Hành nghề Kiến trúc ở Việt Nam, ước muốn và hiện thực

Trải qua 65 năm kể từ ngày thành lập, Hội KTS Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước đã không ngừng phát triển. Sự trưởng thành của giới KTS Việt Nam không chỉ tính về mặt số lượng, mà phải kể đến những đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng nền kiến trúc tiên tiến, hiện đại, giàu bản sắc dân tộc.
 KTS. Nguyễn Tấn Vạn phát biểu tại Hội thảo xây dựng Luật Kiến trúc sư
Cùng với sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật ở giai đoạn II, trên thế giới đã hình thành các xu hướng phát triển bền vững, đa dạng hóa, liên kết vùng và những điều chỉnh, cải cách nền kinh tế trong xu thế toàn cầu hóa. Để có thể xây dựng thành công một nền Kiến trúc Việt Nam xứng tầm, chúng ta không thể trông mong vào lực lượng KTS đông đúc về số lượng, nhưng lại kém hiểu biết về thời cuộc và năng lực nghề nghiệp rất hạn chế. Nói một cách khác, muốn xây dựng một nền kiến trúc tiên tiến, phải có một đội ngũ KTS tiên tiến.
Làm thế nào để làm được điều này? Theo tôi, biện pháp đầu tiên vẫn phải là chỉnh đốn và xây dựng được một đội ngũ KTS có đức, có tài, có lý tưởng và hoài bão. Cơ sở để thực hiện điều này chính là một thể chế hành nghề kiến trúc tiên tiến. Người giúp cho giới KTS chắp cánh thực hiện được ước muốn lớn lao này không ai khác là Đảng và Nhà nước!
Ước muốn và quyết tâm chính trị.
Trước năm 1945, các KTS người Pháp đã tham gia Nghiệp đoàn KTS Á Đông. Cuối những năm 30 và đầu những năm 40 của thế kỷ trước, người Pháp đã thành lập Nghiệp đoàn KTS Đông Dương.
Ở miền Nam, trước năm 1975, Chính phủ Việt Nam Cộng hòa đã ban hành Sắc Luật số 013/05 (ngày 01/09/1969), quy định thể lệ hành nghề KTS tư vụ và thiết lập Đoàn KTS Đông Dương.
Sau Cách mạng tháng 8 cho đến ngày thống nhất hai miền đất nước, ở miền Bắc đã không duy trì một thể chế hành nghề KTS theo cơ chế nghiệp Đoàn. Năm 1948, Đoàn KTS Việt Nam được thành lập, nhưng không phải là tổ chức nghiệp đoàn, mà chính là tiền thân của Hội KTS Việt Nam ngày nay.
Từ sau cách mạng tháng 8/1945, đặc biệt kể từ ngày 6/08/1961, lớp đào tạo KTS ra đời theo văn bản số 1927/CN ngày 8/6/1961 của Chính phủ, đội ngũ KTS Việt Nam đã phát triển không ngừng và đến nay đã trở thành một lực lượng khổng lồ với gần 2 vạn KTS hoạt động trên địa bàn cả nước.
Theo từng bước trưởng thành của lực lượng KTS Việt Nam, ước muốn có một Nghiệp đoàn làm ngôi nhà chung, tập hợp đội ngũ KTS hành nghề ngày càng cháy bỏng, đặc biệt từ những năm 90 của thế kỷ trước – khi nước ta mới xây dựng nền kinh tế thị trường.
Năm 2009, Hội KTS Việt Nam đã chủ động xây dựng một đề án ban hành Luật KTS. Ngày 3/2/2012, thực hiện chỉ đạo của Ủy Ban thường vụ Quốc hội, tại văn bản số 97/UBTVQH, Hội KTS Việt Nam đã nghiên cứu và chính thức trình Đề án Xây dựng Luật KTS (ngày 5/4/2012); sau đó đề án được bổ sung hoàn thiện để báo cáo Bộ Xây dựng và Bộ Tư pháp.
Trước đó, từ ngày 07/03/2012 đến ngày 11/03/2012, Hội KTS Việt Nam đã cử một đoàn chuyên gia, có sự tham gia của một số chuyên viên Bộ Xây dựng đi nghiên cứu, khảo sát tại Malaysia và Singapore. Ngày 20/4/2012, Hội KTS Việt Nam đã tổ chức một Hội thảo lớn tại Hà Nội về Xây dựng Luật KTS.
Cuộc Hội thảo có sự tham dự của GS.TS.KTS Amer Hamzath Mohd Ynms, Chủ tịch Đoàn KTS Malaysia và các nước Asean. Các KTS khắp cả nước đã đến dự và phát biểu ý kiến  bày tỏ về một ước muốn sớm có được Luật KTS.
