Tóm tắt
Chợ truyền thống là nơi diễn ra các thực hành văn hóa thường ngày của người dân tại địa phương – Vì vậy, chợ được coi như một di sản văn hóa. Bài viết mô tả loại hình thị trường chợ truyền thống ở Hà Nội với những đặc điểm và đặc trưng riêng – Chợ truyền thống là một nguồn lực di sản trong phát triển du lịch trải nghiệm văn hóa. Việc quản lý và sử dụng nguồn lực di sản này trong bối cảnh hiện nay cần được nhận thức rằng: Những thay đổi các yếu tố cảnh quan đô thị có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm của khách du lịch khi đến với di sản chợ truyền thống.
(Nguồn ảnh: Internet)
Từ khóa: chợ truyền thống, di sản, du lịch
1.Giới thiệu
Trong lịch sử phát triển, chợ thường là nơi dừng chân trong hành trình giao lưu buôn bán của các tiểu thương. Chính vì vậy, những khu chợ truyền thống có thể được coi là một loại hình di sản vì nó cung cấp cho du khách những trải nghiệm về đời sống văn hóa thường ngày của người dân địa phương từ quá khứ đến hiện tại. Vì vậy, chợ truyền thống từ lâu đã trở thành địa điểm lựa chọn của khách du lịch.
Khi du lịch phát triển sẽ đặt ra vấn đề: Điểm đến du lịch có thể thay đổi như thế nào? Ngoài ra, việc thực hiện các kế hoạch và chính sách quy hoạch phát triển đô thị “văn minh, hiện đại” có thể làm thay đổi không gian các công trình đô thị, trong đó có chợ truyền thống. Thực tế những thay đổi kiến trúc đô thị có thể ảnh hưởng đến thực hành văn hóa của người dân và cảm nhận của du khách khi tham gia trải nghiệm loại hình du lịch văn hóa này.
Bài viết sử dụng khái niệm ý thức về địa điểm và bản sắc địa điểm để giải thích rằng: Các yếu tố môi trường xung quanh có thể ảnh hưởng đến hành vi lựa chọn của du khách tới một điểm đến mà cụ thể trong bài viết là trường hợp chợ truyền thống. Những thay đổi có thể có tác động tích cực và tiêu cực đến chức năng và giá trị lịch sử của chợ truyền thống. Chợ truyền thống không chỉ có vai trò quan trọng về kinh tế và còn là không gian của các mối quan hệ xã hội, vì thế nó cần được bảo tồn như một di sản phi vật thể trong cộng đồng. Chính điều này cũng tạo lên sức hấp dẫn của một điểm đến cho du lịch trải nghiệm.
2. Khái niệm và cách tiếp cận
Di sản văn hóa là các giá trị truyền thống được được trao truyền qua các thế hệ và hình thành nên bản sắc riêng giúp phân biệt các cộng đồng dân tộc. Theo Luật Di sản văn hóa, khái niệm di sản văn hóa được định nghĩa như sau: “Di sản văn hoá Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hoá nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Theo định nghĩa này thì di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể. Di sản văn hoá vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, bao gồm di tích lịch sử – văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, dược học cổ truyền, về văn hoá ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác.
Thuật ngữ du lịch lần đầu tiên được sử dụng tại nước Mỹ vào năm 1937 khi được dịch từ “Tour”, dịch từ tiếng Latin là “Turns” có nghĩa là đi qua lại giữa điểm đi và điểm đến. Thuật ngữ này còn đề cập đến khía cạnh là tập hợp các chuyến đi giữa điểm đi và điểm đến nhằm mục đích thư giãn, giải trí, thể thao, thị giác, thương mại và văn hóa, trong đó khách du lịch không đến điểm đến để làm việc và thường trú. Khái niệm du lịch được sử dụng nhiều khi sự xuất hiện tầng lớp trung lưu nên đời sống kinh tế và tuổi thọ tăng hơn đã khiến nhu cầu đi du lịch tăng lên. Hiện nay, có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm du lịch. Định nghĩa của Liên hợp quốc được đề xuất tại Hội thảo Du lịch quốc tế tại Roma (Italia) cho rằng: Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hòa bình. Luật Du lịch Việt Nam 2005 đã định nghĩa: Du lịch là các hoạt động liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định. Khái niệm du lịch trong phạm vi bài viết được hiểu là hoạt động về chuyến đi của con người đến một quốc gia khác nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định.
