Nhập và Xuất trong Hội nhập Quốc tế

DSC_1693Ngày nay, người ta đưa ra khái niệm về một “thế giới phẳng”. Tiến trình dẫn tới “thế giới phẳng” đi từ quá trình hội nhập quốc tế giữa các nước với nhau, thường bắt đầu từ các cuộc giao lưu, trao đổi… rồi dẫn đến hội nhập. Trên nhiều lĩnh vực như: Kinh tế, kỹ thuật, văn hóa và cả chính trị, hội nhập quốc tế cũng được diễn ra dưới nhiều cấp độ, theo tiến trình từ thấp đến cao. Ví dụ: Hội nhập về kinh tế quốc tế của Việt Nam, với quá trình Việt Nam tham gia vào ASEAN, tham gia Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), tham gia vào WTO… Trong quá trình đó, có nhiều vấn đề chúng ta cần phải điều chỉnh, cho phù hợp với truyền thống văn hóa của đất nước ta, để cho sự hội nhập được phát triển một cách bền vững.

Hội nhập kinh tế:

Từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (năm 1986), đất nước ta bước vào thời kỳ đổi mới để phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống cho người dân, tiến tới hội nhập quốc tế. Trong giai đoạn này, đất nước ta đã có từng bước phát triển rõ rệt.
Một trong những thành tựu to lớn nhất trong thời kỳ này là từ một nước nông nghiệp truyền thống, lương thực không đủ cung cấp cho người dân, nhưng với những cơ chế mới, chúng ta đã cung cấp đủ và tiến tới xuất khẩu gạo. Đến nay, chúng ta là nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai trên thế giới. Ngoài gạo, chúng ta đã xuất khẩu hải, thủy sản … nhưng chủ yếu vẫn là xuất khẩu nguồn tài nguyên và sức lao động, thông qua việc sản xuất gia công, chế biến.

Khu đỗ xe tại Trung tâm mua sắm Aeon Mall Long Biên (Hà Nội) thuộc tập đoàn Aeon Nhật Bản
Khu đỗ xe tại Trung tâm mua sắm Aeon Mall Long Biên (Hà Nội) thuộc tập đoàn Aeon Nhật Bản

Cho đến nay, dù vẫn nhập các hàng công nghiệp, kỹ thuật, thiết bị và tiêu dùng… của nước ngoài là chính. Nhưng cũng có thể nói, chúng ta đã có những bước đầu về hội nhập quốc tế về kinh tế, vì chúng ta đã có nhập và xuất. Dù là nhập siêu!.

Hội nhập văn hóa

Nhiều lĩnh vực về văn hóa gần như ta nhập là chính. Sách văn học được dịch nhiều từ các tác giả nổi tiếng, đấy là món quà xứng đáng mà ta cần được hưởng thụ từ các nền văn hóa và văn học các nước. Bên cạnh đó ta cũng nhập những sản phẩm không phù hợp với nền văn hóa của chúng ta. Trong lĩnh vực điện ảnh, gần như phim Trung Quốc, Hàn Quốc chiếm toàn bộ màn ảnh truyền hình.
Nhiều khi thấy báo chí khen trong Liên hoan phim Việt Nam năm nay có phim Mùa Len Trâu, Mùi cỏ cháy,… nhưng không biết xem ở đâu!? Phim này có được xuất ra nước nào không? Các cuộc thi âm nhạc Việt Nam Idol, Idol nhí, Sao Mai điểm hẹn bây giờ thí sinh cũng chủ yếu hát nhạc ngoại quốc.
Nếu chúng ta đem cân, đo, đong, đếm những thứ rác được nhập vào nước ta, thì nhiều hơn những văn hóa tinh hoa tốt đẹp mà chúng ta nhập được. Điều tất yếu đã xảy ra với chúng ta: “Môi trường văn hóa còn tồn tại tình trạng thiếu lành mạnh, ngoại lai, trái với thuần phong mỹ tục; tệ nạn xã hội, tội phạm có chiều hướng gia tăng…” (trích nghị quyết hội nghị lần thứ chín Ban chấp hành trung ương khóa XI). Từ đó nhiều hội thảo về: “Văn học nghệ thuật với việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam” cũng được triển khai. Trong đó, kiến trúc cũng là một thành phần của văn học nghệ thuật, cũng có cái cần phải “xây dựng” lại.

