Quảng Ninh - Những công trình hạ tầng giao thông mang đậm dấu ấn văn hóa và bảo vệ cảnh quan môi trường

Cùng với sự hình thành, phát triển của tỉnh Quảng Ninh trong thời gian qua, đặc biệt trong 60 năm trở lại đây từ ngày thành lập tỉnh Quảng Ninh (30/10/1963 ÷ 30/10/2023), cán bộ công chức, viên chức, lao động Ngành Giao thông vận tải luôn phát huy truyền thống đoàn kết, kiên trì, sáng tạo để khôi phục lại hệ thống giao thông, khắc phục nhanh chóng hậu quả chiến tranh, phát triển kinh tế – xã hội, đảm bảo quốc phòng – an ninh của tỉnh, đặc biệt luôn tiên phong “mở đường” trong lao động, sản xuất cũng như công tác tham mưu xây dựng, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các cơ chế chính sách để huy động các nguồn lực đầu tư xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại… Nhờ đó, Quảng Ninh đã có những phát triển liên tục, đổi thay từng ngày: Hạ tầng giao thông đường bộ, đường thủy được kết nối từ trung tâm đến các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo.

Hàng loạt những cây cầu mới đã dần thay thế các bến phà, đường tràn, nhất là cầu Bãi Cháy – cầu dây văng một mặt phẳng dây, lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam. Cây cầu không chỉ là một thành tựu về công nghệ mà còn là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo bên bờ vịnh Hạ Long. Nhiều tuyến đường cấp phối, bê tông được thay thế bằng thảm nhựa; hàng trăm kilômét đường tỉnh, đường huyện và hàng ngàn kilômét đường giao thông nông thôn được tập trung xây dựng bằng nhiều nguồn lực; các tuyến quốc lộ, nhất là quốc lộ huyết mạch 18A được cải tạo, nâng cấp nhiều lần qua từng thời kỳ, tạo điều kiện thuận lợi để vận chuyển hàng hóa và phục vụ đi lại của nhân dân, du khách, góp phần tích cực cho phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Đặc biệt, bước đột phá gần đây nhất là hệ thống đường cao tốc, sân bay, cảng biển, bến du thuyền đẳng cấp quốc tế đã được đầu tư xây dựng với thiết kế hiện đại, công nghệ tiên tiến, đảm bảo tính đồng bộ, liên thông với các vùng kinh tế trọng điểm và cả nước, trong đó phải kể đến một số công trình giao thông tiêu biểu mang đậm dấu ấn văn hóa và bảo vệ cảnh quan môi trường sau:

Cầu Bãi Cháy

Thông tin công trình

Địa điểm xây dựng: TP Hạ Long.
Tổng chiều dài thiết kế: 6,17km, gồm đường dẫn, cầu dẫn và cầu chính.
Quy mô, công suất: Cầu chính dài 903m trong đó nhịp chính dây văng dài 435 m; tĩnh không thông thuyền: 50m. Toàn tuyến đầu tư với quy mô 4 làn xe cơ giới và 2 làn xe thô sơ.
Thời gian xây dựng: 2003-2006
Tổng mức đầu tư: Khoảng 2.140 tỷ đồng (tại thời điểm đầu tư) bằng nguồn vốn ODA của Chính phủ Nhật Bản và một phần vốn đối ứng trong nước.

Công trình là một biểu tượng lịch sử của ngành GTVT, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nối liền hai bờ Vịnh Cửa Lục, chấm dứt hoạt động chuyển tải qua phà Bãi Cháy, bến phà cuối cùng trên toàn tuyến Quốc lộ 18 ra Cửa khẩu Quốc tế Móng Cái, tạo điều kiện phát triển kinh tế cho tỉnh Quảng Ninh nói riêng và các tỉnh khu vực phía Bắc nói chung.

