Vai trò của công tác phát triển đô thị, quy hoạch trong quá trình phát triển tỉnh Quảng Ninh

Quảng Ninh là tỉnh nằm ở phía Đông Bắc nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, là tỉnh duy nhất trong cả nước có đường biên giới trên đất liền và trên biển với nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, nằm trong tam giác kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh; có vị trí địa chính trị, kinh tế, đối ngoại và đặc biệt quan trọng vùng Đông Bắc của Tổ quốc về quốc phòng, an ninh; với diện tích trên 12.000 km2 (bao gồm 6.178 km2 đất liền và trên 6.100 km2 mặt biển), 80% diện tích đất là đất đồi núi với bề rộng 195 km từ Đông sang Tây và trải dài 102 km từ Bắc xuống Nam. Tỉnh Quảng Ninh có 13 đơn vị hành chính cấp huyện, với tổng số 177 xã, phường, thị trấn; dân số khoảng 1,35 triệu người với 22 dân tộc anh em.  

Ông Cao Tường Huy – Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh

Trên cơ sở đường lối, chủ trương của Đảng, Trung ương và nhận thức, định dạng đầy đủ các mâu thuẫn, thách thức, tỉnh Quảng Ninh đã xác lập tầm nhìn dài hạn trong tính liên thông với các kế hoạch trung hạn, ngắn hạn, gắn với xây dựng quy hoạch đồng bộ để làm cơ sở thực hiện mục tiêu. Tỉnh đã xác định công tác lập quy hoạch là đặc biệt quan trọng để định hướng phát triển đô thị đồng bộ, bền vững. Nhận thức được tầm quan trọng của Quy hoạch bởi có Quy hoạch tốt, thì có dự án tốt, có dự án tốt thì có nhà đầu tư tốt, coi đó là nền tảng, kim chỉ nan, là công cụ quan trọng để quản lý nhà nước, phương tiện giám sát của nhân dân, là cơ sở để lựa chọn, thu hút các nhà đầu tư có năng lực, kinh nghiệm, góp phần hiện thực hóa quy hoạch.

Giai đoạn trước năm 2010, công tác quy hoạch đã được tỉnh Quảng Ninh được quan tâm, xây dựng, tổ chức thực hiện và đạt được những kết quả quan trọng, góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Các quy hoạch đã trở thành công cụ quan trọng của công tác quản lý Nhà nước, đảm bảo cơ sở pháp lý cho việc đầu tư phát triển các lĩnh vực theo định hướng phát triển của tỉnh trong những giai đoạn trước. Tuy nhiên, nền kinh tế của tỉnh chưa phát triển, tăng trưởng tương xứng với tiềm năng, thế mạnh của tỉnh, chủ yếu phụ thuộc vào ngành công nghiệp khai thác than; quá trình phát triển còn một số mâu thuẫn, thách thức giữa ngành khai thác than với phát triển đô thị, du lịch, dịch vụ, môi trường, bảo tồn và phát huy giá trị di sản; hệ thống giao thông đối ngoại, liên kết vùng, nội vùng chưa phát triển, chưa đồng bộ; công tác quy hoạch cũng chưa theo kịp yêu cầu phát triển bền vững, chưa tạo được đột phá thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.

Từ đó, trên cơ sở kế thừa triết lý phát triển, tư duy chiến lược và kết quả triển khai thực hiện các quy hoạch giai đoạn trước, Quảng Ninh đã nhận diện đầy đủ được điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức, tiềm năng, thế mạnh, giá trị riêng biệt, nổi trội của tỉnh và những hạn chế, bất cập và các yếu tố mâu thuẫn, thách thức trong quá trình phát triển; cùng với quyết tâm dám nghĩ, dám làm; Quảng Ninh đã xác định tầm quan trọng của công tác xây dựng các quy hoạch chiến lược, quy hoạch phải đi trước một bước, phải tuân thủ quy định của pháp luật về quy hoạch, bám sát và cụ thể hóa Nghị quyết XI của Đảng, Kết luận Hội nghị Trung ương 3 và Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI), Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIII và Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội 2011 – 2020 để tập trung lãnh đạo, chỉ đạo.

Năm 2012, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TV ngày 20/3/2012 về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác chiến lược, lập, quản lý và thực hiện quy hoạch trên địa bàn tỉnh. Tỉnh ủy đã thành lập Ban chỉ đạo lập quy hoạch cấp tỉnh do đồng chí Bí thư làm Trưởng ban; các địa phương thành lập Ban chỉ đạo do đồng chí Bí thư cấp ủy làm Trưởng ban. Ban Chỉ đạo đã thường xuyên họp, nghe ý kiến các quy hoạch quan trọng để lãnh đạo, chỉ đạo triển khai; dành nguồn lực thỏa đáng để triển khai lập các quy hoạch chiến lược theo hướng thay đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững; trong đó tập trung vào mô hình tăng trưởng xanh, tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi phương thức phát triển gắn với thực hiện hiệu quả 3 đột phá chiến lược: (i1) Cải cách hành chính, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển kết cấu hạ tầng; (i2) Đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh” bền vững, đặt du lịch và dịch vụ, công nghiệp chế biến, chế tạo là ngành kinh tế mũi nhọn, dần chuyển đổi khai thác khoáng sản theo hướng xanh, hiện đại; (i3) Giải quyết đồng bộ và có hiệu quả các mâu thuẫn, thách thức nhằm đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hóa – hiện đại hóa – đô thị hóa; kết hợp chặt chẽ công nghiệp, dịch vụ, nông nghiệp.

