Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2012- Biểu hiện tư duy ổn định vững vàng trong kiến trúc

Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia (GTKTQG) 2012 được công bố nhân Ngày Kiến trúc Việt Nam (27/4/2012) đánh dấu chặng đường (2 năm) sáng tạo của anh em KTS, sau một quá trình vận động tham gia, tổ chức xét chọn đã có kết quả.
Ảnh hưởng của suy thoái kinh tế làm cho sự vận động xây dựng trong nước chững lại, những công trình tham gia giải thưởng có quy mô lớn đa phần có dự án từ 3-4 năm trước nay mới kết thúc, các công trình trong Giải thưởng thường kỳ này bé nhỏ đơn lẻ và ít loại hình.
Hiện tượng phát triển xây dựng dạng “bong bóng bất động sản” thời gian qua đã dần cảnh tỉnh các nhà đầu tư, chính quyền và xã hội, cộng thêm xu thế phát triển bền vững toàn cầu, đã dần xoay chuyển tư duy và hoạt động thực tiễn của lĩnh vực quy hoạch kiến trúc xây dựng, trong đó nổi trội các vấn đề:
–    QH kiến trúc xây dựng phải đi vào “cuộc sống đương thời”.
–    Trong mục tiêu phát triển bền vững (đặc biệt trong môi trường cạnh tranh của cơ chế thị trường) chất lượng công trình càng phải được chú trọng, không chỉ ở tiện nghi sử dụng mà còn ở việc tạo lập môi trường sống và hoạt động cho con người tối ưu theo hướng sinh thái, thích nghi tâm sinh lý và sức khỏe.
–    Kiến trúc thân thiện với môi trường, bảo vệ thiên nhiên, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng là một định hướng ngày càng rõ nét trong thực tiễn xã hội.
Nội dung trên tuy không gì mới mẻ đối với kiến trúc truyền thống, nhưng trong bối cảnh kinh tế xã hội, khoa học kỹ thuật công nghệ phát triển, hiện đại, đồng bộ và xu thế toàn cầu đòi hỏi quy hoạch kiến trúc xây dựng mới của chúng ta phải thích ứng.
Qua các tác phẩm, công trình dự Giải thưởng lần này, đã xuất hiện biểu hiện của xu hướng trên.
Mặt khác, để có được chất lượng kiến trúc, chất lượng môi trường theo hướng sinh thái – xanh, ngoài việc thích dứng tối đa thiên nhên, khí hậu nhằm giảm thiểu chi phí, công trình cần phải thích ứng xu thế hiện đại, áp dụng kỹ thuật, công nghệ mới….và như vậy càng đòi hỏi đầu tư hợp lý.
Tham gia GTKTQG 2012 có 140 tác phẩm công trình (hợp lệ), trong đó có 15 ấn phẩm, 24 đồ án quy hoạch – thiết kế đô thị, 102 tác phẩm công trình kiến trúc, nội ngoại thất.
Kết quả chung có 01 giải Nhất, 05 giải Nhì, 17 giải Ba và 15 giải Khuyến khích.

Công trình Dolphin Plaza – Giải Nhất GTKT 2012

Đánh giá chung:
– Ấn phẩm tham gia GT khá nhiều thể loại và đề tài, nhưng số lượng ít, chất lượng chưa cao so với các kỳ trước. Mảng sách về lý luận và thực hành còn thiếu vắng, nhất là các vấn đề mà cuộc sống đang đòi hỏi.
– Về quy hoạch, nhiều đồ án, đa dạng về thể loại và qui mô, từ quy hoạch vùng, quy hoạch chung, quy hoạch phân khu đến quy hoạch chi tiết, thiết kế đô thị cho khu công viên, khu di tích lịch sử, hay quan điểm du lịch văn hóa….
Nhìn chung chất lượng chưa nổi trội, có những trường hợp chưa đáp ứng đủ điều kiện và yêu cầu của Giải thưởng.
Nhiều đồ án vào giải chưa thuyết phục được về tính khả thi, thiếu số liệu và luận giải phân tích về giá trị không gian, môi trường sinh thái, hiệu quả xã hội và tính thực tiễn, đặc biệt trong giải pháp chuyển hóa hình thái cư trú, chuyển đổi chức năng trong quá trình phát triển. Các đồ án quy hoạch chi tiết thiếu hoặc không rõ tính kết nối với quy hoạch chung, chưa có sáng tạo đột phá, phần lớn còn nặng về lý thuyết, đôi lúc còn áp đặt.
Đồ án quy hoạch “Khu đô thị sinh thái Vincom – Vincom village – HN” được xếp giải Nhì, là một khu đô thị đa chức năng, đầu tư – quản lý, vận hành chất lượng cao, tất nhiên là cho đối tượng có điều kiện thích ứng.
Với ý tưởng  phát triển một khu đô thị đẹp, hiện đại, tiêu chuẩn cao cấp về hạ tầng, tiện nghi, môi trường sống hoàn hảo, con người gắn với thiên nhiên với hệ sinh thái, đồ án đã chú trọng việc tạo lập môi trường sinh thái nhân tạo, đặc biệt mặt nước, cảnh quan, hài hòa kiến trúc tạo bản sắc riêng. Đáng tiếc thực tế, các công trình đã được xây dựng không được như ý tưởng ban đầu.
– Công trình kiến trúc là loại hình chiếm tỷ trọng nhiều nhất về số lượng, đa dạng về thể loại, gồm có trường học, bệnh viện, trụ sở văn phòng, ga hàng không, nhà hàng dịch vụ thương mại, nhà tập luyện thể thao, bảo tàng, khu tưởng niệm LS-VH, công trình tín ngưỡng… Nhiều thể loại có quy mô lớn như các trung tâm hành chính đô thị, các tòa nhà cao tầng, nhưng cũng nhiều công trình nhỏ như nhà ở tư nhân, khu vệ sinh sinh thái hay một thảm xây xanh, vỉa hè, một đoạn phố…
– Tương tự các kỳ giải thưởng trước đây, có những công trình đạt tiêu chí cao hiện đại, phù hợp xu thế phát triển bền vững, khai thác truyền thống, bám sát thực tiễn đời sống xã hội; song đồng thời vẫn còn nhiều công trình có sự chênh lệch khá lớn về chất lượng sáng tác, phần do vị trí vùng miền, chất lượng đầu tư, khả năng tư vấn, phần do nhiều tác giả tự gửi tác phẩm dự thưởng mà không có sự chọn lọc từ cơ sở.