Khu đỗ xe tại Trung tâm mua sắm Aeon Mall Long Biên (Hà Nội) thuộc tập đoàn Aeon Nhật Bản
Khu đỗ xe tại Trung tâm mua sắm Aeon Mall Long Biên (Hà Nội) thuộc tập đoàn Aeon Nhật Bản

Còn xuất?

Trong sự hội nhập về văn hóa có lẽ chỉ có văn hóa ẩm thực thì còn phát huy được. Ta nhập gà rán KFC, hamburger Mc’Donald, cà phê Starbucks, nhưng trên diễn đàn văn hóa ẩm thực thế giới, người ta đã biết đến chả giò, phở, bún,.. kể cả bánh mì thịt theo phong cách Việt Nam. Ở các thành phố lớn ở nước Mỹ bây giờ đi tìm một quán ăn Việt, phở, chả giò cũng không phải là khó. Vậy là, ta cũng có phần nào an ủi về hội nhập văn hóa ẩm thực. Ta có “nhập”, có “xuất”.

Hội nhập kiến trúc

Năm 1995, nước ta mới gia nhập khối ASEAN nhưng từ những năm 1992 – 1993 tại TPHCM đã có những công trình do nước ngoài đầu tư, như: Cải tạo rạp Đại Nam thành khách sạn Đại Nam trên đường Trần Hưng Đạo; hay khách sạn New World; công trình dịch vụ thương mại – dịch vụ Zen Plaza… và nhiều công trình khác. Ở giai đoạn này, ta “nhập” gần như 100% thiết kế. Mặc dù đã có quy định của Bộ Xây dựng là đơn vị tư vấn nước ngoài phải liên doanh, hợp tác với một đơn vị tư vấn trong nước. Tuy nhiên, đơn vị tư vấn trong nước chỉ làm nhiệm vụ… ghi thêm ở phần khung tên bản vẽ: Đơn vị hợp tác tư vấn. Giám đốc ký tên và đóng dấu. Xong.
Ngoài ra, tư vấn trong nước còn làm thêm các dịch vụ: Xin phép hành nghề cho tư vấn nước ngoài theo quy định và dịch chữ tiếng Anh ra tiếng Việt, để đi xin phép xây dựng. Còn đến phần bản vẽ thiết kế thi công, thì nước ngoài làm hết. Cái công việc hội nhập này chúng ta kéo dài trong nhiều năm, để chúng ta tự biến mình thành kẻ sính ngoại!
Sính ngoại đến độ, ta nhập bất cứ công trình có quy mô lớn hay nhỏ, nhập cả thiết kế công trình lẫn qui hoạch. Nhập bất cứ các thể loại công trình kiến trúc nào, kể cả các công trình liên quan tới an ninh, quốc phòng, các công trình văn hóa mang hồn vía (bản sắc) dân tộc. Mới đây, một tỉnh ven biển ở miền Trung nước ta đã giao cho một công ty nước ngoài làm qui hoạch. May mà, có sự sáng suốt của lãnh đạo tỉnh đã cho ngưng nghiên cứu quy hoạch này. Nếu không, không biết về quân sự, an ninh ở biển Đông đối với nước ta như thế nào?
Trong thời gian này, chúng ta nhập tất cả các tinh hoa sáng tạo của những bậc thầy kiến trúc trên thế giới, cho tới các KTS đang thất nghiệp ở nước ngoài.
Sính ngoại đến nỗi có chủ đầu tư đã nhập nhiều rác kiến trúc và họ cũng đã làm được cái sản phẩm của họ có rác, mà là rác: “đắt tiền”. Để bớt trả giá cho việc mua rác ngoại họ đã tìm gặp nhà tư vấn kiến trúc Việt Nam để giao làm thiết kế, nhưng với điều kiện: “Ông đi tìm một công ty tư vấn nước ngoài nào cũng được, hợp tác. Để cho công trình có cái mác ngoại thiết kế. Dễ bán!”.
Cái giai đoạn này kéo dài, rất dài.

