Michael Croft: “Hà Nội sáng tạo – Coi thiết kế làm trọng tâm và luôn tiến về phía trước”

Ông Michael Croft
Trưởng Đại diện UNESCO Việt Nam

Ngày 31/10/2019, Hà Nội trở thành thành viên Mạng lưới Thành phố sáng tạo của UNESCO (viết tắt tiếng Anh là UCCN), là thành phố (TP) sáng tạo thứ 246 trên thế giới và thủ đô thứ 32 được công nhận về mặt sáng tạo thiết kế. Đây có thể coi là cơ hội và thách thức cho các KTS, những người đang hành nghề trong lĩnh vực thiết kế. Tạp chí Kiến trúc đã có dịp trò chuyện cùng Ông Michael Croft – Trưởng Đại diện UNESCO Việt Nam xoay quanh những vấn đề của Hà Nội trong hành trình đổi mới và sáng tạo.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Giám tuyển, Họa sĩ Nguyễn Thế Sơn giới thiệu Dự án nghệ thuật Phùng Hưng với Sinh viên và Giáo sư một trường đại học Mỹ

Phóng viên (PV): Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO (UCCN)?

Michael Croft: UCCN được sáng lập năm 2004 nhằm quảng bá sự hợp tác với các đô thị và giữa các đô thị với nhau, những đô thị đã xác định sáng tạo như một yếu tố có tầm chiến lược cho sự phát triển đô thị bền vững. Khái niệm sáng tạo cộng hưởng sẽ là yếu tố tích cực với một TP như Hà Nội, nơi có chiều sâu văn hóa đáng nể, và là một đô thị tìm thấy chính bản thân mình tại những thời khắc cam go hay có tính chất quyết định trong lịch sử của đô thị ấy. Được trao tặng danh hiệu “TP vì Hòa bình của UNESCO” năm 1999, Hà Nội đã chứng tỏ sự cam kết được coi là mẫu mực đối với một xã hội rộng mở, chấp nhận và dung nạp nhiều thành phần và cả sự bền vững, dù rằng đã từng trải qua rất nhiều gian khổ, khó khăn trong quá khứ. Năm ngoái, nhân kỷ niệm 20 năm Hà Nội đạt dấu son này, và tại thời điểm đô thị phát triển nhanh chóng về kinh tế và xã hội, chính quyền và người dân TP đã quyết định lấy di sản văn hóa phong phú của mình với tư cách là TP vì Hòa bình làm nền tảng và thiết lập một tầm nhìn phát triển sao cho vừa sinh động lại vừa bền vững.

Tư cách hội viên của UCCN có tính thay đổi linh hoạt, là chất xúc tác quan trọng cho sự thay đổi tại Hà Nội, cung cấp nền tảng cho sự phát triển đô thị theo hướng bền vững, lấy hoạt động thiết kế làm trọng tâm, làm phong phú thêm cuộc sống của cư dân đô thị và vượt lên trên những áp lực về dân số đông cũng như sức ép về hạ tầng. Điều này sẽ khuyến khích sự cống hiến cho thiết kế và đổi mới trong giới trẻ Việt Nam – những người tinh tế, tao nhã và cũng năng động, nhạy bén kinh doanh. Hơn nữa, việc định danh này sẽ cho ra một bản tuyên ngôn chung đối với các dự án đô thị đa dạng, như các ngành công nghiệp sáng tạo và những học viện sáng tạo, và di sản văn hóa – kiến tạo nên một nét riêng đồng nhất, coi thiết kế là trọng tâm và luôn tiến lên phía trước.

Và lẽ dĩ nhiên, chúng ta đừng quên rằng việc trao tặng danh hiệu TP sáng tạo của UCCN cho phép Hà Nội thiết lập thêm nhiều mối liên kết mới với thế giới qua những quan hệ đối tác với các thành viên khác trong mạng lưới, nhất là tại Châu Á, thúc đẩy sự trao đổi những kinh nghiệm hay, bài học tốt trong quy hoạch và lập tiến trình phát triển cho đô thị.

Tác phẩm làm từ vật liệu tái chế – Dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân

PV: Các không gian sáng tạo tại Hà Nội được nhìn nhận như là những mô hình lý tưởng để nâng cao nhận thức của cộng đồng. Ông có thể chia sẻ thêm thông tin về các dự án của UNESCO cho những không gian này?

Michael Croft: Trong hầu hết các chương trình mà chúng tôi triển khai, giới trẻ luôn là nhóm đối tượng được ưu tiên, nhất là đối tượng nữ trẻ. Tại Hà Nội, các hoạt động của chúng tôi dưới danh nghĩa TP Sáng tạo sẽ tập trung nâng cao năng lực của những đối tượng này, đồng thời tạo điều kiện cho giới trẻ phát huy tốt hơn tầm ảnh hưởng của mình đến chương trình nghị sự về phát triển của TP. Trong khi những trung tâm sáng tạo giữ một vai trò quan trọng, sự can thiệp của chúng tôi sẽ bớt hướng tới yếu tố không gian, thay vào đó là sự quan tâm nhiều hơn đến các đối tượng sử dụng những không gian ấy, cung cấp các khóa tập huấn và truyền đạt kinh nghiệm cho giới trẻ tham gia các trung tâm sáng tạo và làm việc trong những dự án đó tại Hà Nội (cũng như một số địa phương khác sau này khi nhân rộng mô hình). Chúng tôi muốn khuyến khích sự trao đổi mang tính sáng tạo với giới kỹ nghệ, nghệ nhân và những nhà thiết kế, thúc đẩy trao đổi giao lưu, chẳng hạn như với các làng nghề quanh Hà Nội, nhằm tăng cường sự hòa quyện giữa những hiểu biết mang tính truyền thống với các thiết kế đương đại, truyền thêm sức sống cho những khu vực sáng tạo nối với nhau thành một vành đai bao quanh Hà Nội, điều này đã cho thấy tầm quan trọng đối với sự phát triển của làng nghề trước kia.

