Kiến trúc không chỉ là nghệ thuật tạo dựng không gian, mà còn là cách con người tương tác với môi trường sống của mình. Trong thông điệp năm mới 2025, Chủ tịch Liên hiệp KTS Quốc tế (UIA), bà Regina Gonthier, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc “Đặt con người vào trung tâm thiết kế” – Một tư duy mang tính nhân văn sâu sắc và hướng đến phát triển bền vững. Thông điệp này đặt ra những yêu cầu mới đối với giới KTS, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng và các thách thức môi trường toàn cầu.
Hội KTS Việt Nam, với vai trò tiên phong trong việc định hướng phát triển kiến trúc nước nhà, đã nhiều năm nhằm theo đuổi mục tiêu này. Tạp chí Kiến trúc đã có cuộc trao đổi ngắn với Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam và một số Hội địa phương để tìm hiểu rõ hơn về những kế hoạch, chương trình của Hội trong năm 2025, cũng như các phương thức thúc đẩy giới KTS Việt Nam đóng góp nhiều hơn vào sự thay đổi tích cực này.
“Đặt con người vào trung tâm thiết kế”
Chủ tịch Liên hiệp Kiến trúc sư Quốc tế UIA
Những thách thức mà nhân loại phải đối mặt ngày nay rất nhiều và phức tạp: Khủng hoảng khí hậu, thiên tai thường xuyên; biến động chính trị và chiến tranh; bất bình đẳng gia tăng, khủng hoảng khả năng chi trả; tiến bộ nhanh chóng trong số hóa và trí tuệ nhân tạo… ranh giới giữa ảo và thực, giả và thật ngày càng mờ nhạt; thông tin sai lệch và các hoạt động thao túng làm méo mó sự hiểu biết của chúng ta. Thế giới toàn cầu hóa, ngày càng đô thị hóa và phân cực của chúng ta đang mất đi nền tảng đạo đức của nó.
Môi trường và tương lai của nhân loại là vấn đề thuộc trách nhiệm xã hội, đạo đức và chính trị chung của các chính phủ, khu vực công và tư, xã hội dân sự và các chuyên gia.
Là KTS, chúng tôi được đào tạo để suy nghĩ toàn diện nhằm phối hợp chuyên môn của các ngành khác, sử dụng công nghệ một cách thông minh và tìm ra giải pháp trong bối cảnh, khuôn khổ kinh tế và pháp lý nhất định. Nhưng, với tư cách là nhà thiết kế trong các nhóm liên ngành, chúng tôi là những chuyên gia duy nhất được giao nhiệm vụ hiểu nhu cầu của cả người dùng và nhà đầu tư và diễn giải chúng thành các giải pháp không gian vì lợi ích của xã hội. Chúng tôi được thử thách để hiểu được sự phức tạp của các tình huống và mối liên hệ giữa các khía cạnh khác nhau, thường là mâu thuẫn. Sự nhạy cảm và kỹ năng cần thiết này không chỉ là một hành động hợp lý, mà là kết quả của suy nghĩ và cảm xúc, của kiến thức và văn hóa.
Chúng ta xử lý sự phức tạp theo cả lý trí và trực giác, trong khi vẫn còn nghi ngờ liệu trí tuệ nhân tạo, chỉ hoạt động thông qua các thuật toán được lập trình, có thể sao chép được điều này hay không. Điều quan trọng đối với kiến trúc sư là khả năng nhận ra điều gì là có liên quan và thiết yếu.
Thiết kế của chúng ta phải dựa trên những gì đoàn kết tất cả chúng ta: mục tiêu chung của chúng ta là hạnh phúc và chất lượng cuộc sống của con người. Chúng ta phải đặt con người vào trung tâm của mọi nỗ lực và đóng góp vào sự gắn kết xã hội thông qua quy hoạch đô thị toàn diện và thiết kế kiến trúc bền vững. Trách nhiệm của chúng ta là thẩm mỹ, xã hội và đạo đức.
Chúng ta hãy cùng biến năm 2025 thành năm quyết định hướng tới một thế giới hòa bình và tương lai đạo đức hơn với kiến trúc bền vững.