Công trình Kho bạc nhà nước - Giải nhì Giải thưởng Kiến trúc quốc gia năm 2008
Công trình Kho bạc nhà nước – Giải nhì Giải thưởng Kiến trúc quốc gia năm 2008

Nhập, nhập ào ào. Trong quá trình nhập đó, đã xảy ra các mâu thuẫn giữa chủ đầu tư và đơn vị tư vấn nước ngoài. Đã có nhiều công trình xảy ra kiện tụng của tư vấn nước ngoài với chủ đầu tư Việt Nam, bao giờ chủ đầu tư Việt Nam cũng thua kiện. Vì muốn nhập kiến trúc, thì phải nhập cả các thông lệ hành nghề kiến trúc quốc tế, nhập các quy định về luật kinh tế của nền kinh tế thị trường, nhập về cách hành xử mối quan hệ giữa nhà tư vấn và chủ đầu tư, mà cái này ta không quen. Ta vẫn làm theo cái cách “hành xử” với cách hành nghề KTS của ta. Cái hành xử đó không phù hợp với thông lệ quốc tế.
Kiện! Kiện ra trọng tài quốc tế. Ta thua. Đau!
Rút kinh nghiệm, nhiều công trình sau này chỉ nhập phần ý tưởng kiến trúc, phần thiết kế cơ sở… còn phần thiết kế thi công thì để tư vấn trong nước triển khai, có gì thì chủ đầu tư và tư vấn trong nước hành xử với nhau, theo thông lệ mà lâu nay ta vẫn làm.
Hiện nay, tư vấn thiết kế kiến trúc trong nước bắt đầu “hội nhập” quốc tế như bao lĩnh vực kinh tế khác, nhưng chủ yếu vẫn chỉ “hội” vào ở cái phần “nhân công” gia công triển khai. Vậy mà nhiều đơn vị tư vấn trong nước rất tự hào, ở trong các brochure, người ta đăng hình quảng cáo công trình A, công trình B này do mình làm tư vấn thiết kế. Kể cũng oai!

Thay lời kết

Tin vui: 20 năm sau, kể từ ngày đất nước ta gia nhập ASEAN, năm 2015, nước ta đã được Ủy ban Giám sát hành nghề Kiến trúc sư ASEAN chấp thuận cho 7 KTS của chúng ta hội nhập tư vấn thiết kế kiến trúc trong khối ASEAN có thể gọi tắt là “KTS ASEAN”.
Về lý thuyết là ta được “xuất chất xám” rồi!?
Vậy, các “KTS ASEAN” đã xuất gì? Xuất sang nước nào? Xuất về phần ý tưởng kiến trúc hay là xuất khẩu “nhân công” lao động. (Hiện nay, nhiều KTS trẻ, đang có xu hướng học Anh văn để sang các nước ASEAN, làm họa viên).
Cái khó là, nếu ta đi xuất ngoại hành nghề thì ai biết mình? Tự có “mùi” kiểu như PHỞ được không? Chi phí quảng bá ở đâu? Nhưng phở, thì nó có cái đặc thù của nó, nó ngon, và tự nó lan tỏa được, còn kiến trúc đặc thù của Việt Nam lại không phù hợp với nền văn hóa của các nước ASEAN. Mà kiến trúc hiện đại tiên tiến… thì ta còn cách họ một quãng đường dài. Mặt khác, chúng ta không hiểu thông lệ hành nghề KTS quốc tế. Một nghìn thứ ta không biết…
Nói chung, cái danh hiệu đó cũng chỉ là an ủi, là ta đã hội nhập quốc tế. Hoặc lấy cái mác đó, để mong rằng các nhà tư vấn nước ngoài hành nghề ở Việt Nam, họ thuê mình gia công bản vẽ thiết kế thi công, vậy cũng đã vui rồi.
Nghĩ rằng, cái hành nghề KTS để hội nhập được với quốc tế, thì hãy hội nhập trước hết cái thông lệ hành nghề KTS của quốc tế, mà cụ thể là mình phải có: Luật Kiến trúc sư hay Luật Hành nghề Kiến trúc.
Mong rằng sớm được Quốc hội thông qua Luật Hành nghề kiến trúc. 

