Năm 2014, khóa KT64 – Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội kỷ niệm đúng nửa thế kỷ nhập trường. Là khóa duy nhất theo chương trình đào tạo KTS 6 năm, trải qua 50 năm, đến nay nhiều KTS khóa 64 vẫn còn đang tham gia hoạt động nghề nghiệp, từ tư vấn thiết kế tới quản lý, từ đào tạo tới nghiên cứu khoa học… Và vẫn luôn trân trọng lưu giữ những đóng góp, những kỷ niệm từ thời sinh viên tới độ trưởng thành.
Lớp K64 thời gian sơ tán Lâm Thao Phú Thọ
Ngày 25/8/1964, trường ĐH Bách Khoa Hà Nội đã chọn ra 25 sinh viên trúng tuyển khoa Xây dựng để chuyển về Lớp đào tạo KTS thuộc Bộ Kiến trúc hồi đó. Tại Bãi Phúc Xá – Hà Nội, cơ sở đào tạo KTS đầu tiên của nước ta sau khi giải phóng, miền Bắc có 3 khóa KT61, KT62 và KT64, trong đó lớp KT64 được thành lập để thí điểm chương trình đào tạo mới kết hợp kinh nghiệm của các thày già được đào tạo từ thời Pháp với các thày trẻ mới được đào tạo từ các nước XHCN về. Vì lớp chỉ có ít người nên điều kiện học tập rất được ưu tiên: Dụng cụ học tập và họa phẩm được phát đầy đủ với chất lượng tốt, số lượng và thời gian thày hướng dẫn nhiều hơn hẳn so với việc đào tạo KTS hiện nay, tất cả sinh viên đều ở nội trú với lớp học và xưởng vẽ đầy đủ tiện nghi. Cuộc sống nội trú tạo điều kiện rất tốt cho việc học tập đồng thời có nhiều kỷ niệm khó quên. Hai mươi lăm người đến từ nhiều nơi và nhiều hoàn cảnh khác nhau: 2 người là cán bộ cử đi học, 2 người là bộ đội đã hoàn thành nghĩa vụ, 8 người là học sinh miền Nam tập kết, trong 12 người là sinh viên Hà Nội cũng có nhiều người đã tham gia lao động thực tế… Tất cả đã nhanh chóng kết thành một tập thể bởi cùng chung một tình cảm là lòng yêu nghề kiến trúc.
Ở Hà Nội được gần một năm thì chiến tranh phá hoại xảy ra, nhà trường phải sơ tán lên Thụy Vân – Lâm Thao – Phú Thọ. Điều kiện học tập có nhiều khó khăn, sinh viên phải ở nhờ nhà dân hoặc tự dựng lán trại ngoài đồi cọ, không có ánh sáng điện, các phương tiện học tập cũng như sinh hoạt khác đều bị hạn chế. Nhưng trong lúc đào hầm tránh máy bay và ăn sắn thay cơm đó, thày trò lớp KT64 vẫn hoàn thành các đồ án công trình và đô thị hiện đại. Vùng trung du cũng là môi trường để các KTS tương lai thấm nhuần được những tinh túy vùng nông thôn với cảnh sắc và văn hóa thuần Việt. Vì vậy, có thể coi thời gian ở đây như một dịp đi thực tế dài với nhiều tác phẩm tranh phong cảnh và tác phẩm điêu khắc đến nay vẫn còn được trân trọng gìn giữ.