“Cống hiến cho sự phát triển quốc gia bền vững những đột phá, sáng tạo không ngừng”
Chủ tịch Hội KTS Việt Nam
Trong bối cảnh toàn cầu đang đối diện về vấn đề ảnh hưởng sâu sắc bắt đầu hiển hiện khắp nơi, từ hậu quả của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi sinh, nghèo đói bênh tật… thì thông điệp của Chủ tịch UIA đã mang đến một tinh thần sẻ chia và kêu gọi phối hợp hành động rất kịp thời. Thông điệp đó vừa có tính phổ quát toàn thể vừa hướng được tới khơi dậy tinh thần nhân văn cho mọi vùng, miền, quốc gia, dân tộc. Ở Việt Nam, khi bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc như lời hiệu triệu của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm, thì sự thích ứng và đột phá như thông điệp trên góp phần rất thiết thực cho con đường phát triển của kiến trúc.
Năm 2025, Hội KTS Việt Nam bước vào nhiệm kỳ 5 năm 2025-2030 với mục tiêu: “Đoàn kết – Chủ động – Sáng tạo – Trách nhiệm”, và cùng nhau thống nhất quan điểm, mục tiêu hành động đa dạng về phương thức, giải pháp… Trước hết, đó là việc tiếp tục thực hiện 4 đề án theo Định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến 2030, tầm nhìn đến 2050 theo quyết định 1246/QĐ-TTg 2021 của Thủ tướng Chính phủ: Tập trung nghiên cứu, lý giải và hướng dẫn kiến trúc nông thôn sinh thái từ bản sắc kết hợp hiện đại; Sưu tập, trưng bày, lưu giữ những “tài sản quý” về kiến trúc”trong lịch sử phát triển dân tộc; Nghiên cứu đề xuất về tiếp biến phát huy bản sắc vào tương lai một cách bền vững và nhân văn; Góp phần nghiên cứu nâng cao chất lượng đào tạo KTS với yêu cầu ứng dụng công nghệ mới kịp thời và vật liệu, giải pháp xanh. Đồng thời, Hội tiếp tục đồng hành, khuyến khích, hỗ trợ KTS tham gia các dự án cộng đồng bằng việc khích lệ, quảng bá và chủ động phản biện, giám định, đề xuất; đặc biệt là tập trung vào đề xuất giải pháp cho nhà ở xã hội, nhà tạm – dột nát, không gian hoạt động, học tập chung cho cộng đồng yếm thế… Tiếp tục tập hợp đề xuất các dạng kiến trúc với cấu trúc được công nghiệp hóa bằng lắp ráp và giảm kinh phí xây dựng. Giới thiệu trong điều kiện có thể những tác phẩm kiến trúc theo xu hướng xanh, sinh thái, nhân văn tại các cuộc thi trong nước và quốc tế. Kết nối doanh nghiệp cùng hỗ trợ các dạng công trình kiến trúc nhằm đáp ứng an toàn và tiện nghi cho cộng đồng phát triển…
Cũng trong năm nay, Hội KTS Việt Nam sẽ tổ chức các hội thảo, toạ đàm lớn, được lồng ghép tại 3 sự kiện chính của Hội trong năm, đó là: Đại hội nhiệm kỳ 2025-2030 của KTS Việt Nam vào tháng 4/2025 với các hội thảo tại Hà Nội và TPHCM tập trung vào chủ đề: Tổng kết 50 năm phát triển kiến trúc Việt Nam; Liên hoan KTS trẻ toàn quốc vào khoảng tháng 9/2025 tại Quảng Bình với tinh thần KTS Trẻ và Kiến trúc xanh; Gặp gỡ Mùa thu vào khoảng tháng 11/2025 tại vùng biển hoặc miền núi với tinh thần kết nối hài hòa bản địa. Ngoài ra, những tọa đàm thường xuyên do các nhóm KTS và tổ chức hội viên sẽ tiến hành vào những thời gian thích ứng trong năm. Mặt khác, Hội KTS Việt Nam thúc đẩy hợp tác quốc tế với việc tham gia tích cực tại các Diễn đàn UIA và ARCASIA, cũng như liên kết với từng quốc gia trong khu vực.