Nguồn tài nguyên di sản văn hóa theo Nguyễn Thị Phương Châm và Hoàng Cầm (2022) cho rằng không chỉ có giá trị văn hóa nổi bật mà còn là tài sản, chìa khóa quan trọng của ngành du lịch. Tài nguyên di sản văn hóa và du lịch có mối quan hệ mật thiết với nhau. Một mặt, tài nguyên giúp thúc đẩy sự phát triển du lịch và mặt khác du lịch giúp quảng bá và bảo tồn di sản của người dân. Cùng quan điểm này, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng: Nguồn tài nguyên di sản văn hóa có thể mang lại cả lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội cho người dân địa phương và tạo nhiều cơ hội để khách tham quan tìm hiểu các giá trị văn hóa ở trong quá khứ và hiện tại (Nguyễn Tuệ Chi, 2022, Nguyễn Thị Huệ, 2022). Do đó, di sản văn hóa giúp bảo vệ cuộc sống con người với những tính liên tục của văn hóa.
Khái niệm chợ truyền thống có nghĩa là nơi giao dịch trao đổi hàng hóa và nơi gặp gỡ để tương tác của nhiều người. Khái niệm chợ truyền thống để chỉ một không gian diễn ra hoạt động mua bán hàng hóa có phạm vi nằm trong hoặc bên ngoài ranh giới của nó hoặc nằm trong một khu phức hợp kinh doanh. Chợ truyền thống có tầm quan trọng vì nó mang đặc trưng có tính biểu tượng văn hóa và xã hội. Chợ truyền thống được coi là một trong những giá trị đặc trưng của không gian xã hội phương Đông và là nguồn lực di sản cho loại hình du lịch văn hóa
3. Quan điểm lý thuyết về bản sắc địa điểm
Theo quan điểm tiếp cận tâm lý môi trường thì con người có những kết nối về mặt cảm xúc và tinh thần với môi trường sống. Nhu cầu này có thể được tạo ra trong quá trình tương tác của con người và môi trường sống. Sự tương tác này là nền tảng để tạo cảm giác về một địa điểm hay nói cách khác đó là mối quan hệ nhận thức của con người về một địa điểm cụ thể, một cảm giác về sự gắn bó với môi trường sống của mình. Cảm giác về nơi chốn là tập hợp các câu chuyện của cá nhân có liên quan đến một địa điểm cụ thể. Theo cách này, không gian được chuyển đổi thành địa điểm thông qua cảm xúc và hành vi của con người bởi cư dân và khách du lịch. Cảm giác này có thể xảy ra ở bất kỳ đâu trong cuộc sống của con người và có thể sâu sắc hơn theo thời gian.
Trong bài viết, cảm giác về địa điểm không phải là thứ mà con người tạo ra trong một khoảng thời gian cụ thể, mà nó được tạo ra như là kết quả của các sự kiện lặp lại ở một địa điểm cụ thể. Cách mọi người trải nghiệm một địa phương cũng là một yếu tố trong cảm giác về địa điểm. Steele (1981) cho rằng: Cảm giác về địa điểm đến từ những trải nghiệm như sự phấn khích và hài lòng với một địa điểm cụ thể và tin rằng đây là tinh thần của không gian hoặc tính cách của nó tạo ra những cảm xúc cụ thể. Theo Relph (1976) – Cảm giác về địa điểm không phải là một khái niệm xác định có thể được định nghĩa chính xác mà đúng hơn là một khái niệm chủ quan khác nhau giữa các nhóm xã hội.
Tạo ra ý nghĩa và trải nghiệm là những đặc điểm nổi bật nhất của cảm giác về địa điểm. Trên thực tế, cảm giác thuộc về và gắn bó với một địa điểm là cấp độ cao nhất của cảm giác về địa điểm. Steele (1981) coi một số yếu tố như kích thước địa điểm, màu sắc, mùi, sự đa dạng về thị giác và các yếu tố thẩm mỹ khác là những yếu tố vật lý quan trọng nhất của nhận thức về địa điểm của con người. Ông cũng coi các đặc điểm như bản sắc, lịch sử, tưởng tượng, trí tưởng tượng và ký ức là nguyên nhân tạo nên mối quan hệ độc đáo giữa một địa điểm và một con người.
