Bảo tàng Lịch sử than Quảng Ninh – Giải Ba Giải thưởng Loa Thành 2026

  1. Tên đồ án: Bảo tàng Lịch sử than Quảng Ninh
  2. Giải thưởng: Giải Ba Giải thưởng Loa Thành 2026
  3. SVTH: Đỗ Nguyễn Bân
  4. GVHD: TS. KTS Phạm Phú Cường
  5. Trường: Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh

Qua nhiều thập kỷ khai thác, nhành than đã định ình địa hình, văn hóa và bản sắc của vùng mỏ Quảng Ninh. Những vách đá, moong than, đường ray, hầm lò và bãi xỉ không chỉ là dấu tích của một ngành công nghiệp mà còn là bằng chứng của nhiều thế hệ lao động đã hình thành nên ký ức của nơi chốn. Thế nhưng, khi các mỏ lộ thiên dần bước qua giai đoạn hậu khai thác, một câu hỏi mới xuất hiện: liệu tương lai của khu mỏ dừng lại ở việc san lấp và hoàn nguyên?

Thực ra, hoàn nguyên khác tái sinh ở chỗ: hoàn nguyên khôi phục địa hình, còn tái sinh khôi phục khả năng tiếp tục tạo ra giá trị. Một khu mỏ không thực sự biến mất khi hoạt động khai thác kết thúc; nó chỉ biến mất khi con người không còn nhận ra những lớp lịch sử, địa chất và ký ức vẫn còn hiện diện trong cảnh quan. Khi khoảng rỗng của moong than bị lấp đầy, điều mất đi không chỉ là hình thái của khu mỏ, mà còn là khả năng đọc những giá trị được tích tụ qua hàng triệu năm địa chất, văn hóa hơn một thế kỷ lao động và còn là một khoảng trống trong nhận thức về môi trường hậu khai thác.

Chính vì vậy, đồ án chọn một cách tiếp cận khác. Thay vì bắt đầu từ việc xây dựng một công trình, quá trình tái sinh được nhìn như một chu trình chuyển đổi vòng đời khu mỏ, trong đó bảo tồn, chuyển hóa vật liệu, phục hồi sinh thái và kích hoạt giá trị văn hóa cùng tồn tại như những mắt xích của một hệ thống. Bảo tàng không phải là điểm khởi đầu của sự tái sinh, mà là một thiết chế diễn giải – một Living Archive – giúp con người đọc lại những giá trị vẫn còn hiện hữu trong khu mỏ.

Từ quan điểm ấy, quá trình tái sinh không nhất thiết bắt đầu từ những can thiệp quy mô lớn mà từ những yếu tố ở quy mô con người có thể cảm nhận. Văn hóa làm gạch từ xỉ than của người dân vùng mỏ trở thành điểm khởi đầu là một vòng đời mới của vật liệu; từ viên gạch hình thành kết cấu, từ kết cấu hình thành không gian, và từ không gian mở ra một cách nhìn mới về khu mỏ.

Nếu Núi Béo là một trong những mỏ đầu tiên bước vào giai đoạn hậu khai thác, thì đây không chỉ là câu chuyện của một địa điểm. mà là tiền lệ cho cách những khu mỏ khác của Quảng Ninh có thể tiếp tục tồn tại – không phải như những khoảng đất đã kết thúc, mà như những cảnh quan vẫn còn khả năng tạo ra tri thức, bản sắc và những hình thức sống mới sau khai thác.

  Tố Uyên – TCKT.VN
© Tạp chí Kiến trúc


Xem thêm các đồ án đạt giải:

Các đồ án sẽ tiếp tục được Tạp chí Kiến trúc cập nhật trong thời gian tới, trân trọng kính mời quý bạn đọc theo dõi tại: https://www.tapchikientruc.com.vn/tin-tuc/ket-qua-giai-thuong-loa-thanh-lan-thu-38-nam-2026-chuyen-nganh-kien-truc-quy-hoach.html