Thực tế, Luật KTS không chỉ là ước muốn, mà từ lâu đã trở thành một quyết tâm chính trị của lãnh đạo Nhà nước. Từ năm 1993, Bộ Xây dựng đã cho ban hành nhiều văn bản hành nghề KTS. Năm 2003, Luật Xây dựng được ban hành trong đó đã quy định điều kiện năng lực của các tổ chức, cá nhân hành nghề trong hoạt động xây dựng. Đây là một trong ba nội dung chính của Luật Xây dựng. Năm 2009, Luật Quy hoạch đô thị cũng dành một số quy định cho hoạt động hành nghề của các tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực thiết kế, quy hoạch đô thị.
Tại quyết định số 112/2002/QD-TTg ngày 08/09/2003 của Thủ tướng chính phủ – phê duyệt Định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2020 đã xác định: “Hoàn thiện cơ chế hành nghề KTS trên cơ sở thực hiện nghiêm ngặt, chặt chẽ chế độ KTS đăng ký; quy định đạo đức người đăng ký; quy định chế độ hành nghề KTS, cho phép  kết hợp tư cách đơn vị thiết kế và tư cách cá nhân KTS đăng ký”
Tháng 8/2005, Chủ tịch nước Trần Đức Lương trong bài phát biểu tại Đại hội đại biểu KTS toàn quốc đã nhấn mạnh: “Tôi được biết các đồng chí đang đề nghị thành lập Đoàn KTS Việt Nam, một tổ chức nghiệp đoàn làm nhiệm vụ tập hợp và quản lý KTS trong hành nghề, bênh vực quyền lợi cho họ, đồng thời giải quyết mối quan hệ giữa họ với khách hàng. Tôi đề nghị Hội KTS nghiên cứu và tính toán kỹ lưỡng thêm nội dung và thể thức hoạt động của tổ chức này, làm việc với Bộ Xây dựng và các cơ quan hữu quan có đề án để Chính phủ xem xét”.
Ngày 20/4/2012, trong bài phát biểu tại Triển lãm Kiến trúc Việt Arc 2012 tại Giảng Võ (Hà Nội) Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trịnh Đình Dũng cũng đã khẳng định: “Trong thời gian qua, Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã có kiến nghị về sự cần thiết phái xây dựng Luật KTS. Với trách nhiệm được Chính phủ giao phụ trách quản lý Nhà nước về xây dựng, trong đó có hoạt động nghề nghiệp của giới KTS, tôi đánh giá cao và hoàn toàn ủng hộ đề xuất của Hội KTS Việt Nam, Bộ Xây dựng sẽ tạo mọi điều kiện để Luật KTS có thể đưa vào Chương trình Xây dựng Luật, Pháp lệnh của Quốc hội nhiệm kỳ khóa XIII…”
Phải chăng hiện thực vẫn còn xa?!
Ước muốn và quyết tâm chính trị đã rất rõ ràng, việc ban hành Luật KTS với mục tiêu “Tập hợp, xây dựng đội ngũ KTS vững mạnh, đủ điều kiện năng lực để có thể đảm nhiệm được trọng trách mà Nhân dân và Đảng giao phó là xây dựng một nền KTS Việt Nam tiên tiến, hiện đại, giàu bản sắc dân tộc và phát triển bền vững là thực sự cần thiết”. Ngoài ra, đây còn là một tiêu chí quan trọng trong quá trình hội nhập với cộng đồng ASEAN – Việt Nam đã có cam kết với cộng đồng này vào năm 2015 phải thực hiện được giải pháp thống nhất một số lĩnh vực, trong đó có hoạt động hành nghề KTS.
Với ba nội dung quan trọng là: “Thành lập nghiệp đoàn KTS, qui định các chuẩn mực cần có đối với việc phải đào tạo KTS, hành nghề và quản lý hành nghề kiến trúc của các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài tại Việt Nam”, Luật KTS (hoặc được gọi là Luật hành nghề Kiến trúc hay Luật Kiến trúc)… nếu sớm được soạn thảo, ban hành vào năm 2015, thì những bất cập qui định về hành nghề Kiến trúc trong Luật Xây dựng mới được tháo gỡ.
“Đã 65 năm kể từ ngày thành lập Hội, đã đến lúc chúng ta phải có Luật hành nghề Kiến trúc, để giới KTS nước nhà có thể đóng góp hết tài năng, trí tuệ – vì một nền kiến trúc Việt Nam bền vững và chất lượng”
 
Hà Nội, ngày 24/03/2012
PGS.TS.KTS Trần Trọng Hanh