Trung tâm bảo tồn và phát triển làng cói Bàn Thạch - Quảng Nam - Giải Ba Loa Thành 2024

Tên đồ án: Trung tâm bảo tồn và phát triển làng cói Bàn Thạch – Quảng Nam
Giải thưởng: Giải Ba Loa thành 2024
SVTH: Nguyễn Minh Trí
GVHD: TS. KTS. Đỗ Xuân Sơn
Trường: ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM

Trong bối cảnh hiện đại hóa và đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, làng nghề đan dệt cói Bàn Thạch đang đối mặt với nguy cơ bị mai một. Theo thống kê, hơn 60% người trẻ trong làng đã rời quê hương để tìm kiếm cơ hội mới tại các thành phố lớn, khiến cho những cánh đồng cói xưa xanh tươi dần trở nên vắng bóng người chăm sóc. Việc truyền nghề từ thế hệ này sang thế hệ khác đang gặp khó khăn lớn, và kỹ thuật đan dệt cói tinh xảo của làng có nguy cơ trở thành dĩ vãng.

Ngoài ra, áp lực từ quá trình hiện đại hóa còn khiến cho nhiều khu vực làng nghề truyền thống dần bị đô thị hóa, khiến diện tích trồng cói bị thu hẹp, các hộ gia đình không còn mặn mà với nghề truyền thống mà chuyển sang các công việc khác có thu nhập ổn định hơn. Điều này không chỉ đe dọa đến sự tồn tại của nghề dệt cói mà còn làm mất đi một phần quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể đã tồn tại hàng trăm năm. Chính vì vậy, việc xây dựng Trung tâm Bảo tồn và Phát triển Làng Cói Bàn Thạch trở thành một nhu cầu cấp thiết, không chỉ để bảo vệ nghề truyền thống mà còn để bảo tồn những giá trị văn hóa và tinh thần của người dân Bàn Thạch.

Nếu như sợi tơ tằm tượng trưng cho sự mềm mại, quý phải của các loại lụa là, thì “Sợi Tơ Trời” – sợi cói lại đại diện cho sự mộc mạc, bền bỉ, nhưng không kém phần thanh tao, mang đậm chất hồn quê Việt.

“Sợi Tơ Trời” là một hình ảnh đầy thi vị và sâu sắc, tượng trưng cho sự gắn kết bền vững giữa con người và thiên nhiên, giữa quá khứ và hiện tại. Những sợi cói, sinh trưởng từ lòng đất và được nuôi dưỡng bởi dòng nước ngọt lành của sông Thu Bồn, không chỉ là nguyên liệu để làm nên các sản phẩm thủ công mỹ nghệ mà còn là sợi dây kết nối con người với di sản văn hóa lâu đời. Hình ảnh “Sợi Tơ Trời” gợi lên sự nhẹ nhàng, bền bỉ và trường tồn của nghề dệt cói, đồng thời biểu trưng cho tình yêu thương và tôn trọng của người dân đối với thiên nhiên và nguồn cội của họ.

Lấy cảm hứng từ hình ảnh những nghệ nhân chăm chỉ đan dệt dưới mái ngói xập xệ, nơi ánh sáng len lỏi qua các khe ngói vỡ tạo thành những vệt sáng lung linh trên các sợi cói, thiết kế mái đan chéo đã tải hiện lại một không gian quen thuộc nhưng mới lạ, mô phỏng hình ảnh những sợi cói được phơi trên sân. Tuy nhiên, việc che phủ một đoạn kênh đã đặt ra thách thức cho hệ sinh thái dưới nước, do giảm thiểu lượng ánh sáng tự nhiên cần thiết.