PGS.TS.KTS Trần Minh Tùng – Cây Bút Vàng 2025: “Chúng ta nhìn lại quá khứ không phải để hoài cổ, mà để tìm thấy nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai”

Từ hành trình nghiên cứu và tổng kết nửa thế kỷ đào tạo kiến trúc, PGS.TS.KTS Trần Minh Tùng – “Cây Bút Vàng 2025” – khẳng định vai trò của di sản như một nền tảng sống cho sáng tạo đương đại. Chia sẻ với Tạp chí Kiến trúc, Ông đã mang đến những suy ngẫm sâu sắc về vai trò của lịch sử trong định hình tương lai kiến trúc Việt Nam. Cuộc trao đổi mở ra cách tiếp cận mới, nơi di sản không còn là ký ức tĩnh tại mà trở thành nguồn lực động cho phát triển bền vững.

Trân trọng giới thiệu tới bạn đọc!

PV: Đầu tiên, xin được chúc mừng và cảm ơn ông đã đồng hành cùng Tạp chí Kiến trúc! Ông có thể chia sẻ cảm xúc khi được trao tặng“Cây Bút Vàng 2025” ?

Khi nhận thông báo vinh danh “Cây Bút Vàng 2025”, cảm xúc đầu tiên trong tôi là sự xúc động xen lẫn lòng biết ơn sâu sắc. Cột mốc 50 năm không chỉ là một con số định lượng thời gian đã qua mà đó là nửa thế kỷ của những thăng trầm trong đào tạo kiến trúc cùng những nỗ lực bền bỉ để giữ gìn hồn cốt di sản kiến trúc dân tộc. Được vinh danh qua các nghiên cứu tổng kết giai đoạn này, tôi cảm thấy mình như một “người chép sử” may mắn. Sự vinh danh này không chỉ dành cho cá nhân tôi, mà còn là sự tri ân gửi đến các bậc tiền bối – những người thầy, những người làm công tác đào tạo đã đặt những viên gạch đầu tiên cho nền giáo dục kiến trúc Việt Nam hiện đại, và cả những người cộng sự đã cùng tôi lặn lội qua từng vùng miền đất nước để kiếm tìm giá trị bảo tồn.

Tôi cảm thấy hạnh phúc khi những lý luận tìm được tiếng nói chung với thực tại. Làm công tác nghiên cứu và viết lách trong ngành kiến trúc đôi khi là một hành trình khó khăn, nơi người viết phải đối diện với những vấn đề học thuật đòi hỏi sự xem xét kỹ lưỡng. Sự vinh danh này từ Tạp chí Kiến trúc là lời khẳng định rằng những nghiên cứu về lịch sử và di sản không hề xa rời hơi thở cuộc sống. Ngược lại, chúng chính là điểm tựa tinh thần, là “mỏ neo” giúp kiến trúc Việt Nam không bị hòa tan trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Đứng ở dấu mốc 50 năm, nhìn lại quá khứ để định hình tương lai, tôi cảm thấy mình được tiếp thêm động lực để có thể có thêm những đóng góp cho ngành kiến trúc thông qua những công trình nghiên cứu của mình. “Cây Bút Vàng 2025” như là một sự tiếp lửa để tôi tiếp tục cống hiến, truyền dạy và lan tỏa tình yêu di sản đến các thế hệ kiến trúc sư trẻ – những người sẽ viết tiếp các câu chuyện xa hơn nữa cho kiến trúc nước nhà.

PV: Điều gì đã thôi thúc Ông thực hiện những nghiên cứu mang tính tổng kết lịch sử và định hướng tương lai này?

Sự thôi thúc này trong tôi bắt nguồn từ ba động lực chính, gắn liền với tâm thế của một người làm công tác đào tạo và nghiên cứu kiến trúc.

