Thiết kế đô thị cho trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá - thị trấn Vàm Láng - Giải Khuyến Khích Loa Thành 2025

Tên đồ án:Thiết kế đô thị cho trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá – thị trấn Vàm Láng
Giải thưởng: Giải Khuyến Khích Loa thành 2025
SVTH:Võ Minh Tân
GVHD:TS. KTS Nguyễn Cẩm Dương Ly
Trường:Trường ĐH Kiến trúc Tp. HCM

Thị trấn Vàm Láng nằm ở phía Đông Bắc huyện Gò Công Đông, tiếp giáp cửa Soài Rạp. Thị trấn có tổng diện tích tự nhiên khoảng 1.170 ha (bao gồm cả khu vực mở rộng qua xã Kiểng Phước). Đây là vị trí chiến lược, thuận lợi cho giao thông đường thủy đến các tỉnh trong khu vực như Long An, TP. Hồ Chí Minh và Bà Rịa – Vũng Tàu. Vàm Láng đóng vai trò là đô thị chuyên ngành của huyện, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế ven biển, vừa góp phần giữ vững an ninh – quốc phòng. Thị trấn cách thị xã Gò Công 9 km và trung tâm huyện (thị trấn Tân Hòa) 12 km. Tuyến ĐT.871 kết nối trung tâm thị trấn với thị xã Gò Công và thành phố Mỹ Tho, tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu vùng.

Đây là khu đất nằm ở khu vực ven biển huyện Gò Công Đông (cực đông của tỉnh Tiền Giang), nơi đây có nhiều tiềm năng như đánh bắt, nuôi trồng thủy, hải sản bên cạnh đó có làng nghề cá khô lâu đời. Đặc biệt khu đất còn nằm trong dự án “ngọt hóa” của tỉnh, từ đó đem lại lợi thế về tính chất giúp đô thị sở hữu hai không gian đối lập đó là nước mặn và nước ngọt. Nhóm chúng em chọn thiết kế đô thị khu vực này nhằm khai thác tối đa tiềm năng của hai không gian trên từ đó có thể tạo nên một đô thị mới năng động về kinh tế, đa dạng về văn hóa, du lịch giúp thị trấn Vàm Láng trở thành một đô thị cốt lõi và xứng tầm của huyện Gò Công Đông.

Ý tưởng chủ đạo của đồ án xoay quanh việc lấy trọng tâm là yếu tố bên trong lẫn bên ngoài đê ngăn mặn của thị trấn vàm để thiết kế, mục tiêu chính là biến đô thị Vàm Láng trở thành đô thị tích hợp vừa ngọt vừa mặn và khai thác tối đa tiềm năng của đô thị này. Vùng ngọt bao gồm khu vực đồng lúa được ngăn khỏi xâm nhập mặn bởi đường đê (đường tỉnh lộ 871), còn phần vùng mặn chính là không gian nuôi tôm, tiểu thủ công nghiệp nằm ở phía bắc của rạch Cần Lộc.

Đồ án được chia làm ba mục tiêu chính để giải quyết:

Mục tiêu 1: Tổ chức và phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật nhằm hỗ trợ và thúc đẩy kinh tế thủy, hải sản tại thị trấn Vàm Láng, bao gồm ba chiến lược.

Chiến lược 1: Xây dựng cảng cá ven bờ mới và tái sinh cảng hiện hữu để phục vụ mục đích du lịch. Đây là chiến lược ngắn hạn (2030) chủ yếu tập trung vào việc nâng cấp và thay đổi chức năng của cảng cũ (cảng đánh bắt gần bờ), đồng thời xây dựng khu vực cảng mới nhằm thay thế cho khu vực cảng cũ đã không còn phù hợp – Đây là chiến lược ưu tiên vì cảng cũ là khu vực gắn kết chặt chẽ với kinh tế địa phương, cần có biện pháp duy trì và đổi mới cho khu vực này.
Chiến lược 2: Tái tổ chức khu hậu cần nghề cá nhằm phục vụ nhiều loại hình cảng, đồng thời xây dựng mô hình nhà máy tập trung cho làng nghề cá khô tại thị trấn Vàm Láng (tầm nhìn 2050). Hiện trạng khu vực hậu cần nghề cá và làng nghề cá khô ở thị trấn Vàm Láng cơ bản đang phát triển theo kiểu rải rác, tự phát còn nhiều ảnh hưởng tới môi trường và chưa bền vững. Khi đã ổn định được khu vực cảng mới (cảng đánh bắt gần bờ) và khu vực cảng đánh bắt xa bờ (nằm phía Bắc rạch Cần Lộc), yêu cầu cần có một quy trình tổ chức các dịch vụ hậu cần nghề cá một cách khoa học, hợp lý và một khu vực chế biến cá khô tập trung để đẩy mạnh kinh tế địa phương
Chiến lược 3: Xây dựng chợ đầu mối hải sản nhằm biến thị trấn Vàm Láng trở thành trung tâm thủy, hải sản của huyện Gò Công Đông, đồng thời hình thành hệ thống cảnh quan lọc nước tích hợp với các không gian công cộng (tầm nhìn 2070). Đây là chiến lược được thực hiện sau cùng sau khi đã ổn định về hạ tầng và các cơ sở sản xuất liên quan tới nghề cá, chiến lược này chủ yếu tập trung về việc thiết kế không gian công cộng tích hợp với hệ thống wetland lọc nước giúp giảm thiểu ô nhiễm cho môi trường bên cạnh đó nhằm nâng cao vị thế biến Vàm Láng thành đầu mối thủy, hải sản của vùng Gò Công Đông bằng cách xây dựng mới chợ đầu mối thủy, hải sản giúp phân phối đi các khu vực lân cận và tỉnh thành khác.