Nhưng tôi cũng phải chỉ rõ rằng UNESCO sẽ không tiến hành các dự án này một mình. Chúng tôi sẽ làm việc cùng hai cơ quan có liên hệ mật thiết là UNIDO và UN Habitat, hai đơn vị đem đến những kiến thức chuyên ngành vững chắc trong lĩnh vực phát triển kinh doanh, tiếp cận thị trường cho các sản phẩm văn hóa và tái tạo đô thị. Hợp tác cùng nhau, chúng ta sẽ đẩy mạnh và hỗ trợ một mạng lưới rộng lớn hơn với sự hợp tác các cơ quan chính phủ, đối tác từ lĩnh vực tư nhân và những vị đại sứ quốc tế thân thiện. Cần phải đề cập đến ý sau vì tầm quan trọng, bởi khi được đặt đúng trọng tâm, việc định danh đô thị sáng tạo là một diễn đàn rộng mở để thiết lập các quan hệ đối tác có quy mô lớn hơn trên nền tảng đã được tạo dựng, liên kết những công việc đã được triển khai hiệu quả và tiếp tục phát triển tiếp. Chúng ta vẫn chưa nhắc đến những cơ hội thật sự hấp dẫn cho sự khởi xướng những ý tưởng mới mẻ có thể nảy sinh từ đô thị này lan truyền sang đô thị khác, ở cấp độ khu vực và trên bình diện quốc tế, thuộc mạng lưới hợp tác đô thị mà UCCN đem lại. Trở lại vấn đề, mối quan tâm của chúng tôi là sự phát triển bền vững của một hệ sinh thái sáng tạo như một tổng thể – và đương nhiên, các trung tâm sáng tạo đóng vai trò chủ chốt trong đó.

PV: Hà Nội đã chọn cách tối đa hóa tiềm năng trong lĩnh vực thiết kế nhằm đạt tới sự phát triển đô thị bền vững. Điều này tác động như thế nào đến các không gian hiện có? Và giới KTS có cơ hội như thế nào để “trình diễn”?

Michael Croft: Trong khuôn khổ mô hình TP sáng tạo, quá trình tái thiết đô thị là một trong ba trụ cột, cùng với giáo dục và vận động chính sách. Điều này có nghĩa là KTS có thể, và nên đóng vai trò quan trọng để mọi người có thể thấy chiều sâu cũng như cảm nhận được những gì mà một TP Sáng tạo mang lại. Sẽ có rất nhiều chất liệu sáng tạo có thể vận dụng cho Hà Nội, ví dụ như làm sống lại các công trình cũ bằng cách đem lại tính năng sử dụng mới. Như độc giả của Quý Tạp chí đã biết rõ, có rất nhiều ví dụ trong khu vực cho thấy việc tái sử dụng các di sản mang tính sáng tạo đã đem lại sức sống mới cho những gì được coi là cũ nát, thổi một luồng sinh khí đến những công trình trước đây song hầu như không được sử dụng, bị quên lãng như nhà xưởng sản xuất, nhà máy điện, xưởng sửa chữa, bãi đáp tàu, trường học, doanh trại và bờ sông – và thường đem đến nhiều giá trị hơn là giá trị ban đầu của công trình thể hiện trên các khía cạnh kinh tế và xã hội. Những ví dụ đó chứng minh rằng lĩnh vực sáng tạo trở thành một phần của sự phát triển tổng thể và chiến lược tăng trưởng, đóng góp vào việc chấn hưng nền kinh tế bằng cách tạo không gian cho việc giao lưu, trao đổi đầy năng động về kinh tế và văn hóa, đồng thời dành một vị trí xứng đáng cho những đổi mới là kết quả của quá trình sáng tạo. Tóm lại, sáng tạo là khả năng làm mới và thậm chí là tái tạo những đặc trưng – bản sắc đô thị, chắp cánh cho những khát vọng mới và kiến tạo hình ảnh khác biệt cho đô thị trong thời đại toàn cầu hóa.

Tác phẩm Thánh Gióng đương đại của Tác giả Nguyễn Trần Ưu Đàm làm từ 700 kg sắt tái chế – Dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này! Hy vọng các dự án mới của UCCN trong thời gian tới sẽ góp phần mở ra những không gian sáng tạo và những cơ hội mới để Hà Nội phát triển theo hướng sáng tạo và bền vững!

Ánh Dương – Quang Minh (thực hiện)
Ảnh trong bài: Họa sĩ Nguyễn Thế Sơn

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 07-2020)