Điêu khắc và kiến trúc, hai lĩnh vực nghệ thuật tưởng chừng như tách biệt, lại có mối liên hệ mật thiết và bổ trợ lẫn nhau. Từ những công trình kiến trúc cổ đại với những hoa văn, hình khối tinh xảo cho đến những tòa nhà hiện đại với những đường nét mạnh mẽ, sự giao thoa giữa điêu khắc và kiến trúc luôn mang đến những trải nghiệm thị giác thú vị và tích cực.
Tính điêu khắc trong kiến trúc là sự kết hợp hài hòa giữa hai lĩnh vực nghệ thuật điêu khắc và kiến trúc, sự kết hợp ấy làm nên những tác phẩm kiến trúc mẫu mực không chỉ đáp ứng tối ưu nhu cầu sử dụng mà còn mang đậm dấu ấn thẩm mỹ, lưu giữ giá trị văn hóa và lịch sử. Khi các đường nét, hình khối, và chất liệu điêu khắc được ứng dụng vào kiến trúc, mối cơ duyên của sự tương tác nghệ thuật này tạo ra những không gian sống động, giàu cảm xúc và mang tính biểu tượng cao.
Trong khuôn khổ bài viết này tác giả chỉ đề cập đến biểu hiện của điêu khắc trong tác phẩm kiến trúc. Xét về cơ sở hình học, kiến trúc và điêu khắc đều dựa trên các nguyên tắc hình học cơ bản như: Điểm, đường, mặt phẳng và khối để sáng tạo, sử dụng chung các thủ pháp biến đổi của tạo hình, định hướng tác động thị giác nhằm gửi gắm thông điệp về ý đồ tư tưởng sáng tạo. Như vậy, bản chất trong mỗi tác phẩm kiến trúc đã luôn có tác động của yếu tố điêu khắc, với kiến trúc điêu khắc là phương tiện nhấn mạnh biểu cảm.
Tính điêu khắc có vai trò không nhỏ trong sự thành công của tác phẩm kiến trúc. Điêu khắc làm tăng tính thẩm mỹ, giúp kiến trúc trở nên sinh động, đặc biệt và hấp dẫn hơn, các chi tiết điêu khắc trở thành điểm nhấn, thu hút sự chú ý và tạo ra ấn tượng mạnh mẽ. Qua các hình tượng điêu khắc, kiến trúc sư có thể truyền tải những ý tưởng, câu chuyện và giá trị văn hóa. Điêu khắc giúp mở ra những không gian đa chiều, kích thích thị giác và trí tưởng tượng của người xem.
Khi ngắm nhìn tác phẩm kiến trúc, nếu chú ý hơn về tính điêu khắc, sẽ nhận thấy nghệ thuật này xuất hiện trong đường nét, chi tiết kiến trúc, trong cách xử lý mảng miếng, đặc rỗng, trong phương án sử dụng vật liệu, màu sắc… Bằng sự chi phối của nghệ thuật tạo hình.
Tính điêu khắc thể hiện rõ nhất dưới dạng phù điêu, đây là hình thức phổ biến, thường được sử dụng để trang trí tường, cột, hoặc các bề mặt phẳng kiến trúc, với nhiều trường hợp để tạo điểm nhấn mạnh mẽ, tính điêu khắc được nâng cao bởi các tác phẩm điêu khắc tròn độc lập, đặt trong không gian kiến trúc… Có thể hiểu một tác phẩm kiến trúc thành công, trở thành công trình có nghệ thuật tạo hình độc đáo, ngoài sự thỏa mãn về công năng, kết cấu, vật liệu… Còn là sự kết hợp hoàn hảo giữa tính điêu khắc và hình thức kiến trúc.
Tính điêu khắc là một yếu tố quan trọng góp phần tạo nên vẻ đẹp và giá trị của kiến trúc. Sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc và điêu khắc không chỉ tạo ra những công trình vĩ đại, trường tồn, mà còn mang đến cho con người những trải nghiệm không gian vô cùng lôi cuốn và ý nghĩa.
Tính điêu khắc trong kiến trúc chính là nghệ thuật gặp gỡ không gian, là sự kết hợp giữa nghệ thuật và kỹ thuật. Nó làm đẹp cho không gian sống, mang đến những giá trị văn hóa và tinh thần sâu sắc. Trong tương lai, sự giao thoa giữa điêu khắc và kiến trúc sẽ còn phát triển mạnh mẽ hơn nữa, tạo ra những không gian sống tuyệt diệu và kỳ vĩ.
ThS.KTS Bùi Chí Luyện*
*Bộ môn Cơ sở Kiến trúc – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 12-2024)
Tài liệu tham khảo:
1. Đặng Đức Quang. Cơ sở tạo hình kiến trúc. Nhà xuất bản Xây dựng 2005
2. Francis D.K. Ching (Phạm Thanh Thuận Biên Dịch). Kiến trúc hình thể, không gian và trật tự. Nhà xuất bản Thống Kê 2003
3. Aurora Cuito. New York minimalism. Page One Publishing Private Limited 2004
4. Philip Jodidio. Meierr. (Richard Meierr & Partners Complete Wotks 1963-2013). Taschen 2013
5. Bruce Brooks Pfeiffer. Frank Lloyd Wright 1917-1942. Taschen 2010
6. Trường đại học kiến trúc. Cuộc thi thiết kế Nhà học đa năng 20 tầng – Trường đại học kiến trúc Hà Nội. 8/2019.
7. Tác giả sưu tầm. Tài liệu ảnh Trường Đại học Kiến trúc trước năm 2024