• Thứ nhất là trách nhiệm làm rõ bản sắc trong dòng chảy toàn cầu hóa. Kiến trúc Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển bùng nổ nhưng cũng nhiều những nguy cơ về sự đứt gãy văn hóa. Tôi luôn tự hỏi nếu không hiểu rõ cội nguồn và những quy luật vận động của 50 năm qua, làm sao chúng ta có thể tự tin định nghĩa diện mạo kiến trúc Việt Nam trong tương lai?
• Thứ hai là sứ mệnh của một người làm giáo dục. Là một giảng viên đại học, tôi nhận thấy sinh viên và các kiến trúc sư trẻ đôi khi quá mải mê với những trào lưu hình thức nhất thời từ thế giới mà quên mất kho tàng tri thức bản địa ngay dưới chân mình. Những nghiên cứu tổng kết lịch sử của tôi chính là nỗ lực hệ thống hóa tri thức, biến những dữ liệu rời rạc thành những bài học sống động. Tôi muốn chứng minh cho thế hệ trẻ thấy rằng lịch sử không chỉ là những gì đã qua, mà là nền tảng vững chắc nhất để xây dựng những ý tưởng đột phá.
• Thứ ba là khát vọng tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề kiến trúc đương đại. Những nghiên cứu mang tính định hướng tương lai không tự nhiên mà có, chúng được đúc rút từ việc quan sát những bất cập hiện tại. Tôi thực hiện các nghiên cứu này vì mong muốn đóng góp một góc nhìn khoa học, giúp các nhà hoạch định chính sách và kiến trúc sư thực hành có thêm cơ sở để kiến tạo nên những không gian nhân văn hơn, nơi con người là trung tâm của mọi sự phát triển.

“Chúng ta nhìn lại quá khứ không phải để hoài cổ, mà để tìm thấy nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai”.

PV: Trong các bài viết năm 2025, Ông tâm đắc nhất với luận điểm hoặc phát hiện nào? Vì sao?

Trong số các công trình nghiên cứu và bài viết đã công bố trên Tạp chí Kiến trúc năm 2025, tôi tâm đắc nhất với luận điểm di sản kiến trúc không phải là những vật thể tĩnh tại, mà là một nguồn lực động trong cấu trúc đô thị và nông thôn hiện đại. Cụ thể hơn, thông qua các nghiên cứu về vai trò bảo tồn di sản trong phát triển du lịch nông thôn, thay vì nhìn nhận di sản như những thực thể cần được “đóng băng” để bảo vệ, tôi đã chứng minh rằng các cấu trúc kiến trúc truyền thống có khả năng tự điều chỉnh và tích hợp rất cao với các nhu cầu mới của kinh tế du lịch và đời sống hiện đại. Khi chúng ta giữ được “mạch ngầm” văn hóa thì các yếu tố vật chất mới có thể được gìn giữ mà không làm mất đi bản sắc. Điều này xóa bỏ định kiến về sự mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển, cung cấp một khung lý thuyết mới để các kiến trúc sư trẻ có thể tự tin sáng tạo dựa trên nền tảng di sản mà không cảm thấy bị gò bó.

“Khi chúng ta giải mã được các giá trị truyền thống dưới lăng kính khoa học hiện đại, chúng ta sẽ tìm thấy những giải pháp kiến trúc nhân văn nhất”.

PV: Theo Ông, nghiên cứu tổng kết lịch sử có vai trò như thế nào đối với thực hành và hoạch định chính sách kiến trúc hiện nay?

Nghiên cứu tổng kết lịch sử không đơn thuần là việc lưu trữ ký ức. Đối với thực hành kiến trúc, nghiên cứu lịch sử cung cấp một kho tàng các giải pháp kiến trúc đã được kiểm chứng qua thời gian về khả năng thích ứng và tổ chức không gian nhân văn. Khi hiểu rõ các quy luật vận động của kiến trúc trong 50 năm qua, người kiến trúc sư sẽ tránh được sự lai căng, hời hợt trong sáng tạo, từ đó tìm thấy cảm hứng để chuyển hóa những giá trị bản địa thành ngôn ngữ thiết kế kiến trúc đương đại.

