Giữa khu phố kinh doanh sầm uất ở TP Thanh Hóa, một ngôi nhà ống được thiết kế thông minh, kết hợp hài hòa giữa không gian ở và kinh doanh, tạo nên không gian sống xanh mát, thân thiện giữa lòng đô thị chật hẹp.
Giới thiệu
Nhà lô phố là loại nhà phổ biến trong đô thị, với đặc điểm chiều ngang hẹp và chiều dài rất sâu nên còn được gọi là nhà ống. Do điều kiện đất chật, người càng đông nên nhà ống ngày càng được nâng cao tầng, nếu như các khu phố cổ như Hội An, Hà Nội trước đây nhà ống chỉ cao 2 đến 3 tầng là tối đa thì hiện nay thường xây cao lên 5 đến 7 tầng khi có sự hỗ trợ của thang máy, nhất là những ngôi nhà kết hợp kinh doanh. Đối với những hộ kinh doanh hiện nay có hai hình thức tổ chức phổ biến: Thứ nhất là chủ nhà ở phía tầng trên còn phần tầng dưới cho thuê; thứ hai là chủ nhà vừa ở vừa kinh doanh. Trong bài viết này xin giới thiệu một thiết kế cho trường hợp thứ hai.
Nhà phố vừa ở vừa kinh doanh
Ngôi nhà nằm ở một khu phố kinh doanh ở phường Hạc Thành, Thanh Hóa. Đường phố khá nhộn nhịp nhưng không phải đường giao thông liên khu.
Trong những ngôi nhà ống truyền thống trước đây để thích nghi với khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều thì việc thông thoáng, thông gió, thoát nước mưa là vấn đề rất quan trọng. Vì vậy, trong không gian nhà ống trước đây thường có sân trong để giải quyết các vấn đề trên. Và trong thiết kế hiện đại cũng phải kế thừa điều nay như một yếu tố công năng bắt buộc.
Toàn bộ tầng 1 của ngôi nhà để làm cửa hàng và một nửa tầng 2 cũng để trưng bày hàng và phần còn lại để bếp và phòng ăn. Do chủ nhà vừa ở và vừa kinh doanh nên để bếp tầng 2 phục vụ việc ăn uống và trông coi cửa hàng chứ không đưa lên tầng trên như các chủ nhà cho thuê bên dưới. Tầng 3,4 là các phòng ở và sinh hoạt, tầng 5 là khu sân phơi quần áo, kỹ thuật phía sau và phía trước là sân vườn trên mái có một mái che di dộng che một phần sân.
Trong bố cục ngôi nhà đã chừa lại 2,5m phía sau để làm sân vườn phía sau (nếu tính cả khoảng hiên sau nhà là hơn 4m) và 1 khoảng giữa ô thang làm giếng trời. Mục tiêu để làm thông thoáng, lưu thông gió cho ngôi nhà, những phòng phía sau quay mặt ra khoảng sân trống này cũng giống như ngôi nhà có thêm một mặt tiền nữa. Khách sau khi đi xem hàng có thể ra phía sau đi vệ sinh, thậm chí có nhiều khách đã chụp hình với khu sân vườn phía sau.
Khi vào ngôi nhà cũng có người thắc mắc: Vì sao không cho thang máy vào ô trống cầu thang để tiết kiệm diện tích? Thứ nhất, nhà có lợi thế về chiều dài nhưng lại hẹp về chiều ngang, càng vào sâu thì càng bị hẹp hơn, nếu để thang máy vào giữa sẽ chiếm chiều ngang nhà, chỉ còn lại lối đi lại 1,3m và chia đôi ngôi nhà theo chiều dài nên sẽ không tạo được khoảng không gian liên thông dành cho kinh doanh và trông không đẹp, thứ hai là nếu đưa thang máy vào giữa thang bộ thì che đi khoảng lấy sáng ở giếng trời và phải tạo giếng trời ở bên cạnh hoặc gần đó (do nhà dài nên phải có lấy sáng ở giữa) thì tổng diện tích bỏ trống vẫn như vậy.