Hệ thống cầu Bãi Cháy được đánh giá như bảo tàng, thư viện cầu với đầy đủ các giải pháp thiết kế tiên tiến của ngành xây dựng cầu đường của Việt Nam và thế giới như: Đúc hẫng cân bằng, cáp treo dây văng một mặt phẳng dây vượt nhịp lớn nhất 435m, hệ thống kết cấu móng giếng chìm, cọc khoan nhồi đường kính lớn; đặc biệt hai trụ tháp cao 137,5m, đường kính rộng 60m đặt trên hệ móng giếng chìm hơi ép kích thước lớn, lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam với công nghệ thi công hiện đại, tiên tiến.

Với kiến trúc độc đáo, công trình đã tạo “điểm nhấn” cho bức tranh Vịnh Hạ Long. Phần cầu chính vượt biển sử dụng hệ thống dây văng trải đều trên một mặt phẳng như hình một cây đàn khổng lồ nằm giữa eo biển Cửa Lục. Về đêm, ánh sáng rực rỡ của cây cầu soi rọi cả một góc sông Cửa Lục, tạo không gian huyền ảo như lời bài hát “cây đàn Hạ Long” của nhạc sĩ Lê Nguyên Thêm đã viết: “Kiêu hãnh trên biển trời, đây cây cầu lãng mạn, dáng như cây đàn lớn, nối đôi bờ quê tôi,…”.

Đường cao tốc Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái

Thông tin công trình

Địa điểm xây dựng: Điểm đầu nối cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, điểm cuối nối đường dẫn cửa khẩu Bắc Luân II, tỉnh Quảng Ninh.
Chiều dài: 176km
Quy mô, công suất: 04 làn xe chạy và 02 làn dừng khẩn cấp, vận tốc thiết, khai thác 100-120km/h.
Tổng mức đầu tư: khoảng 39.300 tỷ đồng
Thời gian xây dựng:
- Đoạn Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn: 2014-2018
- Đoạn Vân Đồn – Móng Cái: 2019-2022

Công trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong rút ngắn quãng đường, tiết kiệm thời gian, giảm chi phí di chuyển xuyên suốt chiều dài của tỉnh. Đồng thời tuyến đường còn mang ý nghĩa là mảnh ghép cuối cùng kết nối liên thông, đồng bộ để hình thành tuyến cao tốc dài nhất Việt Nam: Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái với chiều dài gần 600 km, đưa Quảng Ninh trở thành tỉnh có đường cao tốc dài nhất cả nước với tổng chiều dài 176km; kết nối ba khu kinh tế: Quảng Yên, Vân Đồn, Móng Cái; kết nối hệ thống sân bay, cảng biển, logistics và là tuyến cao tốc duy nhất đến nay kết nối trực tiếp đến cửa khẩu quốc tế; hoàn thành trục giao thông xương sống gắn với các hành lang kinh tế, các đô thị, thúc đẩy liên kết vùng trong không gian phát triển “Một tâm, hai tuyến, đa chiều, hai mũi đột phá, ba vùng động lực”. Từ đó, tạo ra không gian phát triển mới, nguồn lực mới, cơ hội mới thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội nhanh, bền vững và đảm bảo vững chắc quốc phòng, an ninh, tạo động lực phát triển đồng đều giữa các vùng miền.

Là tuyến cao tốc ven biển cắt qua hệ thống sông ngòi, luồng tuyến quốc gia với nhiều khu vực có địa hình đa dạng: Đồi núi, rừng ngập mặn, … Tuyến đường được xây dựng gắn với những giải pháp thiết kế hiện đại, có kiến trúc đẹp như: Cầu Bạch Đằng vượt qua ngã ba sông Bạch Đằng, sông Cấm kết nối Hải Phòng – Quảng Ninh; cầu Vân Tiên kết nối Vân Đồn – Tiên Yên được đánh giá là cây cầu vượt biển đẹp và dài nhất trên địa bàn tỉnh do các chuyên gia kỹ sư Việt Nam tự thiết kế, thi công và giám sát.