Một nội dung quan trọng trong hoạt động Hội năm nay là đẩy mạnh đào tạo và hỗ trợ KTS trẻ, giúp các KTS trẻ tiếp cận tư duy kiến trúc bền vững, lấy con người làm trung tâm. Trước hết, có thể khẳng định: Kiến trúc Việt Nam trong những năm gần đây thực hiện theo đường lối phát triển toàn diện đất nước đã luôn lấy con người làm trung tâm để kết nối, phục vụ và sẻ chia. Hiện nay các chương trình, đề án từ Hội và các cá nhân hội viên về nghiên cứu – lý luận- phê bình – phản biện, có đến hơn 50% là liên quan trực tiếp đến vấn đề này. Bên cạnh đó, hàng năm Hội đã tổ chức nhiều chương trình dành riêng cho KTS trẻ và sinh viên kiến trúc hàng năm: Liên hoan KTS Trẻ toàn quốc; Giải thưởng Loa Thành dành cho sinh viên tốt nghiệp xuất sắc ngành kiến trúc xây dựng toàn quốc (chương trình được phối hợp tổ chức cùng Bộ xây dựng, Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Tổng hội xây dựng Việt Nam); tổ chức trại sáng tác kiến trúc nhằm vào những vấn đề nóng về lĩnh vực của năm, với năm nay đó chính là kết nối con người sử dụng và vùng miền với những đề xuất kiến trúc nhỏ…
Bắt đầu một năm mới, các KTS hãy cùng Dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới – Kỷ nguyên vươn mình – Tin tưởng rằng, với thế năng và nhiệt huyết trào dâng, giới KTS nước nhà sẽ tiếp tục cống hiến cho sự phát triển quốc gia bền vững những đột phá, sáng tạo không ngừng – Như thông điệp của bà Regina Gonthier – Chủ tịch Liên hiệp KTS Quốc tế: Sáng tạo đột phá luôn tiếp tục đặt con người vào trung tâm thiết kế với những bài ca khát vọng!
“Kiến trúc nhân văn không thể tách rời khỏi tính bền vững”
Chủ nhiệm CLB KTS Trẻ Hải Phòng
Trong những năm qua, thành phố Hải Phòng đã không ngừng triển khai các chính sách và dự án nhằm phát triển kiến trúc theo định hướng nhân văn, lấy con người làm trung tâm. Đặc biệt, trong quy hoạch đô thị và nhà ở, thành phố tập trung mở rộng không gian sống, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật – xã hội, đồng thời gìn giữ những giá trị văn hóa, lịch sử đặc trưng.
Hưởng ứng tinh thần đó, cộng đồng kiến trúc sư (KTS) Hải Phòng, đặc biệt là Câu lạc bộ KTS Trẻ Hải Phòng, luôn đề cao sự đoàn kết và sẻ chia giữa những người làm nghề. Tin rằng sự kết nối này không chỉ thắp lên ngọn lửa sáng tạo mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành kiến trúc.
Năm 2025, Hội KTS Hải Phòng cùng CLB KTS Trẻ Hải Phòng sẽ tiếp tục bảo trợ và tổ chức chuỗi hoạt động thường niên nhằm tạo sân chơi giao lưu, học hỏi cho các KTS trên địa bàn. Trong đó, Giải bóng đá AC Cup 2025 – lần thứ 6 được tổ chức nhân kỷ niệm Ngày Kiến trúc Việt Nam (27/4) là một điểm nhấn quan trọng. Bên cạnh đó, các triển lãm như “Tranh ký họa Hải Phòng” và “Nhà ở Hải Phòng” sẽ diễn ra từ ngày 16 – 23/3 tại Pavilion trên phố Quang Trung, mang đến góc nhìn đa chiều về không gian sống của người dân thành phố. Sau đó, CLB KTS Trẻ Hải Phòng kết hợp cùng CLB A+C dự kiến tổ chức hai buổi hội thảo chuyên sâu về Cảnh quan và Ánh sáng trong thiết kế, với sự góp mặt của các chuyên gia hàng đầu. Những chương trình này không chỉ nâng cao kiến thức chuyên môn mà còn thúc đẩy tư duy thiết kế xanh, bền vững, hướng tới một môi trường sống hài hòa và thân thiện.