TP. Hồ Chí Minh, 19-10-2015

KTS Nguyễn Trường Lưu-Chủ tịch Hội KTS TP Hồ Chí Minh

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 11 -2015 )

—————————————————————————————————————————————————————–

DIỄN ĐÀN KIẾN TRÚC SƯ HỘI NHẬP

kts khuong van muoiKhông phải dễ dàng để sử dụng được “chiếc vé” KTS ASEAN
KTS Khương Văn Mười
Phó Chủ tịch Hội KTS Việt Nam : “KTS Asean là thành viên Hội KTS Châu Á, được đứng chủ trì thiết kế công trình trên tất cả các quốc gia Châu Á.Có thể nói, những KTS Việt Nam được vinh danh KTS Asean là một vinh dự. Để KTS ra nước ngoài đảm nhận thiết kế công trình đòi hỏi nhiều yếu tố như: Ngoại ngữ, tài chính, luật lệ của nước sở tại, ngoài ra, còn phải nắm được các tác phong làm việc của quốc gia đó, phải có mối quan hệ chặt chẽ với đối tác… Đó là chuỗi những yếu tố liên quan để có thể sử dụng được “chiếc vé” – KTS Asean.”

chan dung le truong

Hội nhập đón nhận tất yếu và thách thức.
KTS Lê Trương
-Tổng Giám đốc Công ty TT-As: “Nhìn tổng thể, công việc của chúng tôi đang làm bị chi phối bởi Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu, Luật Bản quyền và tương lai là Luật KTS. Trong thực tế, nghề thiết kế Kiến trúc là một nghề có nguy cơ cao bởi sự mong manh của ranh giới giữa đúng và sai, giữa đẹp và xấu, giữa đắt và rẻ… Và rất khó có Luật nào bảo vệ được chất xám tiêu tốn của KTS. Hiểu sâu xa, âu cũng tại nền tảng văn hóa, sự nhận thức của con người và cả sự khó khăn của nền kinh tế đã làm cho hầu hết các KTS hành nghề phải chấp nhận “Luật chơi” vốn có để tồn tại.

DSC_1693Nhập và Xuất trong Hội nhập Quốc tế.
KTS Nguyễn Trường Lưu
-Chủ tịch Hội KTS TP Hồ Chí Minh: “Nghĩ rằng, cái hành nghề KTS để hội nhập được với quốc tế, thì hãy hội nhập trước hết cái thông lệ hành nghề KTS của quốc tế, mà cụ thể là mình phải có: Luật Kiến trúc sư hay Luật Hành nghề Kiến trúc. Mong rằng sớm được Quốc hội thông qua Luật Hành nghề kiến trúc.”

torsten illgenLàm kiến trúc ở Việt Nam – Dưới góc nhìn của một KTS nước ngoài.
KTS Torsten Illgen
Chủ tịch Công ty TNHH Inros Lackner Việt Nam: ” Làm thế nào để thay đổi theo hướng cải thiện nghề nghiệp của các KTS trong những năm tới, trên lộ trình hướng tới một nền văn hóa kiến trúc Việt Nam mang tính quốc tế cao. Chắc chắn, không chỉ có yếu tố thị trường hay là các văn phòng KTS cần đóng một vai trò tích cực hơn, mà còn có cả cơ quan lập pháp, cơ quan phải có trách nhiệm quy định về thiết kế phí, thi hành luật bản quyền, tổ chức các cuộc thi tuyển phương án kiến trúc và ban hành tiêu chuẩn xây dựng… “.