Để bảo vệ hệ sinh thái trường ngập mặn, giữ gìn cảnh quan môi trường, trên tuyến đã thiết kế tổng số trên 70 cây cầu, nhiều đoạn tuyến đã điều chỉnh thiết kế từ nền đường đắp sang kết cấu cầu dầm bản cứng để đảm bảo thông thủy và sinh trưởng cho rừng ngập mặn nằm đan xen hai bên tuyến.

Cảng Hàng không Quốc tế Vân Đồn

Thông tin công trình

Địa điểm xây dựng: Khu kinh tế Vân Đồn.
Quy mô, công suất: Cấp 4E (theo mã tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế – ICAO) và sân bay quân sự cấp II; – Công suất: Đến năm 2020 là 2,5 triệu hành khách/năm; đến năm 2030 là 5,0 triệu hành khách/năm. Hiện đang khai thác với 1 đường CHC kích thước 3.600m x 45m, hướng 03-21. Có 7 chỗ đỗ máy bay, đường băng đạt tiêu chuẩn ILS CAT II. Có 4 cầu phản lực. Diện tích nhà ga là 26.991 m². Có thể đón các máy bay hiện đại trên thế giới như B787, B747, B777, A350, A330, A320 và A321.
Tổng mức đầu tư khái toán cho toàn bộ 3 giai đoạn của dự án là 7.462 tỉ đồng. Trong đó, riêng giai đoạn 1 là 3.900 tỉ đồng.

Từng bước xây dựng và phát triển Khu kinh tế Vân Đồn trở thành trung tâm thương mại, du lịch sinh thái biển đảo chất lượng cao, trung tâm hàng không quốc tế, trung tâm dịch vụ cao cấp và là một đầu mối giao thông quốc tế; đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế, phát triển bền vững cho tỉnh Quảng Ninh; khai thác và phát huy hiệu quả chuỗi giá trị di sản – kỳ quan thế giới Vịnh Hạ Long; đảm bảo cho chiến lược an ninh quốc phòng vùng biển, đảo khu vực duyên hải Bắc Bộ.

Sân bay quốc tế Vân Đồn được đánh giá cao ở thiết kế nhà ga, lấy cảm hứng từ vẻ đẹp của di sản thiên nhiên thế giới – Vịnh Hạ Long. Công trình mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa, với mái vòm màu đỏ cam rực rỡ tựa những cánh buồm no gió xếp chồng lên nhau hướng ra biển lớn. Đội ngũ kiến trúc sư đã đưa rất nhiều khoảng xanh sinh thái vào thiết kế, tăng nét ấn tượng cho không gian sân bay.

Hệ thống trang thiết bị hiện đại hàng đầu thế giới. Đó là hệ thống đèn hiệu đường băng và sân đỗ đạt tiêu chuẩn CAT II, đảm bảo nguồn điện cấp đáp ứng tiêu chuẩn ICAO sau một giây mất điện; máy bay có thể cất và hạ cánh ở 2 đầu đường băng; hệ thống trả khay tự động Ilane tích hợp máy soi đa chiều đáp ứng tiêu chuẩn dò chất nổ lỏng Euro Standand 3 tiên tiến nhất châu Á.

Đường ven biển kết nối TP. Hạ Long – TP. Cẩm Phả

Hình thành trục giao thông ven biển kết nối TP Hạ Long và TP Cẩm Phả, giảm tải lưu lượng cho tuyến QL18 huyết mạch đã dần mãn tải, tạo điểm nhấn về cảnh quan cho các đô thị ven biển tỉnh Quảng Ninh. Tuyến đường được đầu tư xây dựng nhằm cụ thể hoá Quy hoạch tỉnh, Quy hoạch TP Hạ Long, Quy hoạch TP Cẩm Phả.