4. Đặc trưng nguồn lực di sản chợ truyền thống cho phát triển du lịch
Chợ là một loại hình thị trường được hình thành gắn với quá trình phát triển của sản xuất hàng hóa. Ngay từ đầu, sự tồn tại của chợ truyền thống ở các đô thị có chức năng về mục tiêu kinh tế để trao đổi hàng hóa. Ngoài ra, chợ truyền thống còn truyền tải thông tin hàng hóa thông qua giá cả. Các cá nhân khi tham gia thị trường chợ truyền thống có thể đạt được mục đích kinh tế bằng cách tham gia vào các giao dịch trao đổi hàng hóa và dịch vụ (Hoàng Thị Hương, 2018). Chợ truyền thống giúp kết nối người mua, người bán và tạo ra những nguyên tắc riêng của nó. Do đó, tính chất cạnh tranh mang lại cho các cá nhân cơ hội để lựa chọn tốt nhất. Đồng thời, nó tạo áp lực buộc cá nhân phải trở thành người giỏi nhất và chuyên môn hóa tốt nhất để có chất lượng tốt hơn và rẻ hơn những thứ khác.
Hoạt động mua và bán trong chợ truyền thống chỉ là một phần chức năng quan trọng của loại hình thị trường này. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng: Chợ truyền thống còn là một tổng thể hệ thống các thuộc tính văn hóa. Tại chợ truyền thống thì đặc tính về sự gắn kết xã hội và tính tương hỗ không chỉ liên quan đến việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ, mà còn cả thông tin liên hệ và kinh nghiệm trong cuộc sống, điều này đã khiến chợ truyền thống trở thành nơi tương tác, thiết lập kinh doanh và các mối quan hệ khác. Ngoài ra, tại chợ truyền thống thì các mối quan hệ kinh tế được “nhúng” trong một môi trường văn hóa và được xác định bởi ngôn ngữ, tri thức chia sẻ và các biểu tượng văn hóa. Các mối quan hệ trong chợ không chỉ là quan hệ thuần túy về kinh tế mà còn bao gồm các mối quan hệ trên các khía cạnh xã hội như: Gia đình, họ hàng, tôn giáo, tín ngưỡng…. Các không gian chợ truyền thống như cửa hàng, đường, quán,… đã tạo ra không gian hữu hình và trở nên có ý nghĩa đối với cá nhân thông qua xây dựng không gian mang tính xã hội hoặc cách thức mà không gian được trải nghiệm.
Tuy nhiên, nếu như chỉ riêng không gian vật lý sẽ không đủ để tạo ra các hoạt động mang tính xã hội. Tính chất của các không gian trong chợ cũng được các nghiên cứu chỉ ra các ranh giới giữa công cộng và riêng tư. Keshavarzian (2007) đã chỉ ra rằng: “Để chuyển từ một không gian vật lý trở thành một không gian xã hội cần thông qua các hoạt động, nghi thức và sự phụ thuộc lẫn nhau, trong đó các cá nhân tự nhận mình là một phần của nhóm và khác biệt với những người khác” – Vì vậy, ranh giới phân chia giữa “chung” và “riêng” là một trong những khác biệt cơ bản nhất thiết lập yếu tố văn hóa trong không gian chợ truyền thống. Điều này có nghĩa là chợ truyền thống là không gian công cộng nhưng các cửa hàng trong chợ là không gian riêng tư. Mặc dù chợ truyền thống được xác định là không gian công cộng nhưng các cửa hàng trong chợ mang những đặc tính biểu tượng, nó được sử dụng không chỉ cho mục đích kinh doanh mà còn cho các hoạt động cá nhân là nơi gặp gỡ bạn bè và gia đình hoặc phục vụ như một nơi để nghỉ ngơi hoặc ăn uống.
Như vậy, các tương tác trong không gian chợ truyền thống đã phản ánh quan hệ kinh tế được liên kết với một loạt các liên kết nghề nghiệp, giới tính, tôn giáo. Chợ truyền thống ở đô thị với tư cách là một địa điểm buôn bán cụ thể hầu hết nằm ở vị trí thuận tiện phục vụ cho nhu cầu cuộc sống hàng ngày của người dân. Vị trí này làm cho nó trở thành một không gian có tính công cộng thu hút nhiều thành phần khác nhau gặp gỡ để trao đổi và chia sẻ thông tin, thái độ chính trị, công việc gia đình. Vai trò trung tâm này còn khiến nó trở thành một phần không thể thiếu của thành phố, là nơi tạo ra các hình thức và yếu tố đô thị. Kết nối không gian và tính biểu tượng của chợ truyền thống có ý nghĩa quan trong trong đời sống đô thị. Sự gắn kết xã hội, tính tương hỗ không chỉ liên quan đến việc trao đổi hàng hóa mà còn cả thông tin, kinh nghiệm, thiết lập kinh doanh và các mối quan hệ xã hội khác. Vì vậy, chợ không thuần túy là các tổ chức kinh tế, chúng là một phần cơ bản của hình thái đô thị.
