Saigon Lighthouse: Khi ánh sáng được thiết kế như một phần của kiến trúc

Với công trình cao tầng, thiết kế chiếu sáng không nên được hiểu như việc bổ sung nguồn sáng lên mặt đứng. Ánh sáng cần tiếp tục diễn giải cấu trúc, nhịp điệu, tỷ lệ và chiều sâu của kiến trúc trong điều kiện ban đêm, đồng thời thiết lập quan hệ phù hợp với cảnh quan và các hướng nhìn đô thị. Đây là trọng tâm được đặt ra tại Cuộc thi tuyển quốc tế Thiết kế chiếu sáng kiến trúc và cảnh quan dự án Saigon LightHouse.

Ánh sáng như một lớp của kiến trúc

Kiến trúc một công trình cao tầng được cảm nhận khác nhau giữa ngày và đêm. Nếu ban ngày hình khối được nhận diện qua vật liệu, tỷ lệ và ánh sáng tự nhiên, thì về đêm ánh sáng nhân tạo góp phần quyết định cách các lớp hình khối, khoảng đặc – rỗng và chiều sâu mặt đứng được đọc trong không gian đô thị.

Vì vậy, thiết kế chiếu sáng không đơn thuần là bố trí nguồn sáng. Giải pháp cần xác định đâu là cấu trúc chính cần được nhấn, đâu là những vùng nên lùi lại; đồng thời kiểm soát cường độ, màu sắc và chuyển động để ánh sáng hỗ trợ kiến trúc thay vì tạo ra một “mặt đứng thứ hai” không liên quan tới ngôn ngữ công trình.

Ngày 24/8/2026, Công ty Cổ phần Đầu tư IMG phối hợp cùng Trung tâm Thông tin Quy hoạch TP.HCM tổ chức vòng chấm thi Cuộc thi tuyển quốc tế Thiết kế chiếu sáng kiến trúc và cảnh quan dự án Saigon LightHouse.

Bốn cách diễn giải hình khối bằng ánh sáng

Cuộc thi thu hút 9 hồ sơ; sau vòng đánh giá năng lực, 7 đơn vị được lựa chọn vào vòng thiết kế và 4 đơn vị, liên danh nộp phương án hợp lệ để Hội đồng xem xét. Các đơn vị đến từ Việt Nam, Singapore, Trung Quốc và Anh.

Tại vòng chấm thi, các đơn vị trực tiếp thuyết trình và bảo vệ giải pháp. Việc đánh giá vì vậy không dừng ở phối cảnh, mà đi sâu vào logic thiết kế, giải pháp kỹ thuật và khả năng chuyển hóa ý tưởng thành hiệu quả thực tế.

Một trong những nội dung được thảo luận nhiều là quan hệ ánh sáng – hình khối – cảnh quan. Với công trình cao tầng, ánh sáng được cảm nhận theo nhiều cự ly: từ đường chân trời đô thị, các trục tiếp cận, cho đến không gian cảnh quan tại chân công trình.

Ở điểm nhìn xa, phương án cần giúp người quan sát đọc được tỷ lệ, nhịp điệu và đặc điểm nhận diện chính của hình khối. Ở cự ly gần, chiếu sáng cảnh quan, lối tiếp cận và chân đế lại tác động trực tiếp đến trải nghiệm và tỷ lệ con người.

Từ biểu đạt thị giác đến hệ thống kỹ thuật

Hội đồng thi tuyển quy tụ các chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc và xây dựng, do ông Trần Ngọc Chính – Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam – làm Chủ tịch Hội đồng; ông Lê Tự Minh – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Đầu tư IMG – giữ vai trò Phó Chủ tịch Hội đồng.

Các câu hỏi phản biện tập trung vào những yếu tố có thể kiểm chứng: hướng nhìn, vùng chiếu sáng, thiết bị và cách lắp đặt, độ bền, bảo trì, kịch bản vận hành thường ngày và dịp đặc biệt, cũng như chi phí đầu tư.

Trong bối cảnh công nghệ số có thể tạo ra hình ảnh mô phỏng ngày càng thuyết phục, Hội đồng nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa ý tưởng thành thông số và giải pháp kỹ thuật. Khoảng cách giữa “hình ảnh đẹp” và “công trình đẹp sau thi công” chỉ có thể được thu hẹp bằng khả năng kiểm soát thiết kế ở cấp độ thực thi.

Tiết chế để giữ tính toàn vẹn của kiến trúc

Màu sắc và mức độ chuyển động của ánh sáng cũng là nội dung được Hội đồng quan tâm. Định hướng được thảo luận là ưu tiên sự đơn giản, thống nhất trong vận hành thường ngày; các hiệu ứng đặc biệt chỉ xuất hiện trong những dịp phù hợp và không làm thay đổi bản chất biểu đạt của kiến trúc.

Cách tiếp cận này đưa ánh sáng về đúng vai trò: làm rõ cấu trúc, tạo chiều sâu và hỗ trợ nhận diện, thay vì cạnh tranh với hình khối công trình.

Với Saigon LightHouse, giải pháp chiếu sáng cần giải quyết đồng thời ba cấp độ: nhận diện tổng thể từ xa, diễn giải chiều sâu mặt đứng ở cự ly trung bình và tạo trải nghiệm cảnh quan ở cự ly gần. Sự liên tục giữa ba cấp độ quyết định tính nhất quán của diện mạo về đêm.

Cuộc thi vì vậy không chỉ tìm kiếm một hình ảnh ấn tượng, mà đặt ra bài toán chuyên môn về cách ánh sáng tham gia vào kiến trúc cao tầng. Giữa biểu đạt thị giác và kỹ thuật, giữa nhận diện và tiết chế, phương án phù hợp cần tạo được bản sắc riêng mà vẫn giữ tính toàn vẹn của kiến trúc và cảnh quan đô thị.

© Tạp chí kiến trúc