Kiến trúc sư làm gì cho luật hành nghề của chính mình

Hơn 20 năm qua, kể từ Đại hội Hội KTS Việt Nam năm 1994, Luật hành nghề KTS đã trở thành niềm khao khát, nỗi bức xúc cháy bỏng của giới KTS Việt Nam, ít nhất là của những KTS hành nghề chân chính.

Theo năm tháng, nguyện vọng về việc có được một “văn bản luật hành nghề” được Quốc hội chính thức ban hành vẫn chiếm lĩnh vị trí, mục tiêu chiến lược nhất, cấp bách nhất của Hội KTS Việt Nam.

Chỉ không đầy 3 tháng nữa, Hiệp định công nhận lẫn nhau về dịch vụ thiết kế kiến trúc trong cộng đồng ASEAN sẽ có hiệu lực toàn phần, sự thiếu vắng Luật hành nghề KTS sẽ là điều bất cập, đem lại nhiều thiệt thòi cho giới KTS và cho cả cộng đồng Kiến trúc – xây dựng nước nhà.
Khi đó, toàn xã hội dần thấm những thiệt thòi hiển nhiên, sẽ có nội lực thúc đẩy tiến trình làm luật KTS mạnh hơn, nhanh hơn, nhưng trong tư thế bị động so với trước đây.

KTS Nguyễn Tấn Vạn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam phát biểu tại hội thảo

Đồng thời còn một thách thức khách quan khác: Đó là khi có Luật KTS rồi, cần có thời gian trải nghiệm để có kinh nghiệm và sự thuần thục trong vận hành luật hiệu quả. Ngay cả những nước có thời gian 50, 60 năm vận hành Luật KTS từ thời thuộc địa Anh như Malaysia hay Singapore cũng phải trải qua hàng chục lần điều chỉnh Luật KTS cho phù hợp tình hình mới của đất nước và các mối quan hệ quốc tế đặt ra.
Luật KTS của chúng ta ra đời trễ hơn, có thể học tập kinh nghiệm của hầu hết các quốc gia trong cộng đồng quốc tế mà chúng ta là thành viên (ARCASIA, UIA). Tuy nhiên, sự thuần thục trong vận hành của một đạo luật tầm quốc gia thì không chỉ riêng giới KTS, mà nhiều thành phần khác trong xã hội có quyền và trách nhiệm liên quan cũng cần chia sẻ sự thuần thục đó. Kinh nghiệm có thể học, nhưng trải nghiệm thì không đốt cháy giai đoạn được. Gánh nặng của chúng ta trong việc chuẩn bị cho Luật hành nghề KTS là gánh nặng kép: Luật và vận hành Luật hiệu quả.
Kinh nghiệm vận động không mệt mỏi của Hội KTS Việt Nam trong hơn 20 năm qua đã chỉ ra rằng: Chỉ có sự hiểu biết thấu đáo nghề KTS và giá trị xã hội của nền Kiến trúc mới là mẫu số chung cho sự ra đời và vận hành Luật KTS thành công.Và hơn ai hết, đối tượng chủ đạo trong Luật này, giới KTS, phải gánh vai trò chủ động trong việc đào xới và thuyết phục cộng đồng xã hội đồng thuận về những giá trị lớn lao của Luật.

Triển lãm VIETARC 2012

1/Tên của Luật:

Dù nội dung chủ yếu của Luật vẫn là điều tiết hành vi và đạo đức làm nghề của người KTS nhưng để phù hợp với sự ra đời và giảm thiểu các xung đột hình thức hoặc tâm lý, có thể chọn tên của Luật khác đi, ví dụ như Luật Kiến trúc, Luật hành nghề Kiến trúc, Luật hành nghề KTS, Luật KTS…

2/ Cấu trúc của luật:

Dù có thể tham khảo nhiều cấu trúc nội dung Luật KTS của nhiều nước, nhất là trong khu vực ASEAN, nhưng vẫn có thể điều tiết liều lượng cho phù hợp với môi trường pháp lý riêng của Việt Nam! Sau đó sẽ điều chỉnh dần. Kinh nghiệm về vận hành Luật từ các KTS hành nghề ở nước ngoài cũng là tiếng nói cần quan tâm của diễn đàn.

3/ Những nội dung đặc thù của Luật:

Nghề KTS là nghề có tính chất đặc thù, Luật và các văn bản dưới luật có cách và nội dung công bố phù hợp mới đảm bảo hiệu quả và giá trị nghề. Ví dụ Thi cấp phép và công bố danh bạ KTS hàng năm, chuẩn Nội dung tư vấn và phí Thiết kế tối thiểu, Quy chế thi tuyển phương án kiến trúc… Các vấn đề nhạy cảm này rất cần kinh nghiệm và trải nghiệm của đồng nghiệp ở nước ngoài.

4/ Tính pháp lý của các quy trình quản lý:

Luật hành nghề KTS thực chất là để quản lý nghĩa vụ xã hội và đạo đức làm nghề. Về mặt hành chính và tiêu chuẩn quy phạm, KTS vẫn chịu sự chi phối của các luật khác như Luật Xây dựng, Luật Doanh nghiệp, Luật Dân sự về hợp đồng kinh tế,… Như vậy, các quyền hạn như cấp phép và rút phép hành nghề, công bố danh bạ KTS có quyền hành nghề hàng năm của Đoàn KTS quốc gia sẽ được công nhận giá trị luật pháp theo quy chế và quy trình nào? Hội KTS Việt Nam có vai trò gì trong đó? Bộ Xây dựng, Nhà nước nói chung thực hiện quản lý nhà nước theo cách nào? Điều tiết thế nào cho phù hợp với các luật đã có thí dụ như luật đấu thầu, các nghị định của chính phủ …

5/ Quyền lợi thực tế:

Luật là để điều chỉnh và thực thi quyền lợi công bằng cho mọi cá nhân có liên quan và cộng đồng.

Giới KTS chỉ là một trong những đối tượng điều tiết quan trọng, còn nhiều thành phần có quyền lợi và trách nhiệm có liên quan như chủ đầu tư, các nhà tư vấn thứ cấp, nhà thầu, nhà cung cấp, cơ quan quản lý nhà nước, các bên thứ ba… và cuối cùng là quyền lợi lâu dài của cộng đồng và xã hội.

Nhiều công việc cho Dự Luật và sự ra đời của Luật Hành nghề KTS đã và đang được Hội KTS Việt Nam cũng như các Bộ, ngành ráo riết chuẩn bị. Cùng với đó, Diễn đàn về Luật Hành nghề cho giới KTS trên Tạp chí Kiến trúc – Hội KTS Việt Nam vô cùng hoan nghênh và cảm kích  nếu được sự quan tâm góp ý kiến  của quý bạn đọc và các vị có trọng trách và tâm huyết với nền kiến trúc nước nhà.

KTS Nguyễn Văn Tất

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 09 – 2015)