Tại Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội, lần đầu tiên thành tố “Hạnh phúc” được nêu tại tiêu đề của văn kiện báo cáo chính trị. Đây là điểm mới, cũng là điểm “đột phá” mà thành phố Hà Nội lựa chọn, do đó rất được dư luận xã hội, người dân quan tâm và đánh giá cao. Những nghệ sĩ, KTS, nhà khoa học đang tìm lối rẽ trong sáng tạo để chung tay cùng Hà Nội đi tới tương lai, những ý tưởng đầu tiên trong trưng bày “Những ngã rẽ” của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn với sự đồng hành của KTS Trần Huy Ánh.
Những hy vọng về tư duy mới cách làm mới phương pháp mới
Là công dân Thủ đô đã trải qua hàng chục kỳ Đại Hội, chứng kiến những giai đoạn chiến tranh, hoà bình, đổi mới mở cửa, hội nhập quốc tế …Nay thấy Đại hội đưa ra những tầm nhìn phát triển mới: Việc chuyển đổi tư duy quản trị, từ truyền thống sang hiện đại, từ kinh tế đơn thuần sang phát triển bền vững, đang mở ra một chương mới cho thành phố. Hai khía cạnh cốt lõi đó là sự thay đổi trong tư duy quản trị đô thị và những lựa chọn chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu “đô thị hạnh phúc”…
Cuối tháng 9 /2025, Hội KTS Hà Nội tổ chức tọa đàm “Chuyển đổi số trong công tác quản lý Quy hoạch kiến trúc Hà Nội”. Tọa đàm đã mời các diễn giả tiêu biểu cho 126 xã phường Hà Nội chia sẻ những thách thức và cơ hội trong công tác quản lý địa phương sau gần 3 tháng triển khai hoạt động theo mô hình hành chính 2 cấp. Đó là đại diện phường Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Ngọc Hà, Giảng Võ (các phường nội thành); Thạch Thất, Sơn Đồng (các xã ngoại thành). Các chia sẻ của các địa phương đã thể hiện sự cấp thiết tư duy mới cách làm mới phương pháp mới trong của các cơ quan quản lý địa phương trong tiến trình phát triển Thủ đô.
Tư duy mới là đặt các mục tiêu phát triển toàn diện, ví dụ như trong lĩnh vực phát triển kinh tế: không chỉ đưa ra những mục tiêu đạt sản lượng ngành này, ngành kia; đặt mục tiêu bao nhiêu tấn tạ, tỷ trọng thu ngân sách hay tổng lượng xuất khẩu tăng bao nhiêu %, sản lượng điện, than, xi măng, tỷ đồng… mà cần lấy mục tiêu phát triển đồng bộ, lấy chỉ số phát triển Kinh tế không tách rời chỉ số Môi trường – Xã hội và Quản trị, gọi tắt là chỉ số ESG (Environment, Social and Governance) đã được cộng đồng quốc tế lấy làm giá trị chung.
Mục tiêu đặt ra lớn và thống nhất lấy “chuyển đổi số toàn diện” làm xuất phát điểm, nhưng bắt tay vào làm thì mới thấy còn thiếu hụt lớn về dữ liệu quản lý, nhân lực phù hợp, quy chế vận hành, hạ tầng trang thiết bị, công cụ tin cậy/giải pháp thích ứng.
Các nhà quản lý đã cùng với các kiến trúc sư, chuyên gia công nghệ, nghệ sĩ để tìm ra “Những ngã rẽ” – lối đi mới nhằm tích hợp kỹ thuật với nghệ thuật nhằm từng bước đưa mô hình quản trị đô thị hiện đại trở thành nghệ thuật tương tác giữa các bên liên quan trong hoạt động đô thị, từng bước chuyển đổi mô hình quản lý quan liêu giấy tờ khô cứng thành tương tác thân thiện giữa các bên liên quan, biến các giao dịch hành chính trở nên minh bạch, sinh động, sáng tạo và thân thiện.
Phường Hoàn Kiếm: Chuyển đổi số trong quản trị di sản và tài sản đô thị
Phường Hoàn Kiếm có diện tích 1,92Km2, dân số 104 nghìn người, là địa bàn có quỹ di sản văn hoá lịch sử đô thị dày đặc, nổi tiếng với khu phố cổ. Tuy vậy cho đến nay việc phát hiện, thống kê, đánh giá di sản các công trình có giá trị về lịch sử văn hoá vẫn còn nhiều thách thức. Dựa trên tư liệu bản đồ, tư liệu lưu trữ có thể nhận diện di sản không chỉ có giá trị hiện thời mà còn là lịch sử hình thành và biến đổi không gian. Ví dụ Đình – Đền Yên Phú từ bến thuyền sông nước Thăng Long 200-300 năm trước lại tiếp tục đổi thay sau hơn 100 năm đô thị hoá nhà phố đình – đền.