Kiến trúc nhân văn không thể tách rời khỏi tính bền vững. Chúng tôi đang từng bước hướng dẫn khách hàng sử dụng vật liệu giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm năng lượng, hạn chế nước thải và rác thải đô thị. Thành phố cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh, điển hình là thí điểm mô hình khu công nghiệp sinh thái, thay thế dần khu công nghiệp truyền thống. Tiêu biểu là KCN Nam Cầu Kiền, nơi đã triển khai hệ thống thu gom, xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn, áp dụng tuần hoàn tài nguyên và sử dụng năng lượng mặt trời để giảm tác động đến môi trường.
Hướng tới tương lai, Hải Phòng đang triển khai các chính sách phát triển đô thị theo định hướng bền vững, thông minh và giàu bản sắc văn hóa, đồng thời tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Thành phố cũng chú trọng quy hoạch hệ thống công viên cây xanh và không gian mở, góp phần nâng cao chất lượng sống của cộng đồng.
Tất cả những nỗ lực này đều thể hiện rõ tinh thần lấy con người làm trung tâm trong thiết kế và quy hoạch, không chỉ mang đến không gian sống hiện đại, tiện nghi mà còn nuôi dưỡng những giá trị văn hóa, môi trường bền vững cho thế hệ mai sau.
“Nỗ lực thúc đẩy thiết kế bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng”
Chủ tịch Hội KTS Thanh Hoá
Bản chất quy hoạch và Kiến trúc đều hướng tới lấy con người làm trung tâm. Với định hướng đó, Hội KTS Thanh Hóa đã và đang triển khai nhiều chính sách và dự án, cụ thể, trong các kỳ thi tuyển kiến trúc hằng năm, Hội đều lấy tiêu chí con người là trung tâm. Năm 2024 Hội đã đề xuất UBND tỉnh Thanh Hóa trao giải Lê Thánh Tông (giải thưởng lớn của tỉnh 5 năm/1 lần) cho công trình “Ngôi nhà 3 thế hệ” lấy con người sống trong ngôi nhà là trung tâm của thiết kế.
Trong những năm gần đây, Hội đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc tư vấn, thiết kế và phản biện quy hoạch đô thị, đảm bảo không gian sống ngày càng chất lượng hơn cho người dân. Khuyến khích các thiết kế sử dụng vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường, giảm tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Sự kết hợp giữa quy hoạch đô thị bền vững, thiết kế nhà ở chất lượng cao và sự tham gia tích cực của cộng đồng sẽ là nền tảng quan trọng để tạo ra môi trường sống tốt đẹp hơn.
Năm 2025, Hội KTS Thanh Hóa sẽ triển khai nhiều chương trình và hoạt động nhằm thúc đẩy thiết kế bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng. Những hoạt động này được định hướng theo chủ đề “Đoàn kết – Sáng tạo – Đột phá Công nghệ: Xây dựng Kiến trúc xứ Thanh phát triển bền vững”; Tham gia giám sát các đồ án quy hoạch, kiến trúc quan trọng của tỉnh, qua đó phản biện và tư vấn cho các dự án quy hoạch đô thị, đảm bảo các dự án phát triển đô thị tuân thủ nguyên tắc bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho cộng đồng. Đóng góp ý kiến chuyên môn, đề xuất giải pháp thiết kế phù hợp và giám sát việc thực hiện các dự án quan trọng trong tỉnh; Tổ chức các cuộc thi thiết kế với kiến trúc xanh, kiến trúc dân gian truyền thống của các đồng bao dân tộc, nhằm khuyến khích sự sáng tạo của các KTS trẻ trong việc thiết kế các công trình thân thiện với môi trường và phù hợp với văn hóa địa phương. Tổ chức hội thảo chuyên đề về kiến trúc bền vững với mục tiêu: Nâng cao nhận thức và kiến thức cho các KTS về thiết kế bền vững, ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường, chia sẻ kinh nghiệm, cập nhật xu hướng mới và thảo luận về các giải pháp thiết kế thân thiện với môi trường.
Với những chương trình và hoạt động đa dạng trong năm 2025, Hội KTS Thanh Hóa đang nỗ lực thúc đẩy thiết kế bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng. Sự kết hợp giữa đổi mới công nghệ, bảo tồn văn hóa và sự tham gia tích cực của cộng đồng sẽ là nền tảng vững chắc cho sự phát triển kiến trúc xứ Thanh trong tương lai.
Thụy An
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 02-2025)