Đoạn đường cao tốc Hạ Long – Móng Cái trên biển

Thông tin công trình

Địa điểm xây dựng: Điểm đầu tại khu vực chân cầu Bãi Cháy, TP Hạ Long, điểm cuối nối đường Vũng Đục, TP Cẩm Phả.
Chiều dài: 31km;
Quy mô, công suất: 04-06 làn xe, vỉa hè, cây xanh, chiếu sáng đồng bộ, vận tốc thiết, khai thác 50-60km/h;
Tổng mức đầu tư: khoảng 5.000 tỷ đồng;

Đây là tuyến đường ven biển dài và đẹp nhất tỉnh Quảng Ninh, kết nối các di tích, di sản: Bến phà Bãi Cháy, núi Bài Thơ, đền thờ đức ông Trần Quốc Nghiễn, đền thờ đức ông Trần Quốc Tảng; Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, Vịnh Bái Tử Long.Được đầu tư với quy mô đồng bộ 6 làn xe, vỉa hè, cây xanh, chiếu sáng và các công trình phúc lợi 2 bên tuyến, áp dụng nhiều giải pháp kỹ thuật hiện đại trong xây dựng công trình (hầm đường bộ xuyên núi, cầu vượt biển Bài Thơ, kè biển dự ứng lực thẳng đứng, neo web, lưới thép cường độ cao bảo vệ mái ta luy…) để bảo vệ cảnh quan môi trường, hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch nền kinh tế từ “nâu” “sang” “xanh”, từ công nghiệp sang dịch vụ, là điểm nhấn nổi bật trong việc phát triển không gian đô thị văn minh, hiện đại; kết nối các trung tâm thương mại, trung tâm văn hóa, bảo tàng, thư viện, hội chợ triển lãm, trung tâm thương mại Hạ Long, Cẩm Phả. Đưa đô thị gần gũi với thiên nhiên, núi, biển ở ngay trong TP. Tuyến đường đem lại nhiều trải nghiệm mới lạ cho nhân dân và du khách.

Hệ thống Cầu Tình Yêu – Cầu Bình Minh

Thông tin công trình

Địa điểm xây dựng: TP Hạ Long;
Cầu Tình Yêu: Tổng chiều dài thiết kế: 4,265km, trong đó phần cầu dài 892m. Phần cầu thiết kế với quy mô cầu vĩnh cửu BTCT DƯL, cầu chính dạng vòm ống thép nhồi bê tông gồm 5 nhịp liên tục (40+60+90+60+40) m, rộng 33,1m với 6 làn xe cơ giới; tĩnh không thông thuyền rộng 40m, cao 7m.
Cầu Bình Minh: Tổng chiều dài thiết kế: 2,615km, trong đó phần cầu dài L= 1.639,38m. Cầu chính dài 170m, kết cấu BTCT DƯL, cầu chính dạng vòm ống thép nhồi bê tông (40x90x40)m, rộng 34,1m với 6 làn xe cơ giới, tĩnh không thông thuyền rộng 40m, cao 7m.
Tổng mức đầu tư hai công trình: Khoảng gần 4.000 tỷ đồng

Với việc xây dựng hệ thống cầu, Quảng Ninh đã từng bước hoàn thành việc kết nối giao thông xung quanh vịnh Cửa Lục theo quy hoạch chung TP Hạ Long, rút ngắn thời gian di chuyển từ khu vực Hòn Gai đến Hoành Bồ. Phát triển và mở rộng không gian đô thị của TP Hạ Long, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội, giảm tải lưu lượng giao thông qua cầu Bãi Cháy và QL18 đoạn qua khu vực nội thị TP Hạ Long, đảm bảo nhu cầu đi lại của nhân dân được thuận lợi trong mùa mưa lũ.

Điểm nổi bật của các cầu Tình Yêu và Bình Minh chính là ở thiết kế vô cùng độc đáo. Kết cấu chính của công trình bằng những vòm thép dây treo được lấy cảm hứng từ hình tượng những cánh chim trên biển, một thiết kế tinh tế và mạnh mẽ đúng với một Quảng Ninh đang tung mình trên đà phát triển. Hai bên cầu và đường dẫn được trang trí bằng hoa và cây cảnh. Công trình tạo nên bức tranh độc đáo trong tổng thể không gian bao la của Vịnh Cửa Lục.