5. Bảo tồn di sản chợ truyền thống trong bối cảnh hiện nay
Điểm đến du lịch là nơi có các đặc điểm độc đáo của một khu vực giúp mang lại cho du khách những trải nghiệm đáng nhớ. Nhiều du khách khám phá các nền văn hóa của các quốc gia khác bằng cách quan sát lối sống qua các thực hành văn hóa hàng ngày của người dân địa phương. Loại hình du lịch văn hóa này thường tập trung vào các yếu tố văn hóa của một cộng đồng như: Lịch sử, nghệ thuật, kiến trúc, tôn giáo, lối sống và các yếu tố khác giúp tạo nên bản sắc của địa phương. Sự đa dạng văn hóa của điểm đến càng khác biệt so với bản sắc văn hóa của khách du lịch thì càng có nhiều khả năng tạo nên sức hấp dẫn với khách du lịch. Theo Bùi Hoài Sơn (2011) lưu ý, di sản văn hóa và phát triển du lịch có mối quan hệ với nhau – Vì vậy, khi phát triển du lịch cần chú ý bảo tồn các giá trị di sản văn hóa.
Chợ truyền thống là một trong những không gian đô thị quan trọng đã được hình thành từ lâu trong quá khứ. Nó được coi như một di sản văn hóa chứa đựng những đặc trưng về kinh tế, văn hóa, xã hội của một cộng đồng. Chính đặc điểm này đã giúp khách du lịch nước ngoài lựa chọn là một điểm đến văn hóa để có thể trải nghiệm cuộc sống của một cộng đồng qua các khu chợ truyền thống.
Trong lịch sử, các khu chợ truyền thống thường nằm ở vị trí trung tâm, thuận tiện cho việc giao thương. Trong nhiều trường hợp, các khu chợ còn là xương sống của cấu trúc và hình thái đô thị của thành phố. Nói cách khác, các hình thức và chức năng của các thành phố đã được định hình bởi vị trí của các khu chợ. Có thể nói chợ là trung tâm trong đời sống xã hội trong thành phố.
Mặc dù hiện nay, bên cạnh các hình thức mua sắm hiện đại thì vai trò của chợ truyền thống đã giảm đi song chúng vẫn là một không gian kinh tế xã hội quan trọng, một thực thể đô thị có tính lịch sử.
Chợ truyền thống giống như các công trình dịch vụ cơ bản ở đô thị có sự thay đổi theo thời gian. Sự biến đổi này là một quá trình liên tục đồng thời cũng làm thay đổi không gian và chức năng đô thị. Tuy nhiên, một số thay đổi nếu không có kế hoạch toàn diện và sự tham gia của nhiều quan điểm khác nhau, có thể dẫn đến mất trật tự không gian và xung đột.
Xây dựng mới là một phần tất yếu trong sự phát triển của đô thị, tuy nhiên, quy luật này cần đảm bảo sự duy trì cảm giác về bản sắc của địa điểm. Nếu không duy trì được những đặc trưng để định danh nơi chốn có thể khiến đô thị có cấu trúc chung mà không có bản sắc riêng của khu vực phương Đông so với mô hình chợ truyền thống của phương Tây.
Nguyễn Hồng Ngọc (2023) cho rằng: Các cuộc khủng hoảng bản sắc hiện tại mà các thành phố phải đối mặt là việc loại bỏ hoặc làm giảm cảm giác về địa điểm khi chỉ quan tâm về khía cạnh phát triển kiến trúc đô thị. Theo Nguyễn Văn Bỉnh (2007): Các trải nghiệm giác quan trong thành phố và tin rằng các địa điểm không chỉ là những nơi cần được bảo tồn mà điều quan trọng là phải bảo vệ di sản để tạo ra các không gian văn hóa cho người dân địa phương và khách du lịch và điều này sẽ giúp du khách có nhiều trải nghiệm cảm giác bản sắc của địa điểm.