Mục tiêu 2: Tái cấu trúc khu dân cư đô thị kết hợp với nuôi trồng thủy sản sinh thái và du lịch bền vững nhằm tăng cường sự gắn kết cộng đồng của thị trấn Vàm Láng.

Do có con đê ngăn mặn chắn ngang thị trấn nên vô tình tạo ra hai vùng sinh thái khác nhau giữa trong và ngoài con đê, đồng thời cư dân sinh sống và làm việc ở 2 vùng sinh thái này chưa thực sự có được sự ổn định và bền vững như nông dân ở bên trong đê sẽ đối mặt với việc thiếu nước ngọt và hạn mặn hay dân cư ngoài đê sẽ phải đối mặt với việc ô nhiễm và ngập nước các mùa mưa thế nên việc tổ chức và tái cấu trúc và vô cùng cần thiết để góp phần giúp cho người dân ở đây có thể tự bảo vệ , tự thích nghi và tự phát triển ngay tại chính nơi họ sinh ra.

Và trong mục tiêu này chúng ta sẽ chia ra làm 2 vấn đề để giải quyết tương ứng với 2 khu vực “ Ngọt “ là khu vực sinh thái bên trong đê và “ Mặn “ là khu vực sinh thái bên ngoài đê.

A “ Ngọt “

Vì là một thị trấn ven biển nên đương nhiên việc khai thác biển sẽ là nguồn thu nhập chính của thị trấn tuy nhiên không vì thế mà nông nghiệp của khu vực nên bị bỏ mặc mà nên cùng phát triển và hưởng lợi qua lại lẫn nhau với các ngành liên quan tới biển.

Chiến lược 1 : Chuyển đổi cơ cấu cây trồng để thích ứng với biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn

Đây là chiến lược dài hạn có thể giúp cho người dân thích nghi với các mùa hạn mặn và đặc biệt là với tình hình biến đổi khí hậu như hiện nay thì việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng để đảm bảo nguồn thu nhập là vô cùng cần thiết

Không chỉ riêng Vàm Láng nói riêng mà các tỉnh thành thuộc Đồng bằng sông Cửu Long nói chung đều đang lựa chọn phương án này cho lâu dài

Chiến lược 2 : Phát triển mô hình du lịch cộng đồng kết hợp với nông nghiệp

Với việc sở hữu những cánh đồng lúa , những kênh nước , những vườn dừa xanh mát thì người dân bên trong đê hoàn toàn có thể tạo thêm thu nhập nhờ việc tổ chức du lịch sinh thái tại nơi đây vô cùng mới lạ và thú vị và việc du lịch hoàn toàn có thể được tổ chức theo hướng trải nghiệm do cảnh quan có sự đa dạng vào các mùa cũng như con người vô cùng dễ mến.

Việc tổ chức du lịch không chỉ là tổ chức các hoạt động du lịch thường thấy mà còn sẽ cho du khách được cảm nhận gần gũi đời sống của người dân nơi đây vô cùng dân dã và thú vị.

B “ Mặn “

Là một khu vực ven biển và cửa biển thế nên hệ sinh thái ở đây vô cùng đa dạng do có dải rừng ngập mặn lớn bao quanh bên ngoài thị trấn tuy nhiên đất rừng ở đây đang được dùng để làm nuôi trồng thủy sản nhưng lại chưa thực sự đem lại hiệu quả kinh tế cao do việc áp dụng các cách thức nuôi trồng chưa phù hợp ngoài ra với việc nuôi trồng thủy thủy sản chưa bền vững kéo theo việc ô nhiễm làm ảnh hưởng đến nguồn nước thế nên việc duy trì sinh thái và môi trường nên đi cùng với việc giúp người dân có nguồn kinh tế ổn định