Cảng khách Quốc tế Hạ Long

Thông tin công trình

Địa điểm xây dựng: Thuộc quần thể công viên Đại Dương – Hạ Long, phường Bãi Cháy, Tp. Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.
Quy mô, công suất: Đây là cảng tàu khách du lịch quốc tế chuyên biệt đầu tiên của Việt Nam được thiết kế đón được cỡ tàu khách lớn nhất đến 225.282GRT, dự án có tổng mức đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng. Dự án gồm bến cập tàu dài 460m được kết hợp bởi sàn đón trả khách, các trụ neo và các trụ đỡ cầu công tác. Ngoài ra dự án còn có hạng mục cầu dẫn kết nối bờ với phần bến cập tàu có chiều dài 706m; rộng 10,5m và hạng mục Vùng quay xe với diện tích khoảng 2780m2.
Công trình khởi công năm 2017 và đưa vào khai thác năm 2018.

Nhằm kết nối các dự án, công trình liền kề, tạo diểm nhấn về cảnh quan du lịch của TP Hạ Long nói riêng và tỉnh Quảng Ninh nói chung, sau khi hoàn thành, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long sẽ đáp ứng khả năng tiếp nhận những tàu khách quốc tế trọng tải lớn, các du thuyền đẳng cấp, góp phần kết nối du lịch của Quảng Ninh với quốc tế thông qua đường biển. Điều này giúp tỉnh Quảng Ninh tiếp tục phát huy lợi thế về cảng biển.Nằm tại trung tâm khu du lịch Bãi Cháy bên bờ Vịnh Hạ Long – di sản thiên nhiên thế giới 2 lần được UNESCO công nhận. Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long trở thành công trình mang ý nghĩa to lớn với Quảng Ninh nói riêng và du lịch tàu biển Việt Nam nói chung.

Với công trình này, vấn đề hành khách phải tăng bo vào bờ bằng tender suốt nhiều năm qua đã được giải quyết. Điều này giúp du khách có trải nghiệm tốt hơn, tiết kiệm thời gian và cũng an toàn hơn rất nhiều. Đồng thời, các tàu khách quốc tế, tàu khách hạng sang đến với Vinh Hạ Long cũng có đủ chỗ đậu, không phải đậu ngoài xa như trước.

Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long đã trở thành điểm dừng chân lý tưởng cho du khách trong nước và Quốc tế đến đến tham quan Vịnh Hạ Long, cũng như để trải nghiệm khám phá TP Hạ Long và đất nước con người Việt Nam tươi đẹp.

Cảng khách Quốc tế Ao Tiên

Cảng khách Ao Tiên KKT Vân Đồn (Ảnh: Đỗ Phương)

Thông tin công trình

Địa điểm xây dựng: Tại Khu kinh tế Vân Đồn, bên bờ vịnh Bái Tử Long.
Quy mô, công suất: Bến chính tiếp nhận cỡ tàu khai thác lên đến 300 ghế, các bến phụ cho du thuyền và các tàu loại nhỏ; khu âu tàu có thể tiếp nhận đồng thời 150 tàu du lịch neo đậu;
Tổng mức đầu tư trên 610 tỷ đồng từ nguồn vốn ngoài ngân sách;
Công trình khởi công năm 2021, hoàn thành, đưa vào khai thác năm 2022.