Trong ngành du lịch, khi đến một địa điểm thường có nghĩa là du khách đang tìm kiếm những trải nghiệm mới, khám phá những lối sống và hoạt động văn hóa độc đáo và khác nhau tại điểm tham quan. Do vai trò của các khu chợ là trung tâm của hoạt động văn hóa, hành vi xã hội nên khi khách du lịch nước ngoài đến thăm một khu chợ truyền thống, họ có thể trải nghiệm đầy đủ các đặc điểm văn hóa và tương tác xã hội và hành vi của người dân địa phương. Vì vậy, có thể nói chợ truyền thống giúp khơi dậy cảm giác về nơi chốn.
Chợ truyền thống có vai trò chiến lược trong việc duy trì tính chất vị trí trung tâm của một địa điểm, đồng thời nó có thể tạo ra các hoạt động kinh tế xung quanh. Theo Aliyah và cộng sự (2020) thì mô hình chợ truyền thống vừa là không gian giao dịch sản phẩm hàng hóa, vừa là điểm đến du lịch trong giai đoạn hiện nay. Như đã trình bày ở trên thì đặc điểm của chợ truyền thống cho thấy ngoài chức năng là nơi trao đổi buôn bán và không gian của các mối quan hệ xã hội thì chợ truyền thống còn là một trong những điểm đến du lịch có giá trị lịch sử thu hút sự tham gia của các du khách người nước ngoài khi muốn khám phá cuộc sống thường ngày của cộng đồng địa phương.
Nhờ những giá trị truyền thống vẫn được tiếp tục duy trì đến nay mà chợ truyền thống trở thành điểm đến của các tour tham quan trải nghiệm dành cho khách nước ngoài khi đến Việt Nam. Các tour này có thể kéo dài từ nửa ngày đến một ngày tùy theo nhu cầu khách du lịch nhằm trải nghiệm cuộc sống của người dân Hà Nội. Các điểm đến trong tour thường là những con phố nhỏ, những ngôi nhà dân, trường học, những khu chợ… nhằm giúp khách du lịch nước ngoài được tham gia tìm hiểu về lối sống, thưởng thức sản vật địa phương.
Trong bối cảnh đô thị hóa, toàn cầu hóa hiện nay thì nguyên tắc bảo tồn các giá trị di sản truyền thống cần được phát huy bởi việc áp dụng xây dựng các hình thái đô thị hiện đại khiến giảm yếu tố bản sắc của địa phương. Bối cảnh này có thể tác động trực tiếp đến cuộc sống của cư dân và ngành du lịch.
Bất kỳ thay đổi nào trong cấu trúc không gian của không gian công cộng đều có thể thay đổi hành vi của mọi người tại nơi đó. Những thay đổi về vật lý có thể làm thay đổi hình dạng và chức năng của địa điểm theo hướng tốt hơn hoặc xấu hơn, vì vậy những thay đổi về kiến trúc đô thị cần phù hợp với việc bảo tồn bản sắc địa phương và kết nối cộng đồng. Chợ truyền thống có tầm quan trọng với ý nghĩa lịch sử và kiến trúc của chúng. Trong thế giới năng động của sự phát triển đô thị, chúng liên tục phải đối mặt với sự thay đổi. Trong một số trường hợp, chúng đã bị phá hủy một cách đáng tiếc và thay thế bằng các trung tâm mua sắm hiện đại và cơ sở hạ tầng đô thị. Vì các chợ truyền thống hoạt động như những điểm thu hút khách du lịch và là “bảo tàng” về tương tác của con người và biểu hiện văn hóa, các nhà hoạch định và hoạch định chính sách cần đặc biệt chú ý đến những thay đổi vật lý có thể ảnh hưởng đến hành vi xã hội định hướng thị trường.
Tóm lại, điều thu hút khách du lịch đến một địa điểm văn hóa cụ thể là bản sắc và tính độc đáo. Do đó, một thách thức lớn đối với loại hình du lịch văn hóa là giữ gìn bản sắc địa phương trong quá trình đổi mới đô thị và quy hoạch đô thị. Nếu quá trình hiện đại hóa đô thị chỉ diễn ra theo các tiêu chí hiện đại hóa, du khách đến thăm các chợ truyền thống có thể ngạc nhiên hoặc thất vọng về chợ truyền thống tại điểm đến khác với những gì họ tưởng tượng. Họ có thể thấy một khu chợ hiện đại “văn minh” theo phong cách phương Tây thay vì một khu chợ truyền thống độc đáo thể hiện lối sống văn hóa địa phương của phương Đông.