Tầng 2, ở phía trước là trưng bày hàng và khoảng thông tầng với tầng 1 tạo không gian liên thông về tầm nhìn và cao ráo, thoáng đãng, giảm bớt hạn chế hình ống của nhà lô phố, rất phù hợp với trưng bày cửa hàng. Phía sau là bếp, phòng ăn nhìn ra phía sân vườn sau.
Tầng 3 và 4 là các phòng ở và sinh hoạt của gia đình. Phía trước đều có các ban công và dành ra một khoảng bồn trồng cây. Những cây cối và hoa lá ở ban công làm cho kiến trúc bớt khô cứng, một bồn cây nhỏ giúp bù đắp một phần nhỏ những diện tích xây dựng đã lấy đi.
Nhiều người quan niệm nhà phố không nên có ban công, lãng phí diện tích và chỉ để bám bụi. Nhưng người thiết kế đã tư vấn rằng phố này là phố kinh doanh nhộn nhịp nhưng không phải đường giao thông liên khu nên không bị tình trạng xe cộ lưu thông mật độ và tốc độ cao nên ban công vẫn là một không gian để thư giãn, buổi tối có thể ngồi trò chuyện, uống cốc nước ngắm đường phố. Thứ hai, ban công là không gian đệm giống như hiên nhà xưa, giúp cho mưa, nắng bớt tác động trực tiếp vào ngôi nhà. Thứ 3 là đây là khoảng không gian mở tiếp xúc với không khí tự nhiên nên là nơi thoát hiểm khi có sự cố, mọi người có thể ra ban công nhận sự hỗ trợ từ bên ngoài, cũng như ngăn các tác động từ bên trong.
Đây là một ngôi nhà trên khu phố kinh doanh, mặt tiền có 5,5m không rộng nên người thiết kế tư vấn cho chủ nhà hình thức kiến trúc hiện đại, gọn gàng, không trang trí rườm rà, không chia nhiều phân vị mặt đứng để tránh cảm giác bị hẹp mặt tiền.
Sân vườn trên mái
Từ khi có sân vườn trên mái, mỗi buổi sáng ông bà hay các thành viên lên tập thể dục và tưới cây, thậm chí buổi tối ông bà lên hít thở không khí trong lành và đi bộ vài vòng nhẹ nhàng cảm thấy tiêu hóa tốt và ngủ ngon hơn. Sân vườn trên mái được thiết kế phần nền thoát nước và chống thấm tốt. Cây cối ở trên sân thượng rất xanh tươi vì thoáng gió và có ánh nắng, không có nấm mốc, sâu bệnh. Khu vườn trên mái duy trì đã vài năm và ngày càng xanh tốt. Đây cũng là nơi để mỗi cuối tuần gia đình hay bạn bè hội họp tổ chức ăn ở đây, một không gian thoáng đãng và rất thư giãn. Đây là khoảng không gian xanh quý giá giữa các đô thị mật độ dân cư đông đúc cũng như góp phần bù đắp phần nhỏ diện tích xây dựng đã lấy đi.
Hình 12: Một số hình ảnh khác về sân vườn trên mái.
Lời kết
Những người ở trong ngôi nhà chia sẻ rằng cảm thấy khỏe mạnh hơn khi ở trong ngôi nhà được thiết kế thoáng đãng, màu sắc vừa nhẹ nhàng hiện đại phối hợp các màu ghi, ghi đậm, trắng nhưng cũng rất gần gũi khi xen kẽ nhiều vật liệu gỗ nhân tạo cũng như tự nhiên, rất thích những khoảng xanh trong ngôi nhà, được thư giãn gần thiên nhiên hơn, nhìn cây cối lớn lên từng ngày dưới sự chăm sóc của mình, sáng ra vừa được nghe tiếng chim hót, ong bướm bay về hút mật vừa tập thể dục nhẹ nhàng để chuẩn bị cho một ngày mới.
Nếu như mỗi nhà đều góp những khoảng nhỏ cây xanh thì nhân lên cũng sẽ giúp đô thị xanh hơn và sống khỏe hơn mỗi ngày.
Vũ Thị Ngọc Anh – Khoa Kiến trúc & Quy hoạch, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội
© Tạp chí Kiến trúc
