Thiết kế trung tâm bảo tồn và giáo dục về đa dạng sinh học tại Thảo cầm viên Sài Gòn - Giải Nhì Giải thưởng Loa Thành 2026

1. Tên đồ án:Thiết kế trung tâm bảo tồn và giáo dục về đa dạng sinh học tại Thảo cầm viên Sài Gòn
2. Giải thưởng: Giải Nhì Giải thưởng Loa Thành 2026
3. SVTH: Phạm Đỗ Anh Tú
4. GVHD: Ths. Phạm Đức Long
5. Trường: Đại học Tôn Đức Thắng

Thảo Cầm Viên Sài Gòn là vườn thú lâu đời nhất Đông Nam Á, gắn bó với hơn 160 năm lịch sử hình thành và phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh. Không chỉ mang giá trị lịch sử và cảnh quan, nơi đây còn sở hữu nguồn tài nguyên sinh học phong phú với hàng nghìn cá thể động, thực vật, tạo nên một kho tri thức sống động về đa dạng sinh học giữa lòng đô thị. Tuy nhiên, dù sở hữu những giá trị lịch sử và sinh thái đặc biệt hiếm có, các giá trị vốn có của Thảo Cầm Viên vẫn chưa được phát huy tương xứng.

Quá trình phát triển qua nhiều thời kỳ đã tạo nên một cấu trúc không gian phân mảnh và thiếu định hướng. Các công trình phục vụ quản lý, giáo dục và bảo tồn được xây dựng rời rạc, làm suy giảm chất lượng môi trường sống của động vật, gây đứt gãy trải nghiệm tham quan và giáo dục, đồng thời gây khó khăn cho việc vận hành và phát triển lâu dài của Thảo Cầm Viên. Bên cạnh đó, Thảo Cầm Viên vẫn mang nhiều dấu ấn của mô hình sở thú thực dân, trong đó động vật chủ yếu được tổ chức cho mục đích trưng bày và tham quan hơn là bảo tồn, nghiên cứu và giáo dục cộng đồng. Trong khi đó, các vườn thú trên thế giới đang chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình tích hợp bảo tồn, giáo dục và nghiên cứu đa dạng sinh học, với kiến trúc giữ vai trò trung tâm trong việc tổ chức không gian và định hướng trải nghiệm. Điều này đặt ra nhu cầu tái tổ chức không gian Thảo Cầm Viên theo một cấu trúc rõ ràng và linh hoạt hơn, tạo nền tảng cho các giai đoạn phát triển tiếp theo thay vì tiếp tục mở rộng theo hướng chắp vá.

Với những giá trị lịch sử, sinh thái và văn hóa đặc biệt, Thảo Cầm Viên cần được bảo tồn thông qua quá trình đổi mới và tái định vị vai trò trong bối cảnh đô thị đương đại. Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất chuyển đổi Thảo Cầm Viên từ mô hình vườn thú truyền thống thành một trung tâm bảo tồn và giáo dục đa dạng sinh học đô thị hiện đại. Trong phạm vi đồ án, kiến trúc được xem là công cụ can thiệp chính nhằm kết nối các giá trị tự nhiên hiện hữu, cải thiện quy hoạch tổng thể, gia tăng diện tích sinh cảnh và chuyển đổi trải nghiệm từ “xem thú” sang tìm hiểu sinh vật trong môi trường sống của chúng.