm tại Thủ Thiêm tập trung vào việc chuyển đổi vùng đất ngập nước tự nhiên thành cảnh quan đa chức năng: điều tiết thủy văn, cải thiện vi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và tạo không gian công cộng cho giải trí, giáo dục và du lịch sinh thái. Các nguyên tắc thiết kế bao gồm cảnh quan đa tầng sinh thái, cây trồng bản địa, không gian công cộng linh hoạt và sự tham gia cộng đồng. Kết quả nghiên cứu khẳng định công viên ngập nước là giải pháp tích hợp hiệu quả giữa quy hoạch đô thị, kiến trúc cảnh quan và quản lý tài nguyên nước, vừa nâng cao khả năng chống chịu của đô thị, vừa tạo dựng bản sắc cảnh quan và giá trị xã hội – văn hóa.

Chia sẻ về tiêu chí lựa chọn các đề tài LIXIL ALP 2025-2026, PGS.TS.KTS Phạm Thúy Loan, thành viên ban cố vấn chuyên môn của chương trình cho biết: “Sáu đề tài được chọn trải qua quá trình đánh giá nhiều vòng của Ban cố vấn và Ban tổ chức, dựa trên mức độ phù hợp với chủ đề Sức khỏe Đô thị, khả năng triển khai trong khuôn khổ thời gian của chương trình, tiềm năng áp dụng – nhân rộng để cải thiện một hoặc một số khía cạnh của sức khỏe đô thị cùng với tinh thần cống hiến, năng lực nghiên cứu – triển khai và cam kết chất lượng của các đơn vị nghiên cứu”.

Bên cạnh đó, PGS.TS.KTS Phạm Thúy Loan cũng nhấn mạnh, với chủ đề “Sức khỏe Đô thị”, chương trình ưu tiên những sáng kiến vừa và nhỏ, tập trung vào một khía cạnh cụ thể, có thể bắt đầu từ cấp cơ sở, triển khai ngay và có khả năng huy động sự tham gia của cộng đồng thay vì các đề xuất “quá lớn” cấp Nhà nước hay cấp chính quyền đô thi.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM (HGBA), ông Đinh Hồng Kỳ – Chủ tịch HGBA chia sẻ: “HGBA sẽ hỗ trợ chương trình bằng việc cung cấp dữ liệu carbon cho vật liệu và giải pháp xây dựng, kết nối mạng lưới doanh nghiệp đa ngành để triển khai thử nghiệm thực tế, đồng thời đồng hành trong công tác chính sách và truyền thông nhằm lan tỏa các sáng kiến. Chúng tôi tin rằng sự kết hợp này sẽ giúp các đề tài nghiên cứu không chỉ dừng ở lý thuyết, mà thực sự được ứng dụng vào thực tiễn, góp phần đưa ‘Sức khỏe Đô thị’ trở thành tiêu chuẩn mới cho phát triển đô thị Việt Nam”.

Đại diện INAX Việt Nam – thương hiệu đồng hành cùng chương trình cho biết 6 đề tài của LIXIL ALP 2025‑2026 không chỉ mang tính nghiên cứu mà còn thể hiện rõ tiềm năng ứng dụng vào thực tiễn đô thị Việt Nam. Với triết lý lấy con người làm trung tâm, hướng tới sức khỏe tinh thần và thể chất, cân bằng và tái tạo năng lượng, sống khỏe mỗi ngày, thương hiệu đặc biệt quan tâm đến cách các giải pháp này có thể chuyển hóa thành mô hình thử nghiệm cụ thể. Chúng tôi sẽ đồng hành cùng chương trình, hỗ trợ kết nối và thúc đẩy việc triển khai các nghiên cứu vào thực tế đô thị, giúp nâng cao chất lượng sống và tạo ra những không gian sống bền vững cho cư dân.

LIXIL ALP 2025‑2026 không chỉ là chương trình nghiên cứu mà còn là nền tảng kết nối các kiến trúc sư, nhà quy hoạch, doanh nghiệp và cộng đồng, nhằm chia sẻ tri thức, thử nghiệm ý tưởng và lan tỏa cảm hứng cho một tương lai đô thị khỏe mạnh, cân bằng và bền vững.

Chương trình khẳng định tầm quan trọng của sức khỏe đô thị trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, đồng thời tạo ra mạng lưới tri thức liên ngành, góp phần định hướng quy hoạch, chính sách phát triển đô thị và hiện thực hóa các không gian sống xanh, nhân văn tại Việt Nam.

© Tạp chí Kiến trúc