Thực hiện mục tiêu phát triển kết cấu hạ tầng cảng biển theo các Nghị quyết của Trung ương và của Tỉnh về phát triển cảng biển, logistic, cùng với các công trình đã được đầu tư xây dựng như Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, Đường cao tốc Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái, công trình Cảng khách quốc tế Ao Tiên là mảnh ghép quan trọng góp phần tạo nên bức tranh đồng bộ và toàn diện hơn về hệ thống giao thông trên địa bàn KKT Vân Đồn. Việc xúc tiến đầu tư xây dựng và hoàn thành công trình thể hiện dấu ấn đậm nét trong việc huy động các nguồn lực ngoài ngân sách Nhà nước để phát triển hạ tầng cảng biển, dịch vụ du lịch đẳng cấp.Khu cảng bến được đầu tư đồng bộ nhà ga, nhà điều hành với quy mô hiện đại, đầy đủ các công trình dịch vụ tầm khu vực và quốc tế. Đội ngũ thuyền viên, nhân viên phục vụ đều chuyên nghiệp, đạt chuẩn theo quy định, chất lượng dịch vụ ngày càng được nâng cao.

Bến cảng cao cấp Ao Tiên vào khai thác đã mở ra cửa ngõ mới, đồng bộ, hiện đại để kết nối Trung tâm khu kinh tế Vân Đồn với các xã đảo và huyện Cô Tô. Bến cảng không chỉ là hạ tầng dịch vụ du lịch mới mà còn là nơi hội ngộ của các siêu du thuyền trong mỗi hành trình qua Vân Đồn nói riêng và khu vực miền Đông của tỉnh nói chung, đáp ứng mục tiêu nâng cao chất lượng dịch vụ của tỉnh.

Thay lời kết

Trong 60 năm qua, hạ tầng giao thông vận tải trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã có bước xây dựng, trưởng thành và phát triển vượt bậc; từ hệ thống hạ tầng lạc hậu, bị tàn phá nặng nề do hậu quả chiến tranh, đến nay tỉnh Quảng Ninh đã có đầy đủ cả 5 loại hình giao thông, hệ thống cảng bến được phân bố đầy đủ trên tại các khu vực, đặc biệt hệ thống đường bộ cao tốc từ đầu tỉnh đến cuối tỉnh, hệ thống cảng biển tại các khu vực vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long; quy mô cảng bến đã được đầu tư đồng bộ hiện đại nêu trên, đáp ứng cho các loại tàu (trong nước và quốc tế), phục vụ tốt cho du khách đi và đến với tỉnh Quảng Ninh; hệ thống đường sắt, đường thủy, cảng hàng không đều từng bước hoàn thiện và phát huy vị thế của một cực tăng trưởng phía Bắc. Vì thế Quảng Ninh đã mở cửa với thế giới, với bên ngoài cả đất liền, mặt biển và bầu trời.

Trong thời gian tới, ngành giao thông vận tải tiếp tục tham mưu Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Quảng Ninh hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, kết nối vùng gắn với các giải pháp thiết kế cảnh quan kiến trúc và bảo vệ môi trường; trong quá trình nghiên cứu chủ trương đầu tư đã cùng các đơn vị tư vấn, các ngành, địa phương của Tỉnh tham mưu đề xuất nhiều giải pháp kết cấu mới, hiện đại như: Hầm xuyên núi, vượt biển, cầu cao vượt địa hình, cầu xoay nhiều tầng, các giải pháp phòng chống sạt trượt, phủ xanh mái ta luy…, trong đó một số dự án (1) Đường tỉnh 342 trên địa bàn TP. Hạ Long; (2) Tuyến đường nối từ Quốc lộ 279 (xã Tân Dân, TP Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh) đến đường tỉnh 291 (thị trấn Tây Yên Tử, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang)… đã được Tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư trên cơ sở ưu tiên các giải pháp thiết kế tuyến tránh tối đa vào rừng tự nhiên, sử dụng nhiều cầu vượt địa hình, cầu xoay, phủ xanh mái ta luy,… giảm thiểu tác động vào tự nhiên, giữ gìn, bảo vệ cảnh quan môi trường.

Theo Hoàng Đình Sáu
Phó Giám đốc Sở Giao thông Vận tải – Quảng Ninh
Trương Hoàng Quang
Trưởng phòng Quản lý chất lượng công trình giao thông
Trương Thế Bình
Chuyên viên
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2023)