Chủ đề chính của Diễn đàn Kiến trúc quốc tế 2017 (UIA Congress 2017) được nước chủ nhà lựa chọn là “Soul of city – Linh hồn của thành phố”. Soul of City, theo quan điểm lý luận của các học giả Hàn Quốc, có những nội hàm phản chiếu như sau:
“Một sinh vật sống chỉ sở hữu một linh hồn. Và một thân thể không có linh hồn chỉ là một xác chết. Bởi vậy, “Linh hồn của thành phố” được lựa chọn là chủ đề chính của UIA Seoul 2017; Chúng ta cam kết mạnh mẽ và quyết tâm thừa nhận tầm quan trọng của việc có linh hồn hòa quyện giữa kiến trúc và thành phố (TP) nơi chúng ta đang sống.
Một TP có thể được coi là một sinh vật sống với hình ảnh bên ngoài của một thân thể và bên trong với các cơ quan nội tạng của thân thể ấy. Hình ảnh bên ngoài của một TP có thể được nhận thấy rõ ràng bởi các thực thể hoặc thông qua quy hoạch tổng thể của nó, trong khi đó, các thành tố bên trong chính là những cấu trúc đô thị như quảng trường, đường phố hoặc các tòa nhà. Có lẽ, đây là một khái niệm đầy thách thức và khó hiểu khi mô tả. Bản chất của linh hồn có thể được nhìn nhận như một chủ thể mang trong nó những thuộc tính tinh thần và phi vật chất, song đôi khi lại không hoàn toàn như vậy.
Một linh hồn không giống với tinh thần. Trên cùng quan niệm của Zeitgeist hay tinh thần của thời đại, tinh thần được xem là đại diện, là biểu tượng, là tập thể, là thiêng liêng và là siêu nghiệm. Trái lại, linh hồn thuộc về tất cả và ngược lại với tính tập thể, linh hồn còn là của cá nhân. Linh hồn được thể hiện bằng ký ức, niềm đam mê và cảm xúc trong cuộc sống bình thường của một con người. Linh hồn của một con người có thể là nhiều hơn một, phức tạp, đa dạng, tiến hóa hoặc thậm chí đầy mâu thuẫn tại cùng một thời điểm, mâu thuẫn giữa tốt và xấu, giữa hạnh phúc và bất hạnh, giữa tình yêu và căm ghét,…” (Trích Lời mở đầu Kỷ yếu Diễn dàn Seoul 2017)
Từ chủ đề chính – Linh hồn của TP, các nhà tổ chức đã phát triển ba chủ đề phụ gồm có: 1/ Culture (Văn hóa); 2/ Future (Tương lai) và 3/ Nature (Tự nhiên). Song song với ba yếu tố trên, không thể thiếu Sự đam mê bởi chính các KTS với đam mê và những hoài bão nghề nghiệp lớn lao đã, đang và sẽ tạo dựng nên những TP có bản sắc, có căn tính, và trên hết, có linh hồn riêng của chính mình. Bốn yếu tố này cùng hòa quyện, tương hỗ để tạo giá trị nhân văn cho kiến trúc và đô thị, tạo ra bản sắc của nơi chốn. Linh hồn của TP cũng có thể hiểu như chiều sâu không gian của TP – nơi các tầng bậc không gian và hoạt động đô thị có thể thấu thị, sâu đến mức độ nào còn tùy thuộc vào sự tinh tế, khả năng cảm nhận, sự nhạy cảm của chúng ta.
Đi sâu vào diễn giải các chủ đề phụ, ở chủ đề Văn hóa, nội hàm và các thuộc tính được cụ thể hóa: “Các TP đã được phát triển theo các khía cạnh văn hoá của riêng mình. Hồ sơ của một TP là kết quả của việc liên kết các tòa nhà lịch sử, phản ánh các nền văn hóa. Tuy nhiên, những dữ liệu và dấu ấn lịch sử thường không đồng nhất. Làm cách nào chúng ta có thể xác định và tạo ra tính độc đáo duy nhất của một TP với các yếu tố quyết định khác nhau trong tâm trí? Làm thế nào chúng ta đáp ứng các hiện tượng có nguồn gốc từ sự khác biệt văn hoá? Vai trò của kiến trúc là gì? Đó là:
- Bảo tồn có hiệu quả các truyền thống kiến trúc;
- Pha trộn giữa cảnh quan đô thị và di sản lịch sử;
- Đảm bảo sự hội tụ của các nền văn hoá đa dạng”
Chủ đề Tương lai được diễn giải: “Con người cố gắng thúc đẩy đô thị hóa để tồn tại. Các TP, như là cái nôi của nền văn minh con người, đã trình làng những công nghệ để hấp thụ sự gia tăng dân số. Mặc dù sự quản lý của các TP chú trọng đến hiệu quả đô thị và sự cân bằng xã hội, song nhân loại đang bị đe dọa bởi các nguy cơ môi trường đang nổi lên và làm sai lệch các giá trị nhân văn, thường gây ra do mất kiểm soát mật độ dân số, phá vỡ sự cân bằng xã hội, vấn đề mất cân đối nhà ở. Kiến trúc có thể mang đến sự tưởng tượng, sự quyến rũ của cảm xúc và những lợi ích công nghệ cho cuộc sống của thành phố. Cần chú ý đến các vấn đề sau:
- Công nghệ cho Hạnh phúc;
- Nhà ở cho thế hệ tiếp theo;
- Cuộc sống “mì ăn liền” và TP đã kết thúc.”
