“Trong nhiệm kỳ của mình, bác Sáu Dân đã để lại nhiều sự kiện mang dấu ấn đối với ngành kiến trúc – xây dựng, đối với Hội KTS Việt Nam và các KTS nhiều thế hệ”.
Ngoài cách gọi kính trọng là Thủ tướng Võ Văn Kiệt, giới KTS chúng tôi khi đã được tiếp xúc thân thuộc, tuy cùng lứa tuổi, chúng tôi vẫn gọi là “bác Sáu Dân”.
Một sự ngẫu nhiên, cách gọi này lại biểu hiện tính cách của một nhà lãnh đạo cao cấp của Đảng và nhà nước – ông luôn gần gũi và đồng hành cùng dân, lắng nghe, dựa vào dân và cùng chia sẻ cả những khó khăn, vui vẻ khi hưởng thành quả.
Tiếp nối Thủ tưởng Phạm Văn Đồng, Thủ tướng Đỗ Mười (sau này là Tổng Bí thư), bác Sáu Dân chăm lo đến quy hoạch xây dựng, kiến trúc không chỉ vì trách nhiệm của mình, mà còn xuất phát từ tư duy chiến lược – ông không chỉ coi trọng tác động của kiến trúc, giá trị của kiến trúc, đặc biệt vai trò của KTS… mà còn dành nhiều tình cảm cho giới kiến trúc, Hội KTS Việt Nam.
Trong nhiệm kỳ của mình, bác Sáu Dân đã để lại nhiều sự kiện mang dấu ấn đối với ngành kiến trúc – xây dựng, đối với Hội KTS Việt Nam và các KTS nhiều thế hệ.
Từ Đại hội IV (nhiệm kỳ (1989 – 1994) sau khi đất nước đổi mới, mở cửa, với vai trò là một tổ chức nghề nghiệp thực hiện chức năng tư vấn phản biện xã hội, Hội KTS Việt Nam đã kiến nghị với Nhà nước nhiều vấn đề thuộc chiến lược phát triển, lần đầu tiên ra “tuyên ngôn kiến trúc” của mình. Sự mong mỏi ấy đã được bác Sáu Dân đền đáp, năm 1993 Chính phủ đã ban hành “Quy chế tổ chức Hội đồng Kiến trúc Quốc gia”. Năm 1995, tổ chức này đổi tên là Hội đồng tư vấn Kiến trúc của Thủ tướng Chính phủ, gồm 23 thành viên chuyên gia do Hội KTS Việt Nam tiến cử.
Cùng năm đó, chính phủ cho phép thành lập “Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia”, giao cho Hội KTS Việt Nam, Bộ Xây dựng, Bộ Văn hóa đồng tổ chức 2 năm 1 lần (đến nay đã tổ chức 13 kỳ Giải thưởng (2017-2018).
Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia đã phát huy hiệu quả, ngoài việc động viên cổ súy cho sáng tạo nghệ thuật kiến trúc, còn góp phần định hướng cho sự phát triển kiến trúc Việt Nam theo hướng hiện đại đậm đà bản sắc dân tộc.
Sự quan tâm đến công tác quản lý Nhà nước về kiến trúc đã được thể hiện ở việc tiến hành thí điểm cơ chế “KTS trưởng” ở Hà Nội và TP HCM do Chính phủ trực tiếp bổ nhiệm (KTS Nguyễn Lân ở Hà Nội, KTS Lê Văn Năm ở TP HCM).
Bác Sáu Dân đã thực sự gắn bó và coi trọng giới KTS, khi không thể đến dự Đại hội hoặc các sự kiện quan trọng của Hội, ông đều có thư chào mừng, thông điệp gửi KTS. Trong thư gửi Đại hội VI, ông viết: “Tôi luôn thấy mình gắn bó và giữ những kỷ niệm rất đẹp đối với anh chị em KTS nói chung và những anh chị em đã tham gia Hội đồng Tư vấn kiến trúc của Thủ tưởng Chính phủ nói riêng”…
Cốt cách bình dị, cầu thị, gần gũi trí thức của bác Sáu Dân làm cho sự cách biệt giữa lãnh đạo cao cấp với người dân, dần được xích lại, giảm bớt sự dè dặt trong chuyên môn cũng như trong sinh hoạt đời thường.
Có lần, sau khi sắp xếp được lịch công tác chính của Chính phủ, Hội KTS Việt Nam mời được bác Sáu Dân đến thăm “ngôi nhà chung” của giới KTS – Trụ sở của Hội KTS, sau đó sang nhà hàng bên cạnh uống bia tươi, ngồi ở hiên tầng ba ngó ra toàn cảnh Hồ Gươm, vui vẻ thỏai mái, ông trải lòng tâm sự: “Làm Thủ tưởng mệt lắm, bao năm ở Hà Nội, bây giờ mới được dịp để thưởng thức cái đẹp, thơ mộng của Hà Nội mà mình chưa từng biết đến…” – Chúng tôi nghe mà đều lặng im, phần xúc cảm trước cái chân thực của lòng người, phần không dám xáo động làm ngắt quãng dòng suy tư của ông.
Tri ân với tình cảm của bác Sáu Dân đối với sự nghiệp kiến trúc đất nước, với giới KTS, Hội KTS Việt Nam đã tư vấn cho chính quyền, đồng thời giao tình nguyện cho Công ty Tư vấn Thiết kế TAD – TP HCM nghiên cứu thiết kế Vườn Tưởng niệm cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt tại Vĩnh Long. Công trình khánh thành năm 2011. Tư tưởng chủ đạo của vườn tưởng niệm chính là sự giản dị trong sáng nhưng cũng đầy trí tuệ, sáng tạo đổi mới như cuộc đời hoạt động và bản thân con người của bác Sáu Dân mà những người làm công tác Hội chúng tôi đã cảm nhận được.
KTS. Nguyễn Thúc Hoàng
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 01-2018)
