Trong khuôn khổ Festival Sinh viên Kiến trúc toàn quốc lần thứ XV, hội thảo “Kiến trúc trong kỷ nguyên Công nghệ – Archinnovation” đã diễn ra tại Trường Đại học Việt Đức ngày 16/4, quy tụ đông đảo các nhà nghiên cứu, kiến trúc sư, doanh nghiệp và sinh viên đến từ 27 cơ sở đào tạo trên cả nước. Không chỉ là một diễn đàn trao đổi học thuật, hội thảo cho thấy một bức tranh rõ nét về sự chuyển dịch của tư duy kiến trúc đương đại – từ phạm vi thiết kế công trình sang cách tiếp cận liên ngành và hệ thống.
Hội thảo “Kiến trúc trong kỷ nguyên Công nghệ – Archinnovation” quy tụ hơn 40 tham luận đến từ các nhà nghiên cứu, giảng viên, kiến trúc sư và sinh viên trong và ngoài nước. Nội dung hội thảo được cấu trúc thành ba nhóm chủ đề chính: kiến trúc bền vững, ứng dụng công nghệ trong kiến trúc và quy hoạch – phát triển đô thị bền vững.
Các nghiên cứu tập trung vào những vấn đề mang tính thời sự của ngành như biến đổi khí hậu, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, áp lực dân số tại các đô thị lớn, cũng như yêu cầu chuyển đổi số trong thiết kế và vận hành công trình. Bên cạnh đó, nhiều tham luận mở rộng phạm vi tiếp cận sang các lĩnh vực liên ngành như tài chính nhà ở, sức khỏe không gian, hay vai trò của kiến trúc trong công nghiệp văn hóa.
Kiến trúc trong kỷ nguyên công nghệ: Vấn đề không nằm ở công cụ
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Hà Thúc Viên – Phó hiệu trưởng Trường Đại học Việt Đức nhấn mạnh rằng ngành kiến trúc đang đứng trước những biến đổi sâu sắc dưới tác động đồng thời của công nghệ và môi trường. Theo ông, các công cụ như trí tuệ nhân tạo, mô phỏng số hay nền tảng dữ liệu không chỉ hỗ trợ thiết kế mà đang “đặt lại vấn đề” về cách kiến trúc được hình thành và vận hành. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng trọng tâm của kiến trúc không nằm ở công nghệ, mà ở con người. “Công nghệ có thể giúp chúng ta thiết kế nhanh hơn, chính xác hơn, nhưng điều quan trọng là chúng ta có dành đủ thời gian để hiểu con người, văn hóa và bối cảnh hay không”.
Từ đó, Ông Hà Thúc Viên cũng đặt ra yêu cầu đối với đào tạo kiến trúc hiện nay: không chỉ trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ, mà phải phát triển tư duy phản biện, năng lực liên ngành và ý thức trách nhiệm xã hội. Đây được xem là nền tảng để thế hệ kiến trúc sư tương lai có thể thích ứng với một môi trường hành nghề đang thay đổi nhanh chóng.
Từ thực hành quốc tế đến biến đổi hình thái đô thị
Ở góc độ thực hành, bài trình bày của KTS. Cung Thành Đạt (Baumschlager Eberle Architekten – BEA) với chủ đề “Regional Design – Global Impact” mang đến cách tiếp cận từ các dự án quốc tế. Thay vì nhấn mạnh hình thức, các công trình của BEA cho thấy một chiến lược thiết kế dựa trên tối ưu hóa năng lượng, kiểm soát vi khí hậu và khai thác điều kiện tự nhiên như ánh sáng, thông gió, vật liệu địa phương. Cách tiếp cận này phản ánh một xu hướng rõ rệt trong thực hành kiến trúc đương đại: giảm phụ thuộc vào hệ thống kỹ thuật, hướng tới các giải pháp “thụ động” (passive design) và bền vững dài hạn.
Sự tiếp nối giữa bài trình bày thực hành quốc tế và các nghiên cứu trong nước cho thấy khoảng cách đang dần thu hẹp giữa lý thuyết – dữ liệu – và thực tiễn hành nghề kiến trúc tại Việt Nam.
Từ góc độ nghiên cứu, PGS.TS.KTS. Nguyễn Anh Tuấn tiếp cận vấn đề từ góc độ hình thái đô thị, với nghiên cứu về mặt đứng nhà phố tại Đà Nẵng giai đoạn 2015–2025. Kết quả cho thấy xu hướng pha trộn phong cách chiếm tỷ lệ lớn, đồng thời xuất hiện ngày càng nhiều các yếu tố thích ứng khí hậu như lam chắn nắng, mảng xanh và vật liệu kiểm soát bức xạ.
Những dữ liệu này cho thấy một thực tế đáng chú ý: hình thái kiến trúc đô thị Việt Nam không chỉ bị chi phối bởi thẩm mỹ, mà đang dần phản ánh các áp lực môi trường và nhu cầu thích ứng khí hậu.