Chiến lược 1 : Phục hồi hệ sinh thái thủy sinh và rừng ngập mặn

Một vùng rộng lớn khoảng 600 ha được sử dụng làm các ao nuôi tôm công nghiệp nhưng lại đang bị bỏ trống và không được xử lý thế nên việc cần làm đầu tiên đó chính là phải giải quyết vấn đề ô nhiễm ở đây và phương pháp được sử dụng nên là phương pháp thân thiện với môi trường và mang tính lâu dài . Đó chính là sử dụng các hệ thống vườn nổi trồng các loại cây có khả năng lọc và hấp thụ các chất độc hại ra khỏi nước ngoài ra cùng với đó là đưa các loài cây thủy sinh phù hợp với khí hậu khu vực nhưng có khả năng lọc và xử lý nước để giúp giữ cho nguồn nước ổn định để có thể tiếp tục khai thác nuôi trồng

Ngoài ra cần phải mở rộng phạm vi của hệ thống rừng ngập mặn của khu vực bằng cách đưa các loại cây ngập mặn vào các hệ thống ao nuôi này vừa mang lại giá trị sinh thái vừa giúp cho việc nuôi thủy sản mang tính thân thiện với môi trường hơn

Chiến lược 2 : Tổ chức nuôi trồng thủy sản mang tính bền vững và sinh thái

Nuôi trồng thủy sản hiện nay ở Vàm Láng chủ yếu là nuôi tôm công nghiệp mật độ cao , do chạy theo xu hướng chung nhưng lại chưa đánh giá đúng và hiểu về khu vực sản xuất nên việc nuôi trồng thủy hải sản ở đây chưa thực sự đem lại hiệu quả tốt như việc khai thác thủy hải sản .

Với việc phục hồi và đưa rừng ngập mặn vào các ao nuôi tôm thì người dân nên nuôi thủy hải sản theo mô hình sinh thái mật độ nuôi trồng ít lại nhưng sẽ kết hợp nuôi nhiều loại hơn để đa dạng nguồn hàng cũng như cải thiện hiệu quả sản xuất .

Mô hình đề xuất sẽ là kết hợp nuôi tôm , cua , cá cùng với hàu do các loài này sống ở các tầng nước và vị trí khác nhau trong ao nuôi nên có thể tránh được tình trạng ăn lẫn nhau ngoài ra mô hình này cũng rất phù hợp và tốt với việc bảo vệ sinh thái do chất thải từ nuôi thủy sản cũng là phân bón tốt cho các loài thủy sinh và rừng ngập mặn .

Chiến lược 3 : Đề xuất mô hình nhà ở cho dân cư thích nghi với biến đổi khí hậu

Với tình hình biến đổi khí hậu hiện nay người dân ở các tỉnh thành ven biển nói chung và thị trấn Vàm Láng nói riêng sẽ phải đối diện với nguy cơ ngập thế nên người dân vốn sống trong các khu vực nuôi tôm sẽ cần có những ngôi nhà thích hợp với việc sản xuất cũng như có thể ứng biến với ngập nước , Ngoài ra để tạo ra được một cộng đồng ổn định cũng cần phải tổ chức được các đơn vị ở có thể tự phát triển mang tính biểu mẫu để khu vực sẽ tự vận hành và phát triển .

Cụ thể các căn nhà sẽ được tổ chức thêm các không gian sản xuất và không gian sinh hoạt chung , ngoài ra một số căn nhà nên được xây dựng theo mô hình nhà nổi trên mặt nước hoặc nhà trên cọc để có thể thích nghi với việc ngập nước vào các mùa mưa .

Chiến lược 4 : Tổ chức du lịch cộng đồng kết hợp với sinh thái rừng ngập mặn ở khu vực phía nam thị trấn

Sau khi hệ sinh thái đã ổn định , nuôi trồng thủy sản và cuộc sống của người dân cũng đã bền vững hơn thì việc tổ chức du lịch cộng đồng lại vô cùng hợp lý , vừa có thêm được thu nhập vừa làm tăng giá trị bản sắc của địa phương và tính nhận diện khu vực .

Ngoài ra việc tổ chức du lịch này hoàn toàn có thể do người dân tự làm chủ , người dân sẽ đóng vai trò quan trọng trong mô hình du lịch cộng đồng này .

Mục tiêu 3: Phục hồi và bảo tồn mở rộng vùng đệm rừng ngập mặn ven sông, kết hợp du lịch sinh thái thúc đẩy kinh tế khu vực.

Đây là mục tiêu cuối cùng của đồ án, mục tiêu này cũng cực kỳ quan trọng khi nhóm tập trung vào việc phục hồi lại vành đai sinh thái cho cả đô thị Vàm Láng-rừng ngập mặn. Việc phục hồi khu vực này giúp trả lại không gian vốn có cho các loài sinh vật sống vốn đang bị chèn ép bởi sự mở rộng thiếu kiểm soát của các loại hình nhà ở. Giúp tăng cường đa dạng sinh học và tăng khả năng chống chịu mặn tự nhiên cho đô thị, bên cạnh đó các ý tưởng thiết kế các không gian trải nghiệm sinh thái kết hợp rừng ngập mặn cũng giúp tăng cường tính du lịch cho nơi đây.