Ứng dụng hình thức đào tạo trực tuyến hoàn toàn cho quy trình giảng dạy môn học đồ án nội thất

Trước tình hình dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, ảnh hưởng rất lớn đến việc giảng dạy và học tập đối với giảng viên (GV) và sinh viên (SV), đầu tháng 3/2020, Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội đã nghiên cứu, triển khai hệ thống phần mềm giảng dạy trực tuyến để đáp ứng yêu cầu thực tế.

Tuy nhiên, đồ án nội thất nói riêng và các đồ án thiết kế nói chung là 1 môn học đặc thù mà ngôn ngữ của nó chủ yếu là hình vẽ, thời lượng chủ yếu dành cho việc thảo luận và thực hành, phụ trách là 1 nhóm 3-4 GV (thay vì 1 GV đứng lớp như các môn học khác). Mỗi GV sẽ được phân hướng dẫn 1 nhóm khoảng 15-18 SV thực hiện đồ án. Tuy nhiên, hệ thống phần mềm hiện tại vẫn chưa đáp ứng được việc tổ chức lớp học đồ án trực tuyến một cách hiệu quả. Việc ứng dụng phương pháp giảng dạy trực tuyến vào môn học này đòi hỏi sự linh hoạt và cách thức riêng dựa trên nền tảng phần mềm chung đã có. Bài báo này đề xuất những gợi ý trong việc lựa chọn phần mềm và cách ứng dụng cho hoạt động dạy và học môn học đồ án nói chung và đồ án thiết kế Nội thất nói riêng với hình thức hoàn toàn trực tuyến. Đây cũng là 1 nguồn tham khảo để xây dựng các ứng dụng chuyên biệt cho đào tạo ngành học thiết kế Nội thất trong tương lai, hoặc để hoàn thiện hơn phần mềm giảng dạy trực tuyến đã có.

Bảng 1: So sánh sự khác biệt trong dạy học môn học đồ án và môn học lý thuyết

Tình hình giảng dạy trực tuyến môn học Đồ án Nội thất trường ĐH Kiến Trúc Hà Nội

Bộ môn Nội – Ngoại thất hiện nay đang phụ trách giảng dạy nhiều đồ án bao gồm: Thiết kế nội thất, thiết kế sân vườn, thiết kế đồ đạc, thiết kế kiến trúc, đồ án tổng hợp, đồ án tốt nghiệp (tổng cộng 11 đồ án). Năm 2017, Bộ môn đã tiến hành nghiên cứu điều chỉnh nội dung hệ thống đồ án chuyên ngành thiết kế Nội thất, đưa đào tạo gần hơn với nhu cầu thực tiễn, nâng cao khả năng hành nghề và chuyên môn hóa của SV tốt nghiệp ra trường. Tuy nhiên, để hiện thực hóa đề xuất này cần có một lộ trình chuyển đổi, và điều chỉnh đồng bộ về phương pháp và quy trình cũng như hình thức giảng dạy đồ án. Trong tình hình cấp thiết hiện tại, khi SV không thể đến trường do bối cảnh cách ly dịch bệnh, hình thức đào tạo trực tuyến hoàn toàn đang được áp dụng vào chương trình đào tạo nói chung và quy trình giảng dạy môn học đồ án nội thất nói riêng. Đây là giải pháp tình thế nhưng cũng có thể coi là cơ hội tạo bước đệm để đưa các giải pháp “điều chỉnh nội dung hệ thống đồ án” từ nghiên cứu bước vào thực tế.

Đồ án thiết kế là một môn học với những đặc trưng về: Hình thức, số lượng GV phụ trách, dữ liệu bài tập (chủ yếu là hình vẽ), cách thức đánh giá (Bảng 1) khi sử dụng hệ thống quản lý và tổ chức giảng dạy chung của nhà trường đã lộ rõ nhiều bất cập. GV chưa ứng dụng linh hoạt được các phần mềm khác để hỗ trợ hoặc thay thế phần mềm của nhà trường khi phần mềm này thiếu tính năng hoặc có sự cố. Bằng phương pháp khảo sát qua bảng hỏi kết hợp với phương pháp phỏng vấn sâu đối với GV và SV (cũng bằng hình thức trực tuyến), kết quả khảo sát cho thấy các vấn đề cụ thể trong giảng dạy trực tuyến môn học đồ án hiện nay như sau:

Hình 1: Sơ đồ tóm tắt các vấn đề bất cập trong tình hình giảng dạy môn học đồ án bằng hình thức trực tuyến hoàn toàn tại trường ĐH Kiến Trúc Hà Nội.

Tổng hợp các yêu cầu và giải pháp đối với hoạt động giảng dạy đồ án ứng dụng phương pháp giảng dạy trực tuyến hoàn toàn

Từ kết quả khảo sát về tình hình giảng dạy đồ án trực tuyến hiện tại, căn cứ vào các tiêu chuẩn đào tạo ngành, tiêu chuẩn về bài giảng e-learning và bài học kinh nghiệm từ các nước trên thế giới, bài viết đưa ra các yêu cầu đối với hoạt động giảng dạy đồ án Nội thất ứng dụng phương pháp giảng dạy trực tuyến hoàn toàn qua một số sơ đồ quản lý lớp học đồ án trực tuyến:

Hình 2: Sơ đồ mối quan hệ giữa quy trình – nhiệm vụ theo cấp độ phân quyền của người tham gia hệ thống quản lý lớp học Đồ án trực tuyến