6. Kết luận
Cảm giác về địa điểm được hình thành thông qua các đặc trưng ở một địa phương cụ thể. Cảm giác về bản sắc nơi chốn được gìn giữ bằng cách bảo vệ di sản của địa điểm chợ truyền thống. Vì vậy, các kế hoạch quy hoạch kiến trúc đô thị cần đánh giá từng bối cảnh để thấy được những ảnh hưởng sẽ tác động đến bản sắc địa điểm như thế nào. Một thành phố phát triển bền vững là thành phố phát triển và xây dựng các không gian đô thị mới, đồng thời kết nối được quá khứ, hiện tại và tương lai. Vì vậy viêc quan trọng là nghiên cứu các chiến lược để quy hoạch thành phố trong bối cảnh đô thị hóa, hiện đại hóa nhưng không gây ảnh hưởng đến sức “hấp dẫn” đối với du lịch, đặc biệt là những giá trị di sản văn hóa chợ truyền thống.
Cuối cùng, các nhà quy hoạch và nhà nghiên cứu cần đưa ra những chiến lược và giải pháp để bảo tồn bản sắc của di sản văn hóa chợ truyền thống vì đây là một “bảo tàng” lưu giữ các giá trị di sản mang đặc trưng văn hóa thường ngày của cộng đồng địa phương. Đồng thời, cần nhận thức và đánh giá các bối cảnh khác nhau để có thể thực hiện những gì là tốt cho di sản chợ truyền thống. Các giá trị của di sản chợ truyền thống trong không gian đô thị thể hiện thông qua các khía cạnh về mặt xã hội, văn hóa, thẩm mỹ, tâm lý, kinh tế, tôn giáo… Vì vậy, viêc bảo tồn bản sắc của địa điểm cần được duy trì để tạo ra các giá trị cho loại hình du lịch văn hóa.
Th.S Hoàng Thị Thu Hằng
Viện Nghiên cứu Văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 11-2025)
Tài liệu tham khảo
1. Aliyah, I., Yudana, G., Sugiarti, R., (2020): Model of Traditional Market as Cultural Product Outlet and Tourism Destination in Current Ear- Journal of Architecture and Urbanism, Vol. 44, Issue 1;
2. Keshavarzian, Arang (2007): Bazaar and State in Iran: The Politics of the Tehran Marketplace – New York: Cambridge University Press;
3. Hoàng Thị Hương (2018): Các nhân tố ảnh hưởng tới sự lựa chọn chợ truyền thống khi mua thực phẩm tươi sống của người tiêu dùng Hà Nội – Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, số 2(477), Tháng 12/2018;
4. Steele, Fritz (1981): The Sense of Place, CBI Publishing Company, Inc, Boston Massachusetts;
5. Bùi Hoài Sơn (2011): Mối quan hệ giữa du lịch và bảo tồn đa dạng văn hóa: Nghiên cứu trường hợp dọc theo sông Hồng, Tạp chí Di sản văn hóa, số 4 (37);
6. Nguyễn Thị Phương Châm, Hoàng Cầm, (2022): Di sản văn hóa và sự phát triển bền vững, nhân văn ở Việt Nam hiện nay, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/van_hoa_xa_hoi/-/2018/825837/di-san-van-hoa-va-su-phat-trien-ben-vung;
7. Relph, Edward (1976): Place and Placelessness – London: Pion;
8. Nguyễn Tuệ Chi (2022): Bản sắc tộc người, di sản văn hóa và du lịch: nghiên cứu trường hợp người Mường và người Thái ở tỉnh Hòa Bình – NXB Văn hóa dân tộc;
9. Nguyễn Thị Huệ chủ biên (2022): Di sản văn hóa trong hoạt động giáo dục và du lịch – NXB Khoa học xã hội;
10. Nguyễn Hồng Ngọc (2023): Nhận thức lại vấn đề bản sắc trong kiến trúc và đô thị: Một cách tiếp cận mới sử dụng ngôn ngữ kiểu mẫu trong việc nhận thức đô thị Hà Nội thời kỳ thuộc địa – Tạp chí Khoa học và công nghệ, Đại học Đà Nẵng, Tập 21, số 3;
11. Nguyễn Văn Bỉnh (2007): Bảo tồn di sản văn hóa và phát triển du lịch – Tạp chí Kiến trúc Việt Nam, số 2.
