Từ mô hình co-working đến một không gian làm việc giàu bản sắc văn hóa

Lấy cảm hứng từ ba đặc trưng của Hồ Tây – tính khoảnh khắc, sự tĩnh lặng và chiều sâu văn hóa, TikTak Co-Working Space tại Heritage Westlake, Hà Nội, được thiết kế như một môi trường làm việc linh hoạt, nơi hiệu quả vận hành được cân bằng với trải nghiệm bản địa. 

 

Đại dịch Covid-19 đã mở ra những thay đổi trong phương thức làm việc của con người, tác động sâu sắc đến mô hình văn phòng truyền thống. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và quy mô nền kinh tế, nhu cầu về những không gian làm việc linh hoạt, tối ưu chi phí dành cho startup, freelancer và người làm việc từ xa ngày càng gia tăng, tạo động lực cho sự phát triển mạnh mẽ của mô hình co-working space.

Tuy nhiên, dưới áp lực về mật độ sử dụng, chi phí mặt bằng và hiệu quả vận hành, các mô hình co-working space mới chỉ đáp ứng được những nhu cầu tối thiểu, trở nên đơn điệu và đi dần vào lối mòn của một văn phòng truyền thống.

Những yếu tố vốn làm nên sự phức hợp của môi trường làm việc mới: từ tính riêng tư, bảo mật đến tinh thần cộng đồng, sự linh hoạt, năng động và sáng tạo, vì thế có nguy cơ bị thu hẹp.

Từ trăn trở về một không gian không chỉ là “chiếc hộp” để làm việc, dự án TikTak Co-Working Space – Heritage Westlake đặt ra bài toán dung hòa giữa tính thực dụng, hiệu quả kinh doanh và chất lượng trải nghiệm. Mục tiêu của thiết kế là tạo ra một môi trường trong đó các kết nối giữa con người với con người, cũng như giữa con người với nơi chốn, được kiểm soát và mở rộng thông qua sự đa dạng của các trải nghiệm không gian.

Trong tư duy thiết kế, Hồ Tây không đơn thuần được nhìn nhận như một yếu tố cảnh quan với mặt nước rộng lớn và tĩnh lặng, mà còn được xem như một cấu trúc đô thị – văn hóa đặc thù của Hà Nội.

Tinh thần Hồ Tây được thể hiện qua ba đặc trưng nổi bật. Trước hết là tính khoảnh khắc, khi ánh sáng, mặt nước và không khí liên tục thay đổi theo thời gian, tạo nên những trạng thái không gian đa dạng. Tiếp đến là sự tĩnh lặng, một đặc tính tương phản nhưng cần thiết giữa nhịp sống đô thị. Cuối cùng là chiều sâu văn hóa, được hình thành từ hệ thống làng nghề, di tích, tín ngưỡng, thi ca và những lớp ký ức đô thị dày đặc quanh khu vực.

Ba đặc trưng này trở thành nguồn cảm hứng chủ đạo cho dự án, được chuyển hóa thành ngôn ngữ tổ chức không gian thay vì chỉ dừng lại ở những hình ảnh mang tính biểu tượng.

Không gian làm việc được chuẩn hóa thành các mô-đun linh hoạt, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người sử dụng và đảm bảo hiệu quả khai thác. Thay vì sắp xếp các mô-đun này theo trật tự tuyến tính, mặt bằng được tổ chức theo một logic gợi nhớ đến cấu trúc không gian đô thị bao quanh Hồ Tây. Các khu chức năng không bị tách biệt mà được kết nối qua các vùng đệm – nơi giao thông, không gian thư giãn và tương tác cùng tồn tại.

Nhờ đó, cấu trúc không gian không được cảm nhận như một tập hợp các dãy phòng, mà như một chuỗi trải nghiệm liên tục, trong đó mỗi bước di chuyển là một sự chuyển đổi về ánh sáng, tầm nhìn và trạng thái sử dụng.

Một nguyên tắc quan trọng trong thiết kế là tạo ra sự tương phản có kiểm soát giữa các lớp không gian.

Bên trong là những khu vực làm việc có yêu cầu tập trung cao, được kiểm soát chặt chẽ về môi trường nhằm tối ưu hiệu suất. Bao quanh là các không gian “xốp rỗng” – mở, linh hoạt và giàu tính trải nghiệm – nơi người sử dụng có thể nghỉ ngơi, tương tác hoặc đơn giản là quan sát sự thay đổi của ánh sáng và cảnh quan theo thời gian.

Sự đối lập này không nhằm tạo ra ranh giới cứng giữa làm việc và thư giãn. Ngược lại, nó tạo nên nhịp điệu cho không gian, cho phép người sử dụng chuyển đổi linh hoạt giữa các trạng thái tập trung, giao tiếp và nghỉ ngơi trong suốt quá trình làm việc.

Một trong những điểm nhấn của dự án là bảng vật liệu mang đậm tính địa phương, gồm gỗ, gạch gốm, sơn mài, vóc, sơn đất, giấy dó, giấy tái chế và cói.

Thay vì sử dụng vật liệu đơn thuần như các yếu tố trang trí, các đặc tính của vật liệu được khai thác triệt để: màu sắc, sắc độ, độ nhám, khả năng phản xạ, hấp thụ ánh sáng được tính toán tỉ mỉ, góp phần làm giàu những cảm nhận về không gian– từ khoảng tĩnh trầm đến các điểm nhấn thị giác mang tính khoảnh khắc.

Vật liệu được xem như một yếu tố quan trọng trong việc hình thành “tinh thần của nơi chốn”, khơi gợi những cảm xúc về thời gian, ký ức và chiều sâu văn hóa.

Việc khai thác vật liệu truyền thống cũng gắn dự án với hệ sinh thái làng nghề thủ công của Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ. Những kỹ thuật như sơn mài, làm giấy dó hay đan cói được đưa vào một không gian làm việc đương đại, không nhằm tái hiện nguyên bản các giá trị truyền thống mà đặt chúng vào một bối cảnh sử dụng mới.

Qua đó, không gian làm việc trở thành một điểm giao thoa giữa sản xuất hiện đại và di sản địa phương, nơi văn hóa truyền thống không chỉ được “nhắc lại” mà tiếp tục được vận hành và phát triển.

Từ góc độ kiến trúc, TikTak Co-Working Space cho thấy khả năng tích hợp giữa hiệu quả vận hành theo các tiêu chuẩn quốc tế với trải nghiệm không gian mang tính bản địa trong cùng một thiết kế.

Trong cách tiếp cận này, không gian làm việc không chỉ phục vụ chức năng đơn thuần, mà trở thành một môi trường cảm thụ, nơi con người có thể vừa làm việc hiệu quả, vừa duy trì sự kết nối với bối cảnh đô thị và văn hóa Hà Nội.

Uyên Thư – TCKT.VN
© Tạp chí Kiến trúc