Đồ án Quy hoạch Khu đô thị sinh thái Vincom Village – Giải Nhì GTKT2012

Nổi trội hơn cả là công trình “Dolphin plaza Hà Nội” được giải Nhất – Là một tổ hợp nhà ở kinh doanh, cao cấp với diện tích lớn và dịch vụ đầy đủ,  ý tưởng chính của chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế là xây dựng một môi trường ở cho người dân đô thị theo “hướng sinh thái”, được hưởng thụ tối đa lợi thế tự nhiên, gió mát và ánh sáng, tầm nhìn (hành lang bên) tạo lập không gian, môi trường sinh thái nhân tạo phục vụ cho cư dân (sân vườn tầng 1, tầng trống ở tầng 4 cho vườn cây bể bơi, vườn nghỉ mái nút giao thông, vườn mái…); tổ chức đầy đủ các chỗ cho trẻ em, người già vui chơi nghỉ ngơi, các dịch vụ đầy đủ cho cộng đồng (tầng 2-3)… Nhằm cân bằng được lợi ích của cộng đồng nội tại với mục đích kinh doanh, cân bằng môi trường bên trong với bên ngoài, và với cả khu vực xung quanh, đây là công trình kiến trúc hiện đại, đẹp, phù hợp khí hậu, tô điểm cho kiến trúc đô thị, một ví dụ tốt cho công trình xanh sử dụng công nghệ cao, vật liệu mới, kiểm soát thông minh, tiết kiệm năng lượng, vệ sinh không ô nhiễm…
Phát triển kiến trúc theo hướng xanh đối với nhà ở, công trình “Chung cư mỏng” ở Bắc Giang  là một ví dụ điển hình phát huy các ưu việt của chung cư trước đây, thích ứng khí hậu một cách hiệu quả, có thể áp dụng cho các đô thị nhỏ, có điều kiện đất đai và mật độ dân cư không cao.
Ở góc độ nghệ thuật kiến trúc, KTS Nguyễn Tiến Thuận đã khai thác truyền thống tạo biểu tượng khá hiệu quả với “Nhà bảo tàng Đăk Lak” giải nhì. Xuất phát từ ngôi “Nhà dài” của người Ede, công trình được thiết kế cách điệu và hiện đại hóa (không gian, vật liệu, công nghệ) bố cục hòa hợp với môi trường cây xanh, thảm cỏ, địa hình hiện trạng, cũng như cảnh quan đô thị Tây Nguyên.
Với nhà “Hội nghị Đại Lải” trong khu Flamingo – Vĩnh Phúc, tác giả đã thiết kế công trình như một thành phần hữu cơ của môi trường tự nhiên (đất, đá, cây cỏ…), con người hoạt động trong đó cũng hóa mình như một nhân tố cấu thành hệ sinh thái chung.
Xu thế phát triển kiến trúc theo hướng xanh, tạo lập công trình xanh xuất hiện ngày càng nhiều và ngày càng hoàn thiện, kể cả những công trình bé nhỏ thiết thân với cuộc sống hàng ngày, ví như “Quán Cafe S”, ngôi nhà “Rubic xanh”, “Biệt thự nghỉ dưỡng ở Tam Đảo”, “Ga Hàng không Cần Thơ”…Tuy nhiên, Giải thưởng còn thiếu vắng các công trình công nghiệp, các công trình dân sinh xã hội cho khu vực nông thôn, nhà đặc thù vùng gió bão ngập lụt, nhà cho người thu nhập thấp…
Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2012 đã khép lại, chúng ta tạm hài lòng với những gì đã có, hy vọng rằng kỳ giải thưởng tiếp theo – 2014 sẽ hoàn thiện  hơn, nhiều công trình chất lượng hơn, thể loại đa dạng hơn với những sáng tạo đột biến, có nhiều gương mặt tác giả mới…góp phần nâng giá trị của GTKTQG trong xã hội và trên trường Quốc tế.

KTS Nguyễn Thúc Hoàng