Hiệu năng công trình và tiếp cận dựa trên dữ liệu
Ở hướng nghiên cứu kỹ thuật, tham luận của KTS. Ngô Thanh Tâm (ĐH Kiến trúc TP.HCM) có cấu trúc hoàn chỉnh khi thông qua việc khảo sát vật liệu mái trên thị trường và đối chiếu với các tiêu chuẩn quốc tế, nghiên cứu cho thấy các vật liệu có chỉ số phản xạ bức xạ mặt trời (SRI) cao có thể giúp giảm từ 14–26% năng lượng làm mát.
Đồng thời, việc kết hợp các lớp cách nhiệt (PU, EPS, rockwool) giúp cải thiện đáng kể hệ số truyền nhiệt (U-value), đáp ứng tiêu chuẩn TCVN về cách nhiệt công trình. Đáng chú ý, nghiên cứu không dừng ở hiệu năng kỹ thuật mà còn phân tích yếu tố chi phí và tuổi thọ vật liệu, từ đó đề xuất các lựa chọn phù hợp với điều kiện khí hậu và kinh tế tại TP.HCM.
Điều này cho thấy một chuyển dịch quan trọng: kiến trúc đang tiến tới thiết kế dựa trên hiệu năng và dữ liệu (evidence-based design), thay vì chỉ dựa trên kinh nghiệm hoặc hình thức.
Kiến trúc như một nền tảng liên ngành
Bên cạnh các nghiên cứu kỹ thuật và hình thái, nhiều tham luận tại hội thảo mở rộng phạm vi kiến trúc sang các vấn đề xã hội và đô thị. Các chủ đề như nhà ở giá phải chăng, tài chính nhà ở, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) hay tổ chức không gian sống trong bối cảnh đô thị hóa nhanh cho thấy kiến trúc ngày càng gắn chặt với các cấu trúc kinh tế – xã hội.
Đồng thời, các hướng nghiên cứu về biophilic design, vi khí hậu và sức khỏe không gian cũng đặt ra một cách tiếp cận mới, trong đó kiến trúc không chỉ là tổ chức không gian vật lý, mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng sống và trải nghiệm của con người.
Điểm đáng chú ý là các vấn đề được nêu trong phần tham luận – từ nhà ở đến sức khỏe không gian – đang dần trở thành những yêu cầu thực tế đối với kiến trúc sư. Những vấn đề này tiếp tục được đặt ra trong phiên thảo luận với sự tham gia của các doanh nghiệp và đơn vị hành nghề.
Phiên thảo luận bàn tròn với sự tham gia của đại diện các doanh nghiệp đã bổ sung một góc nhìn thực tiễn cho các nội dung học thuật. Theo đó, kiến trúc được nhìn nhận như một chuỗi giá trị liên hoàn, từ vật liệu, sản xuất, quy hoạch đến thi công và vận hành. Công nghệ không chỉ thay đổi công cụ thiết kế, mà còn tái cấu trúc cách các bên trong ngành phối hợp với nhau.
Đáng chú ý, các ý kiến đều thống nhất rằng kiến trúc sư tương lai cần mở rộng năng lực vượt ra ngoài thiết kế: hiểu vật liệu, nắm bắt dữ liệu, tư duy hệ thống và thích ứng với môi trường làm việc toàn cầu.
Định hình lại cách tiếp cận kiến trúc
Từ các tham luận và trao đổi tại hội thảo, có thể nhận thấy một chuyển dịch rõ rệt trong tư duy kiến trúc hiện nay. Nếu như trước đây thiết kế chủ yếu được nhìn nhận qua hình thái và thẩm mỹ, thì các nghiên cứu tại Archinnovation cho thấy kiến trúc đang dần được tiếp cận như một hệ thống tích hợp, nơi các yếu tố môi trường, năng lượng, kinh tế và xã hội cùng được xem xét đồng thời.
Các nghiên cứu về hiệu ứng đảo nhiệt, vật liệu hay vi khí hậu đã tiến tới lượng hóa hiệu năng và chi phí, tạo cơ sở cho các quyết định thiết kế dựa trên dữ liệu. Song song, các nghiên cứu về đô thị và nhà ở cho thấy kiến trúc ngày càng gắn chặt với các vấn đề xã hội, từ khả năng tiếp cận nhà ở đến tổ chức không gian sống bền vững.
Trong bối cảnh đó, giá trị của hội thảo Archinnovation không chỉ nằm ở việc trình bày các kết quả nghiên cứu riêng lẻ, mà còn ở việc hình thành một cách tiếp cận chung: kiến trúc như một lĩnh vực liên ngành, nơi công nghệ, môi trường và con người được đặt trong mối quan hệ cân bằng.
Từ những tiếp cận này, có thể thấy một hướng đi đang dần rõ nét: kiến trúc Việt Nam trong tương lai sẽ không chỉ được định nghĩa bởi hình thức, mà bởi khả năng thích ứng, đo lường và đóng góp vào chất lượng sống trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu.
An Du – TCKT.VN
(c) Tạp chí Kiến trúc