Đô thị Hạ Long đang phát triển mạnh mẽ (Ảnh: Hoàng Ngọc Nghĩa)

Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của Quy hoạch phải đi trước một bước, quy hoạch phải tổng thể, toàn diện, bao quát, có tính định hướng; bám sát tiềm năng khác biệt, cơ hội nổi trội, lợi thế cạnh tranh, đảm bảo đồng bộ, phát triển bền vững, và lấy chất lượng cuộc sống nhân dân làm trung tâm. Năm 2012, Quảng Ninh đã thuê các đơn vị tư vấn quy hoạch có năng lực, uy tín trong nước và quốc tế triển khai lập, trình duyệt 07 quy hoạch chiến lược của tỉnh ; trong đó có Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và ngoài 2050 đã được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 1588/QĐ-UBND ngày 28/7/2014 (Đơn vị tư vấn là Công ty Nikken Sekkei Civil Engineering – NSC Nhật Bản) là quy hoạch rất quan trọng với Định hướng không gian phát triển “Một tâm, hai tuyến đa chiều, hai mũi đột phá, ba vùng động lực” , kiến tạo các hành lang giao thông gắn với các hành lang kinh tế, hành lang đô thị, hướng tới xây dựng thành thành phố trực thuộc trung ương và thúc đẩy liên kết nội vùng, liên kết vùng. Đồng thời, phân công và hợp tác lãnh thổ, bảo đảm các tiềm năng, thế mạnh, lợi thế so sánh, lợi thế cạnh tranh từng địa phương của tỉnh, trong tam giác động lực phía Bắc, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Vùng đồng bằng sông Hồng được phát huy tối đa, bổ sung cho nhau, cùng phát triển… Đến nay, Quảng Ninh đã đạt được một số kết quả tích cực trong công tác quy hoạch xây dựng, phát triển đô thị: (1) Công tác quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị được quan tâm, chú trọng. Trên cơ sở định hướng Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh được phê duyệt, tỉnh Quảng Ninh đã quan tâm, ưu tiên bố trí kinh phí từ ngân sách nhà nước để thực hiện lập các đồ án quy hoạch chung đô thị, quy hoạch xây dựng vùng huyện, liên huyện và các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết để làm cơ sở quản lý, triển khai các dự án thành phần. Các quy hoạch đã thực sự tạo thành nguồn lực thu hút được các nhà đầu tư lớn đến với Quảng Ninh. Công tác quản lý, thực hiện quy hoạch bước đầu đã đạt được các kết quả tích cực trong công tác quản lý quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng, thu hút đầu tư; quản lý đầu tư xây dựng và phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn tỉnh. Quy hoạch vùng huyện, quy hoạch chung các khu kinh tế, quy hoạch chung đô thị, chương trình phát triển đô thị tỉnh được lập đồng bộ làm cơ sở để quản lý và thu hút đầu tư đạt được một số kết quả tích cực. Tỷ lệ phủ kín quy hoạch chung đô thị, quy hoạch xây dựng vùng huyện toàn tỉnh đạt 100% (trong đó có một số địa phương đã mời đơn vị tư vấn nước ngoài nghiên cứu quy hoạch có chất lượng cao); tỷ lệ phủ kín quy hoạch phân khu đạt khoảng 60%; tỷ lệ phủ kín quy hoạch chi tiết đạt khoảng 47% làm cơ sở công tác quản lý và thúc đẩy, thu hút đầu tư, phát triển đô thị trên địa bàn tỉnh.

Toàn cảnh huyện Tiên Yên (Nguồn: UBND huyện Tiên Yên)

Năm 2020, tổ chức triển khai thực hiện Luật Quy hoạch, triển khai lập quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; kế thừa, phát huy các nội dung giá trị của các quy hoạch chiến lược, các quy hoạch chung xây dựng, quy hoạch đô thị đã được rà soát, điều chỉnh đảm bảo đồng bộ. Đến nay, Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Kế hoạch thực hiện Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 80/QĐ-TTg ngày 11/02/2023 và Quyết định số 1279/QĐ-TTg ngày 01/11/2023 – là địa phương đầu tiên trong khu vực vùng đồng bằng Sông Hồng được phê duyệt Quy hoạch tỉnh và là tỉnh đầu tiên trong cả nước được phê duyệt; với tư duy đột phá và tầm nhìn chiến lược và dài hạn được thể hiện trong các quy hoạch.

Ông Cao Tường Huy
Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2023)