Đối với hoạch định chính sách, các nghiên cứu tổng kết đóng vai trò là cơ sở khoa học khách quan để xây dựng các chiến lược và khung pháp lý phát triển kiến trúc và đô thị. Thay vì những quyết định duy ý chí, các nhà quản lý cần dựa trên dữ liệu lịch sử để nhận diện những di sản cần bảo tồn và những không gian cho phép phát triển mới. Chỉ khi chính sách được soi chiếu bởi những bài học từ quá khứ, chúng ta mới có thể thiết lập được một lộ trình phát triển bền vững, nơi các công trình kiến trúc đô thị hiện đại vẫn có thể cộng sinh hài hòa với cấu trúc văn hóa đặc thù của địa phương.

PV: Trong năm 2026, Ông có dự định gì để truyền cảm hứng gì tới thế hệ nghiên cứu trẻ?

Bước sang năm 2026, tôi xác định đây là giai đoạn chuyển mình quan trọng để hiện thực hóa những lý luận thành các mô hình thực tiễn có tác động xã hội rộng lớn. Ngoài hướng nghiên cứu về di sản quen thuộc, tôi dự kiến sẽ đóng góp cho Tạp chí qua hai luồng nghiên cứu mới đối với tôi, và cũng là những khoảng trống còn thiếu trong bức tranh kiến trúc hiện nay:

Thứ nhất là kiến trúc hạ tầng bền vững và sự chuyển đổi nhân văn. Tôi sẽ tập trung giải mã cấu trúc các công trình hạ tầng quy mô lớn, chẳng hạn như hệ thống nhà ga đường sắt tốc độ cao. Đây không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật hay công nghệ, mà là việc thiết lập một ngôn ngữ kiến trúc cửa ngõ cho đô thị – nơi giao thoa giữa tính hiện đại vượt trội và bản sắc văn hóa bản địa của từng địa phương nơi con tàu đi qua. Tôi muốn nghiên cứu cách các nút giao thông này trở thành những “tế bào đô thị” sống động, thúc đẩy sự phát triển bền vững thay vì chỉ là những khối bê tông vô hồn.

Thứ hai là tâm lý học trong không gian kiến trúc. Tiếp nối các nghiên cứu về mối quan hệ giữa kiến trúc và con người, tôi sẽ đi sâu vào việc phân tích những sáng tạo kiến trúc sẽ tạo ra các không gian nuôi dưỡng tinh thần và sức khỏe cho con người. Đây là hướng đi nhằm khẳng định vai trò của kiến trúc trong việc phụng sự con người, lấy nhân văn làm thước đo cho năng suất và sự phát triển của nền kiến trúc.

Về thông điệp truyền cảm hứng tới thế hệ nghiên cứu trẻ, tôi muốn nhắn nhủ rằng kiến trúc không chỉ đơn thuần là những bản vẽ được thiết kế, mà đó là sự cập nhật những hơi thở của đời sống cùng sự hỗ trợ của các nghiên cứu khoa học. Một công trình nghiên cứu kiến trúc hay phải có cái tâm của một người nghệ sĩ – kiến trúc sư để thấu hiểu con người, nhưng cũng cần những lý luận của một nhà khoa học – kiến trúc sư để đưa ra những sáng tạo khả thi.

Năm 2026, tôi mong muốn vẫn tiếp tục được đồng hành cùng Tạp chí Kiến trúc trong những diễn đàn đối thoại chuyên môn mới, nơi tri thức không chỉ nằm trên trang giấy mà sẽ thực sự chạm vào đời sống và góp phần kiến tạo một diện mạo mới cho kiến trúc Việt Nam – tự tin, bản sắc và nhân văn.

Cảm ơn những chia sẻ của ông và chúc ông tiếp tục thành công với những kế hoạch thú vị!

 

BBT Tạp chí Kiến trúc
© Tạp chí Kiến trúc

---