Câu chuyện thay đổi phố nhà của tuyến đường sắt qua phố Phùng Hưng đồng thời hội nhập quốc tế, lại tiếp tục đối mặt với thách thức của hiện tại hiện tại trước tương lai hiện đại hoá hạ tầng giao thông đô thị sẽ diễn ra ngay tại đây với sự hỗ trợ của hệ thống thông tin địa lý GIS – Geographic Information System: từ bản đồ Địa chính 1930 đến tương lai tuyến đường sắt qua cầu Long Biên 2030…
Nhà 93 Hàng Mã trên phố Phùng Hưng với nạn ngập úng, kẹt đường, thiếu không gian sinh kế, thiếu kết nối trung tâm HN với bờ Bắc sông Hồng. Bản đồ địa chính số hoá hỗ trợ khảo sát và triển khai các dự án hiện đại hoá hạ tầng đô thị tương tác với dự án đường sắt qua cầu Long Biên vào Ga HN trên phố Phùng Hưng.
Phường Cửa Nam: Chuyển đổi số trong quản trị di sản và tài sản đô thị
Phường Cửa nam có diện tích 1,52Km2 , dân số 52 nghìn người và là địa bàn có quỹ di sản đô thị lịch sử khu phố Pháp đặc trưng của Hà Nội. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu giá trị di sản kiến trúc đô thị nhưng tổ chức thành một hệ thống thông tin hiện đại vẫn chưa được thực hiện. Dựa trên tư liệu bản đồ, tư liệu lưu trữ có thể nhận diện di sản không chỉ có giá trị hiện thời mà còn là lịch sử hình thành và biến đổi không gian. Không chỉ chủ động trong kế hoạch bảo tồn phát huy giá trị di sản mà còn đáp ứng nhu cầu quản trị kinh tế – xã hội cũng như tiến hành các dự án hiện đại hoá hạ tầng quy mô lớn.
Ký ức đô thị bằng hình ảnh như một biện pháp tác động tới xã hội trong công cuộc bảo tồn mà còn học lại nhiều bài học quản trị đô thị rất có giá trị, đã từng là công cụ để xây dựng nên một trong những khu phố hiện đại, giàu bản sắc văn hoá và nghệ thuật quản trị đô thị quý giá.
Ký ức hình ảnh đô thị được công nghệ bản đồ số và mô hình thông tin công trình xây dựng BIM (Building Information Modeling) không chỉ gia tăng nhận thức giá trị di sản mà còn lượng hóa giá trị di sản – tài sản các công trình kiến trúc không gian đô thị – nhờ đó có thể giải phóng nguồn lực tài chính khổng lồ trong công cuộc tái thiết – hiện đại hoá hạ tầng đô thị để thích ứng với những thách thức mới.
Với cách tiếp cận đa ngành, liên ngành Nghệ thuật và Kỹ thuật sẽ mở ra “Những ngã rẽ mới” cho tiến trình phát triển đô thị Hà Nội – một đô thị vốn giàu bản sắc Văn hoá – Lịch sử – Nghệ thuật nay còn tiếp cận cơ hội phát triển nguồn lực mới; nguồn lực sáng tạo từ không gian vật lý hiện có, nhưng được tiếp sức của động lực mới sẽ gia tăng giá trị tiền bạc, cơ hội sinh kế, trí tuệ hiện thực hóa giấc mơ Hà Nội trở thành đô thị Hạnh phúc & Đáng sống.
Nghệ thuật làm giàu cho chúng ta cảm xúc, trí tưởng tượng, chắp cánh cho những giấc mơ bay xa. Kỹ thuật giúp chúng ta từng bước biến giấc mơ thành hiện thực. Hà Nội chọn ngã rẽ mới: tiến lên phía trước cùng bằng động lực Nghệ thuật và Kỹ thuật có thể đi nhanh hơn tới mục tiêu trở thành một thành phố Hạnh Phúc và Đáng sống.
Trần Huy Ánh – Uỷ viên thường vụ Hội KTS Hà Nội
© Tạp chí Kiến trúc
