Chủ nghĩa hiện đại nổi lên vào đầu thế kỷ 20 như một phong trào cách mạng bác bỏ các phong cách lịch sử, ưu tiên chức năng, sự đổi mới và tính logic của công trình. Cùng với sự tiến bộ công nghiệp, các kiến trúc sư như Walter Gropius, Le Corbusier và Ludwig Mies van der Rohe đã thành công sử dụng các vật liệu và phương pháp xây dựng mới, tạo nên một ngôn ngữ kiến trúc phổ quát. Các tác phẩm của họ đã đưa ra những ý tưởng cấp tiến: mặt bằng sàn mở, kính mở rộng để đón ánh sáng tự nhiên và nhà trên cột (pilotis), tượng trưng cho một kỷ nguyên kiến trúc mới. Tuy nhiên, bên cạnh những ý tưởng đột phá, mối quan hệ của chủ nghĩa hiện đại với tính bền vững đã gây ra nhiều cuộc tranh luận trong bối cảnh hiện nay.
Trong khi các kiến trúc sư theo chủ nghĩa hiện đại tìm cách giải quyết các thách thức kinh tế và xã hội thông qua nhà ở giá rẻ và thiết kế hiệu quả, thì sự phụ thuộc của họ vào các vật liệu sử dụng nhiều năng lượng như bê tông và thép đã tạo ra những hậu quả môi trường khôn lường. Quá trình công nghiệp hóa quy mô lớn mà được những người theo chủ nghĩa hiện đại tán dương thường không cân nhắc tới yếu tố khí hậu và hệ sinh thái địa phương, dẫn đến hiệu quả kém. Tuy nhiên, các nguyên tắc về chức năng và khả năng thích ứng gắn liền với kiến trúc hiện đại đã đặt nền móng cho những gì mà ngày nay chúng ta cho là là các hoạt động bền vững. Từ những khu vườn trên sân thượng của Le Corbusier đến sự hòa nhập với thiên nhiên trong kiến trúc của Frank Lloyd Wright, không thể phủ nhận những hạt giống của thiết kế có ý thức về môi trường đã hiện hữu dù còn hạn chế.
Chủ nghĩa hiện đại trong kiến trúc cảnh quan: Di sản bền vững?
Chủ nghĩa hiện đại trong kiến trúc cảnh quan được thúc đẩy bởi niềm tin rằng thiết kế có thể cải thiện tương tác của con người với môi trường. Các kiến trúc sư và nhà thiết kế cảnh quan đã áp dụng các nguyên tắc của chủ nghĩa hiện đại như sự đơn giản, tính chức năng và sự hòa nhập với thiên nhiên. Cách tiếp cận này nhằm mục đích hài hòa nhu cầu của con người với cảnh quan xung quanh, thúc đẩy nhận thức về sinh thái ngay cả trước khi “bền vững” trở thành một khái niệm phổ biến. Các nhà thiết kế như Garrett Eckbo và Roberto Burle Marx đã ủng hộ các công trình bám sát bối cảnh bản địa, sử dụng thảm thực vật địa phương và khám phá các kỹ thuật quản lý nước, thể hiện tinh thần thực dụng và hiệu quả về tài nguyên của chủ nghĩa hiện đại.
Tuy nhiên, nguyện vọng bền vững của kiến trúc cảnh quan hiện đại thường bị hạn chế bởi các công cụ và kiến thức của thời đại. Trong khi những nhân vật như Burle Marx và Kiley là những ví dụ cho nhận thức về sinh thái trong thiết kế, thì các dự án khác lại ưu tiên đổi mới hình thức hơn là cân bằng sinh thái, cho thấy sự nan giải giữa tính thẩm mỹ và môi trường. Việc xem xét những cảnh quan này ngày nay mang đến cơ hội để suy nghĩ lại về di sản của chủ nghĩa hiện đại, áp dụng các nguyên tắc về sự đơn giản và chức năng của nó vào những thách thức đương đại như sự mất cân bằng đa dạng sinh học hay khả năng phục hồi khí hậu.
Chủ nghĩa hiện đại trong đương đại: Tính bền vững và các bài học trong bối cảnh hiện đại
Ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện đại đối với kiến trúc đương đại không chỉ dừng lại ở những cải tiến về mặt thẩm mỹ và chức năng. Mặc dù các nguyên tắc về sự đơn giản, cởi mở và tiến bộ công nghệ của nó vẫn được ca ngợi, nhưng những hạn chế của nó — chẳng hạn như khả năng thích ứng với nhiều loại khí hậu khác nhau và không cân nhắc đầy đủ đến các hệ sinh thái — đã định hình cách các kiến trúc sư ngày nay tiếp cận tính bền vững.
Một ví dụ là công trình SLA của Bjarke Ingels Group (BIG) và Landscape Architects, CopenHill (Amager Bakke) tại Copenhagen. Dự án này thể hiện tham vọng công nghệ và sự hiện diện rõ ràng của chủ nghĩa hiện đại trong khi giải quyết những thiếu sót về mặt sinh thái. CopenHill là một nhà máy chuyển đổi chất thải thành năng lượng với tầng thượng xanh mà người dân có thể tiếp cận, đây vừa là cơ sở hạ tầng vừa là không gian công cộng. Dự án này gợi nhớ đến lý tưởng của chủ nghĩa hiện đại về việc tích hợp tiện ích và thiết kế, tương tự như nguyên tắc Bauhaus về việc thống nhất hình thức và chức năng. Tuy nhiên, CopenHill còn hơn thế nữa, công trình chủ động giảm thiểu tác động đến môi trường bằng cách chuyển đổi chất thải thành năng lượng sạch trong khi thúc đẩy đa dạng sinh học đô thị thông qua công viên trên mái nhà và dốc trượt tuyết.
Mối quan hệ giữa chủ nghĩa hiện đại và tính bền vững rất phức tạp và nhiều tầng lớp. Sự tập trung của chủ nghĩa hiện đại vào hiệu quả, đổi mới và thiết kế phổ quát đã gieo mầm cho nhiều hoạt động bền vững ngày nay, mặc dù những hạn chế của nó cho thấy sự cần thiết của việc nhạy cảm hơn về mặt sinh thái và bối cảnh. Từ những bài học này, kiến trúc đương đại cần phát triển để ưu tiên khả năng thích ứng, công bằng và bền vững với môi trường mà không mất đi sự sáng tạo và những nguyên tắc đã định hình phong trào này.
Hình ảnh liên quan:
Biên dịch theo Archdaily
