Sáng 4/10/2026, tại số 2 Lê Thái Tổ, trong không gian phố đi bộ Hồ Gươm, cuốn sách Hương vị phố cổ Hà Nội – Ký họa và tùy bút chính thức ra mắt bạn đọc. Sự kiện đồng thời đánh dấu hành trình 10 năm của Urban Sketchers Hà Nội – cộng đồng những người yêu phố, cùng nhau ký họa và lưu giữ di sản qua những quan sát trực tiếp từ đời sống.
Cuốn sách song ngữ Anh – Việt là kết quả đóng góp của 70 tác giả ở các phần viết, vẽ và dịch thuật, gồm 30 bài viết cùng hơn 150 bức ký họa. Cuốn sách do hai kiến trúc sư Trần Thị Thanh Thủy (Trưởng nhóm Ký họa Đô thị Hà Nội) và Phạm Vũ Thương Nhung chủ biên, được tổ chức theo một cấu trúc có chủ ý nhằm khai thác một lát cắt gần gũi nhưng giàu sức gợi của phố cổ Hà Nội: hương vị.
Người đọc được mời bước chậm lại, ngồi lâu hơn với phố và nhận ra rằng một món ăn nhỏ cũng có thể chứa đựng ký ức của một gia đình, một cộng đồng và cả một thành phố. Cuốn sách không chỉ kể phố cổ có những món gì ngon. Sâu hơn, cuốn sách muốn cùng người đọc tìm hiểu vì sao một hương vị có thể làm nên ký ức của một con phố – và vì sao từ một món ăn rất nhỏ, người ta có thể thương cả một thành phố.
Một cách đọc khác về phố cổ Hà Nội
Hương vị phố cổ Hà Nội chọn ẩm thực như một cánh cửa gần gũi để bước vào di sản sống. Bởi phía sau một món ăn không chỉ là nguyên liệu và cách chế biến, mà còn có khí hậu, mùa vụ, tri thức được tích lũy từ căn bếp gia đình; phía sau một hàng quà là sinh kế, lòng tự trọng với nghề và cuộc đời của người đã bền bỉ giữ một hương vị qua nhiều năm; phía sau một góc phố là những cuộc gặp gỡ, thói quen và ký ức được nhiều thế hệ cùng nhau bồi đắp.
Có những con phố được nhớ bằng một hương vị trước cả khi người ta nhớ đến hình dáng hay tên gọi của nó. Một hàng quà nhỏ có thể tạo nên điểm tụ họp, dòng người, nhịp hoạt động và đặc trưng cảm nhận cho cả một khu vực. Theo cách ấy, ẩm thực cũng tham gia vào quá trình hình thành bản sắc nơi chốn.
“Hương vị” trong cuốn sách vì thế không chỉ là vị của món ăn. Đó là tổng hòa của mùi hương, âm thanh, không gian, con người và những ký ức tích tụ qua thời gian; là vị của mùa, của phố, của những cuộc đời âm thầm ngấm vào một món ăn rồi ở lại trong trí nhớ cộng đồng. Có vị ngọt của những điều được gìn giữ, vị đắng của những gì đã mất và vị thương nhớ của những người đi xa.
Mỗi câu chuyện được lựa chọn không chỉ vì món ăn, mà vì mối quan hệ giữa hương vị – con người – không gian – ký ức. Những món theo mùa và món thường ngày, cửa hàng lâu năm và gánh hàng nhỏ, không gian trong nhà và đời sống vỉa hè, những điều còn hiện hữu và những điều đang dần biến mất được đặt cạnh nhau để tạo nên nhiều lớp sắc thái của phố. Phần viết và ký họa bổ sung cho nhau. Ký họa ghi lại hình hài, không khí và khoảnh khắc; tùy bút đi sâu vào những lớp vô hình như ký ức, tri thức nghề, số phận con người và sự biến đổi theo thời gian. Khi đứng riêng, mỗi câu chuyện có thể rất nhỏ; nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng trở thành những mảnh ghép của một bức khảm đô thị – nơi Hà Nội hiện ra bằng sự chồng lớp, đa dạng và những mối liên hệ rất đời thường.
Có lẽ Hà Nội “rất Hà Nội” chính ở đó: không cần kể bằng những điều quá lớn, bởi đôi khi chỉ một món ăn, một dáng người bên bếp lửa hay một góc phố quen cũng đã mang trong mình cấu trúc văn hóa của cả thành phố. Từ cách tiếp cận ấy, cuốn sách cũng gợi mở một cách nhìn rộng hơn về bảo tồn di sản đô thị. Phố cổ không chỉ được gìn giữ bằng việc bảo vệ mặt đứng hay hình thái kiến trúc, mà còn bằng khả năng duy trì sinh kế, tập quán, tri thức nghề và những cộng đồng đang làm cho di sản tiếp tục sống.
Khi ký họa kể lại một hương vị
Trong cuốn sách, ký họa và tùy bút đồng hành như hai phương thức ghi chép về thành phố. Hơn 150 bức ký họa không chỉ mô tả món ăn như những tĩnh vật, mà ghi lại cả bối cảnh tạo nên hương vị: bàn tay người chế biến, làn hơi từ chiếc nồi, chiếc bàn nhỏ, những chiếc ghế thấp, mặt tiền ngôi nhà, người ăn và nhịp chuyển động của phố.
Để hoàn thành một bức ký họa tại chỗ, người vẽ phải ngồi lại đủ lâu để quan sát cách một hàng quà vận hành, cách người bán chuẩn bị món ăn, cách khách gọi món và sử dụng không gian. Đường nét, màu sắc và khoảng trống vì thế không chỉ ghi lại hình dáng, mà còn gợi nhịp phố, hơi ấm của căn bếp và không khí của thời điểm được vẽ.
Một bức ký họa không thể vẽ trực tiếp vị giác, nhưng có thể đánh thức vị giác bằng tất cả những gì bao quanh nó. Bức vẽ vì thế không chỉ là chân dung một món ăn, mà còn ghi lại mối quan hệ giữa món ăn, người làm ra nó, người thưởng thức và không gian phố đã nuôi dưỡng hương vị ấy.
Một dấu mốc trong hành trình 10 năm của Urban Sketchers Hà Nội
Sự ra mắt của Hương vị phố cổ Hà Nội – Ký họa và tùy bút diễn ra trong dịp Urban Sketchers Hà Nội kỷ niệm 10 năm hoạt động. Từ tháng 9/2016 đến tháng 9/2026, cộng đồng đã duy trì hơn 500 buổi ký họa vào các ngày Chủ nhật, thực hiện hơn 70 hành trình trong nước và quốc tế, tạo nên hàng chục nghìn bức ký họa về kiến trúc, cảnh quan, văn hóa và đời sống các vùng đất.
Từ những buổi gặp gỡ nhỏ bên trang giấy vẽ, Urban Sketchers Hà Nội đã trở thành một cộng đồng kết nối nhiều độ tuổi, nghề nghiệp và trình độ khác nhau. Các thành viên cùng đi, cùng vẽ, cùng trò chuyện và chia sẻ niềm vui sáng tạo; qua đó lan tỏa tình yêu đối với văn hóa, kiến trúc và di sản. Hương vị phố cổ Hà Nội tiếp nối tinh thần ấy. Cuốn sách không chỉ ghi lại những gì đang hiện hữu, mà còn gửi gắm mong muốn lưu giữ những điều bình dị có thể biến mất trong quá trình đô thị thay đổi nhanh chóng.
Ảnh: Urban Sketchers Hà Nội
© Tạp chí Kiến trúc
