Thăm Điện Biên mùa hoa ban nở

Chúng tôi lên Điện Biên ngày 7-11-2013. Vào đầu đông, trời hơi se lạnh. Đường ô tô lên Điện Biên đã khác trước nhiều và ắt hẳn đã phải khác rất xa so với thời quân và dân ta hò kéo pháo qua miền Tây Bắc hơn nửa thế kỷ trước đây. Đến Mộc Châu nghỉ chốc lát. Xe dừng ở Sơn La đã quá giờ ăn trưa, song anh chị em trong Chi hội KTS Sơn La vẫn đợi mời cơm đoàn chúng tôi. Những chén rượu chéo tay keo sơn thân mật, đúng với phong cách ẩm thực  dân tộc Thái. Đến đỉnh đèo Pha Đin dừng nghỉ ngơi ngắm phong cảnh thiên nhiên rừng núi bao la, hùng vĩ và thơ mộng…
Điện Biên! Điều làm tôi ngạc nhiên là cánh đồng Mường Thanh không còn giống như những gì tôi đã trông thấy, đọc thấy trong phim, ảnh, sa bàn, sách vở, … từ sau ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ. Nay kiến trúc thành phố đã và đang mọc lên một cách rộn ràng, có phần lấn át di tích lịch sử – Với những ngôi nhà chia lô ba bốn tầng bám theo trục đường thẳng tắp với dải phân làn chính giữa quen thuộc như hầu hết các đô thị miền xuôi. Nhiều quả đồi nổi tiếng oanh liệt một thời như A1, A3, C1, C2, D1, Him Lam, Độc Lập,…trong trung tâm tập đoàn cứ điểm đã bị khoét nham nhở để làm nhà ở. Tôi không thể nào hình dung nổi cánh đồng Mường Thanh rộng đến 140 km2 mà lại bị xây dựng chồng chất, che khuất và lấn át di tích một cách tàn bạo như vậy? Vấn đề này  sẽ được hội thảo  bàn luận nhiều. Liệu sang năm 2014, sau 60 năm giải phóng, thời đại chúng ta đã xóa sổ bao nhiêu phần trăm di tích lịch sử chiến thắng hào hùng của dân tộc ở trên miền Tây Bắc nói chung và Điện Biên Phủ nói riêng? Trách nhiệm một phần thuộc thế hệ KTS chúng ta, những nhà quy hoạch chúng ta. Vì vậy, đòi hỏi cấp thiết giới nghề phải bàn bạc và xem xét kỹ lưỡng.
Trong số hơn 300 KTS ở khắp miền đất nước về dự hội thảo, với nhiều người đây là lần đầu lên Điện Biên, có người lên từ vài ba chục  năm về trước, khi nhà cửa còn đơn sơ. Ngày  8 – 11, các khách mời và anh chị em KTS đã đến Nghĩa trang liệt sỹ dâng hương, đi tham quan cảnh quan, di tích lịch sử, bảo tàng và quy hoạch kiến trúc thành phố Điện Biên…