(nguồn: Kỷ yếu Diễn đàn UIA 2017)
Trong khi đó, với chủ đề Tự nhiên, các học giả và những tiếng nói dẫn dắt thảo luận tại Diễn đàn theo hướng đi như sau: “Sự phát triển của các TP thường liên quan đến việc hủy hoại hoặc đảo lộn tính liên tục của tự nhiên. Đời sống đô thị cần có những không gian xanh như vườn, công viên thiên nhiên hay “cảnh quan nhân tạo”, và sự tồn tại của con người cũng được coi là một môi trường tự nhiên. Từ quan điểm này, môi trường xây dựng không nên khác hoàn toàn với môi trường tự nhiên đã có; các TP và kiến trúc nên được xem như một sinh vật sống, lấy cảm hứng từ các qui luật tự nhiên. Các vấn đề được thảo luận gồm có:
- Kiến trúc cảm hứng từ thiên nhiên;
- Sự văn minh của cảnh quan thiên nhiên;
- Phát triển Bền vững và sự khoẻ mạnh của Con người.”
Tại Diễn đàn Seoul 2017, đã có những tiếng nói, những chia sẻ và trao đổi, thảo luận và tranh luận về Linh hồn của thành phố. Các diễn giả được lựa chọn rất đa dạng, đến từ nhiều nền văn hóa khác nhau, từ nhiều xã hội với những thể chế chính trị khác nhau, từ những trình độ phát triển với những vấn đề đang phải đối mặt không giống nhau. Từ những gương mặt KTS nổi tiếng như Toyo Ito, Kengo Kuma (Nhật Bản), Dominique Perrault (Pháp) với phần thuyết giảng về kiến trúc và sáng tạo đầy hấp dẫn, tới những tiếng nói về chính sách và phát triển đến từ khu vực chính trị như Thị trưởng vùng Seoul – Wonsoon Park, Bộ trưởng Du lịch và Thể thao Thái Lan – Kobkarn Wattanavrangkul, hay bài nói chuyện đầy tính triết lý và dân gian của nhà nghiên cứu Moussa Abou đến từ Cameroon… Tuy đa dạng về thành phần song những thách thức và cơ hội đối với lĩnh vực kiến trúc và phát triển đô thị lại có nhiều điểm chung, bởi thế giới ngày càng có mối liên hệ – liên kết bền chặt hơn. Các học giả và KTS đã trao đổi và thảo luận sôi nổi trong ba ngày liên tục tại 179 phiên hội thảo với 403 tham luận được gửi về ban tổ chức.
Nổi bật là những tham luận được lựa chọn báo cáo chính tại các phiên Diễn đàn quan trọng, gồm: “Nền đất – các định dạng địa hình kiểu khác” của Dominique Perrault; “Di sản của Zaha Hadid – Hồi tưởng và tương lai” của Patrik Schumacher; “Three” của Tsien, Billie & Williams và Tod; “Toàn bộ cấu trúc của David Leatherbarrow”; “Trước / Sau” của Minsuk Cho; “Vật liệu địa phương và công nghệ thích hợp – hiện thực nhiều tiềm năng ở Châu Phi” của Moussa Abou, “Linh hồn của kiến trúc” của Toyo Ito.
Thay lời kết
Xin mượn lời của các học giả tại Diễn đàn khi nói về Linh hồn của TP: “Linh hồn hiển hiện không chỉ trong cuộc sống con người, mà còn trong các TP. Để đem lại sức sống mới cho một TP, chúng ta nên cải thiện trạng thái của linh hồn và cơ thể vật chất của nó. Trước tiên, chúng ta cần nhận thức được tính đặc thù của một linh hồn khi có thể hoán đổi cho nhau bằng một địa điểm cụ thể mà chúng ta đang sống. Giống như linh hồn của một con người được nuôi dưỡng trưởng thành và sống cho tới khi lìa đời, linh hồn của một TP có thể được phân biệt. Vì một linh hồn không thể được tạo ra một cách giả tạo, linh hồn của TP chỉ có thể được “tìm thấy” trong thực tế của địa hình ngay tại địa điểm cụ thể. Chúng ta nên thừa nhận rằng linh hồn được tạo ra bởi chính TP.” – (trích tài liệu UIA Congress 2017)
Vai trò của các KTS thực sự quan trọng trong bối cảnh hiện tại, khi chúng ta đang tìm kiếm linh hồn của TP hay nói theo cách khác là thấu thị chiều sâu của TP. Để mang lại một môi trường đô thị có ý nghĩa cho cuộc sống thông qua sự hội tụ văn hoá, tự nhiên và tương lai, các KTS bằng chính những nỗ lực và sự đam mê của mình đã và sẽ khẳng định sức sống lâu bền và tính độc nhất của từng thành phố. Những nỗ lực ấy đã thực sự được phản chiếu phần nào trong chương trình nghị sự của UIA Congress 2017 như một bản tuyên ngôn về kiến trúc và đô thị của giới KTS toàn cầu.
Tài liệu tham khảo và trích dẫn:
1. Federation of Institutes of Korean Architects, UIA Seoul World Architects Congress 2017 – Program book, 9/2017.
2. Jeremy Malvin, Seoul and the city: 2017 UIA Congress, The Architectural Review, 9/2017.
TS.KTS Nguyễn Quốc Tuân – Trường đại học Phương Đông
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 9/2017)