Để lựa chọn được phần mềm quản lý lớp trực tuyến phù hợp cần dựa trên các tiêu chí: Có tuỳ chỉnh quản lý lớp học theo nhóm học viên và theo khối lượng học tập của từng học viên không? Có hỗ trợ khởi tạo nhiệm vụ học tập linh hoạt không? Có thể thiết lập lớp học mới kế tiếp nhờ tính năng nhân bản lớp học mẫu không? Có thể quản lý linh hoạt trên nhiều loại giao diện khác nhau như Kanban, Gantt Chart, board, organization, list… không? Có lưu trữ dữ liệu và hỗ trợ cho việc truy cập, tra cứu dễ dàng hay không?…

Hình 3: Mối quan hệ giữa nội dung và giao diện hiển thị của hệ thống quản lý lớp học Đồ án trực tuyến

Chú thích:

List: Là một danh sách tổng hợp các đầu mục thuộc chung 1 tình trạng hoặc 1 tính chất khác nhau. Ví dụ: List “Bài tập” bao gồm những nhiệm vụ cần được thực hiện. List “đã nộp” chứa những bản vẽ SV đã hoàn thành và cần được duyệt…;
Board: Một bảng tương đương với 01 lớp học đồ án hoặc 01 nhóm học đồ án. Trong một board có thể có nhiều list để chia tình trạng của những đầu việc mà SV cần phải làm trong quá trình học đồ án cho tiện theo dõi.

Organization: Là tổng hợp các board và toàn bộ GV tham gia dạy đồ án đó..

Để lựa chọn phần mềm tổ chức lớp học trực tuyến cần tham khảo các tiêu chí: Mức độ thân thiện, thời gian họp mỗi lần có bị giới hạn hay không, số người tham gia giới hạn là bao nhiêu, có ghi lại được bài giảng sau mỗi giờ học không, khả năng tương tác, hỗ trợ trên các thiết bị, tính bảo mật… Từ đó, GV có thể linh hoạt lựa chọn ra các cặp phần mềm hoặc 1 phần mềm duy nhất đảm bảo 2 chức năng cơ bản đã nêu, ví dụ: Google Meet + Google Classroom, Zoom + Google Classroom/Edmodo, hoặc Microsoft Teams, v.v….
– Ngoài ra, GV có thể thực hiện các hướng dẫn trực tiếp (hands-on) nhờ công nghệ Streaming: VOD, Elap, e- connect, wiziq… Hoặc ứng dụng các công nghệ này để linh hoạt tạo ra các phương pháp giảng dạy trực quan hơn.

Hình 4: Mối quan hệ chức năng của hệ thống quản lý lớp học trực tuyến và hệ thống tổ chức lớp học trực tuyến trong hoạt động giảng dạy môn học đồ án.

Quy trình giảng dạy môn học đồ án thiết kế Nội thất ứng dụng hình thức đào tạo trực tuyến hoàn toàn

Từ việc nhận diện được vai trò của cặp chức năng hệ thống quản lý lớp học trực tuyến và hệ thống tổ chức lớp học trực tuyến trong hoạt động giảng dạy môn học đồ án ở phần trên, có thể áp dụng để xây dựng Quy trình giảng dạy môn học đồ án thiết kế Nội thất ứng dụng hình thức đào tạo trực tuyến hoàn toàn như sau:

Giai đoạn 1: Giao nhiệm vụ thiết kế và hướng dẫn thực hiện đồ án

Giai đoạn 2: Duyệt bài và thảo luận về đồ án

Giai đoạn 3: Đánh giá kết quả đồ án

Kết luận:

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, hình thức giảng dạy trực tuyến là điều kiện thuận lợi và có ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động đào tạo chung của ngành thiết kế Nội thất. Giảng dạy bằng hình thức trực tuyến không chỉ áp dụng để giải quyết tình thế hiện tại do bối cảnh cách ly mà còn mở ra cơ hội mới trong việc xây dựng chương trình đào tạo từ xa, giúp học viên ở khắp mọi miền Tổ quốc có thể dễ dàng tham dự. Đây là cơ hội, nhưng cũng là thách thức khi yếu tố cạnh tranh trong tuyển sinh giữa các trường đại học cũng tăng lên, chương trình đào tạo phải liên tục được cập nhật, hoàn thiện và tối ưu hơn.

ThS.KTS Trần Ngọc Thanh Trang
Khoa Nội thất & Mỹ thuật Công nghiệp – ĐH Kiến trúc Hà Nội

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 06-2020)

––––––––––––––––––––––––––
Tài liệu tham khảo.

  • Chính phủ (2005), Đề án “Phát triển Giáo dục từ xa giai đoạn 2005-2020” kèm theo Quyết định số 164/2005/QĐ-TTg ngày 04/7/2005;
  • Chính phủ (2005), Chiến lược phát triển công nghệ thông tin và truyền thông Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 ban hành kèm theo Quyết định số 246/2005/QĐ-TTg ngày 06/10/2005;
  • Mai Đình Đoài (2014), “Kinh nghiệm triển khai e-Learning ở Trường đào tạo cán bộ BIDV”, Online Management Training, http://omt.vn/kinh-nghiem- trien-khai-e-learning-o-truong-dao-tao-can-bo-bidv/;
  • Hoàng Mạnh Hà (2013), Một số vấn đề về đào tạo trực tuyến, Viện nghiên cứu Giáo dục;
  • Lê Huy Hoàng (2011), E-learning và ứng dụng trong dạy học, NXB. Đại học Sư phạm Hà NộI;