HỘI THẢO KTS VỚI ĐIỆN BIÊN PHỦ – BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN
Thực hiện Chỉ thị của Ban Bí thư về việc tổ chức kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc, kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ; hưởng ứng đợt vận động sáng tác văn học nghệ thuật về chủ đề Điện Biên Phủ của Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật Việt Nam, Hội KTS Việt Nam phối hợp với Sở Xây dựng Điện Biên, Hội KTS Sơn La – Điện Biên, tổ chức Hội thảo với chủ đề “Kiến trúc sư  với Điện Biên Phủ – Bảo tồn và Phát triển” và Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Hội KTS Việt Nam khóa VIII.
Sáng ngày 9-11-2013, tại hội trường Khách sạn Mường Thanh (Thành phố Điện Biên) đã khai mạc Hội thảo quan trọng này. Đến dự có đồng chí Hoàng Văn Nhân, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên; Bà Lê Thị Bích Hồng, Phó vụ trưởng Vụ Văn hóa Văn nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương; đồng chí Vũ Quang Các, Vụ trưởng Vụ kế hoạch – Bộ Kế hoạch và Đầu tư; KTS Nguyễn Tấn Vạn, Chủ tịch Hội KTS Việt Nam và đông đảo các KTS, phóng viên báo đài ở Trung ương và địa phương.
Hội thảo đã dành 1 phút mặc niệm để tưởng nhớ tri ân tới Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh trong chiến dịch Điện Biên Phủ.
Mở đầu, KTS Nguyễn Tấn Vạn nhấn mạnh: nói đến Điện Biên Phủ, trong tâm trí mỗi người Việt Nam luôn nghĩ đến cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 – 1954 mà đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủ, kết thúc cuộc kháng chiến lâu dài của dân tộc chống Thực dân Pháp xâm lược. Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ là một mốc son chói lọi trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam. Điện Biên Phủ đã trở thành địa danh lịch sử văn hoá và sinh thái nổi tiếng của tỉnh đối với du khách trong và ngoài nước.
 Phát biểu tại Hội thảo, đồng chí Hoàng Văn Nhân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã đánh giá khái quát về tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội, quy hoạch kiến trúc và tiềm năng lợi thế du lịch thành phố Điện Biên Phủ. Hạn chế của tỉnh trong thời gian qua là công tác quản lý quy hoạch còn yếu kém; thu hút nguồn vốn đầu tư; bảo tồn, giữ gìn, phát huy các di tích lịch sử và khai thác bản sắc văn hóa, phong cách kiến trúc nhà ở độc đáo của các dân tộc bị mai một; các điểm di tích chưa được khai thác, bảo vệ và phát triển xứng tầm lịch sử; hệ thống cơ sở hạ tầng và công trình kiến trúc còn thiếu đồng bộ gây mất mỹ quan đô thị. Để từng bước xây dựng, phát triển thành phố Điện biên Phủ là thành phố du lịch lịch sử hiện đại với kiến trúc mang đậm bản sắc các dân tộc, trở thành đô thị loại 2, đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng mong muốn qua Hội thảo “Kiến trúc sư với Điện Biên Phủ – Bảo tồn và phát triển” các nhà khoa học, các KTS giúp đỡ Tỉnh Điện Biên khắc phục những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý kiến trúc, quy hoạch đô thị để Thành phố Điện Biên Phủ bảo tồn, gìn giữ và phát triển các điểm di tích lịch sử và bản sắc văn hóa các dân tộc vùng Tây Bắc.


Tiếp đó, KTS Nguyễn Luận đã trình bày bài tổng quan: “Thành phố Điện Biên Phủ: Đô thị di sản và sinh thái”. Góp phần nhận thức đúng và đủ về tài nguyên đô thị của thành phố Điện Biên Phủ, nhằm bảo vệ di sản và nâng cao chất lượng kiến trúc và cảnh quan đô thị phát triển bền vững, đáp ứng với yêu cầu hiện tại nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của thế hệ mai sau, tác giả bài viết đã nêu khái quát tài nguyên đô thị đô thị của thành phố Điện Biên Phủ như: Vị thế địa – chính trị, kinh tế – xã hội và an ninh quốc phòng; di sản: Hệ thống di tích chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ; tài nguyên cảnh quan… đồng thời nêu lên cấu trúc và hình thái đô thị Thành phố Điện Biên Phủ, qua đó định hướng xây dựng một đô thị di sản và sinh thái.
Bài tham luận “Bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử – văn hóa và cảnh quan thiên nhiên trong quy hoạch và phát triển kiến trúc thành phố Điện Biên Phủ” của KTS Vũ Quang Các, nguyên Giám đốc Sở Xây dựng Lai Châu đã nêu rõ về quá trình hình thành và phát triển của Thành phố. Nêu những vấn đề bảo tồn và phát huy những giá trị lịch sử, cảnh quan cũng như bảo tồn bản sắc văn hóa trong phát triển kiến trúc đô thị đã được nhiều KTS quan tâm. Hơn ai hết, ông là người gắn bó với thành phố và nhận thấy: “Vấn đề bảo tồn di tích lịch sử ở Điện Biên chưa được đặt ra một cách nghiêm túc xứng với vai trò và tầm quan trọng của nó trong tất cả các khâu, bắt đầu từ khi hình thành ý tưởng lập quy hoạch cho đến quá trình quản lý và triển khai thực hiện quy hoạch. Đó cũng là nguyên nhân làm giảm sức hút, động lực phát triển của Thành phố Điện Biên Phủ trước đây, hiện nay và trong tương lai”.  Về tầm nhìn phát triển thành phố, từ các công trình công sở cho đến bệnh viện đều không lường hết được quy mô phát triển, diện tích khu đất chật hẹp nên đã cơi nới hoặc phải di dời đi chỗ khác có đất phát triển rộng rãi hơn. Ông nêu thêm: “Trong quy hoạch chung đô thị Điện biên Phủ đến năm 2010 lập năm 1992 quy mô dân số dự báo là 3,5 vạn và quy mô đất xây dựng là 373 ha. Nhưng sau 20 năm phát triển, đến năm 2010 dân số tăng lên 7,4 vạn, đất xây dựng là 1.100 ha. Cả quy mô dân số và đất xây dựng đều tăng gấp đôi so với dự báo. Đây chính là nguyên nhân khiến nhiều khu vực phát triển vượt quá tầm kiểm soát của quy hoạch”.
 Tham luận của ThS.KTS Lã Kim Ngân, với tiêu đề “Dòng chảy lịch sử và diện mạo đô thị” đã nêu lên những giá trị văn hóa, kiến trúc cảnh quan, lịch sử; chuyển dịch về diện mạo đô thị; những nội dung cần quan tâm như ứng xử với các giá trị văn hóa, cảnh quan và lịch sử; tham luận đã nêu lên 4 mục tiêu:


1. Xây dựng hoàn chỉnh nhằm hiện đại hóa hệ thống các công trình hành chính chính trị, văn hóa bảo tàng, dịch vụ du lịch, thương mại của thành phố tổng hợp trung tâm vùng.
2. Xây dựng môi trường đô thị văn minh, hiện đại, an toàn, có cấu  trúc kinh tế và đô thị tổng hợp, năng động và linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phát triển của Tỉnh Điện Biên, đồng thời hội nhập với thị trường quốc tế.
3. Giữ gìn và phát triển các giá trị văn hóa, lịch sử của chiến thắng Điện Biên Phủ 1954 cùng các nền văn hóa truyền thống bản địa của vùng Tây Bắc.
4. Phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại và đồng bộ, bảo đảm cho thành phố Điện Biên Phủ là một trong những thành phố phát triển bền vững toàn diện trong vùng ASEAN vào năm 2030 và nhiều năm về sau.
KTS Nguyễn Tiến Thuận đã giới thiệu một số công trình thiết kế cho Điện Biên như Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ; Khu tưởng niệm, tri ân những người có công với đất nước, với dân tộc; Nâng cấp khu trung tâm hành lễ và Nhà tưởng niệm Nghĩa trang liệt sĩ A1. Những công trình này hiện đang khẩn trương thi công để hoàn thiện đáp ứng với yêu cầu kỷ niệm 60 năm Điện Biên Phủ.
Với 20 phát biểu và tham luận, hội thảo đã tập trung đánh giá quy hoạch tổng quan, chi tiết các công trình kiến trúc, dự án, bảo tồn di tích chiến thắng Điện Biên Phủ với góc nhìn một thành phố di sản. Nhiều KTS đã thẳng thắn nhận định và có phân tích hết sức khách quan về những mặt làm được, cũng như hạn chế trong công tác quản lý kiến trúc, quy hoạch chung của đô thị Điện Biên. Từ đó đưa ra những gợi ý và định hướng nhằm xây dựng Điện Biên Phủ trở thành một đô thị di sản, sinh thái trong tương lai.

Ghi chép của KTS Đoàn Đức