Đến năm 1967, lớp KT64 lại được chuyển về khoa Kiến trúc – Đô thị trường ĐH Xây dựng, sơ tán tại Chi Lăng – Quế Võ – Bắc Ninh ven bờ sông Đuống. Sau 3 năm rưỡi học cơ bản với nhiều đồ án và thiết kế nhanh, lớp KT64 được chia làm 3 chuyên ngành: Kiến trúc dân dụng, Kiến trúc Quy hoạch và Kiến trúc Công nghiệp, mỗi ngành gồm 8 người. Từng ngành đều được học thêm nhiều môn chuyên sâu và làm thêm các đồ án riêng, thời gian thực tập chuẩn bị làm đồ án tốt nghiệp có mối quan hệ chặt chẽ với các cơ sở thiết kế và nghiên cứu thuộc các Bộ cũng như các địa phương. Đồ án tốt nghiệp có tới nửa lớp được gửi ra các thày đang làm việc ngoài trường hướng dẫn. Lớp KT64 đã được học nhiều thày rất có kinh nghiệm và nhiệt tâm với việc đào tạo KTS, tiêu biểu như các KTS lão thành: Hoàng Như Tiếp, Nguyễn Cao Luyện, Vương Quốc Mỹ, Tạ Mỹ Duật, Đoàn Văn Minh, Đoàn Ngọ, Ngô Huy Quỳnh, Đàm Trung Phường, Khổng Toán… cùng với nhiều thày là chuyên gia hàng đầu thuộc nhiều môn và ngành học như: Phạm Ngọc Đăng, Hoàng Huy Thắng, Nguyễn Thế Bá, Vũ Tam Lang, Dương Tiến Thọ, Đoàn Định Kiến, Trần Trọng Tri, họa sỹ Đặng Quý Khoa, nhà điêu khắc Trần Tía, giảng viên Triết học Lê Vân… Hiện nhiều thày đã mất nhưng những kỷ niệm và lòng kính trọng, tri ân của sinh viên tới các thày luôn luôn còn mãi cùng truyền thống của lớp KT64.
Tháng 9/1969, trong khi đang làm đồ án tốt nghiệp thì lớp KT64 lại được chuyển về Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội mới được thành lập, tại địa điểm Hà Đông hiện nay. Lúc này, nhu cầu đào tạo KTS chuẩn bị cho giai đoạn kết thúc chiến tranh, việc tuyển sinh cũng như bảo vệ tốt nghiệp được các cơ quan chức năng và xã hội chú ý nhiều. Lễ bảo vệ tốt nghiệp khóa 64 được diễn ra khá trọng thể đã làm cho các tân KTS thấy rõ niềm vinh dự và trách nhiệm nghề nghiệp của mình, khắc sâu những kỷ niệm và tình cảm gắn bó với nhà trường.
Từ tháng 3/1970, sau khi tốt nghiệp, các KTS khóa 64 được phân công về làm việc tại nhiều Bộ, Ngành và Địa phương, hầu hết đúng với yêu cầu chuyên ngành và nguyện vọng của từng người. Ngay lập tức họ đã hòa nhập được với môi trường công tác và nhịp sống sôi động hành nghề KTS. Bốn trong số bảy KTS ngành Quy hoạch được đưa về Viện Quy hoạch Đô thị Nông thôn – Bộ Xây dựng đã mau chóng trở thành nòng cốt trong công tác Quy hoạch rất cấp thiết lúc này, trong đó có KTS Đào Ngọc Lũy đã hy sinh vì bom đạn trên đường công tác, KTS Đặng Bá Cầu (đã mất) đã tham gia nhiều đồ án Quy hoạch và quản lý Quy hoạch được biết đến trong phạm vi cả nước. TS.KTS Nguyễn Ngọc Bình, Phó Vụ trưởng thuộc Văn phòng Chính phủ; KTS Dương Xuân Hội, Vụ Phó thuộc Tổng cục Du lịch sau thời gian công tác ở Viện đã phát huy tốt kiến thức quy hoạch trong cương vị công tác mới… Các KTS được phân công về các Bộ như Công nghiệp nhẹ, Điện Than, Công nghiệp thực phẩm… như Đoàn Ngọc Nguyên (đã mất), Nguyễn Xuân Toàn, Nguyễn Văn Ha, Nguyễn Huy Phổ, Trần Tất Đạt (đã mất), Trần Vân Trung… cũng phát huy tốt khả năng chuyên môn của mình, hầu hết trở thành cán bộ quản lý và cán bộ chuyên môn chủ chốt. Tại các địa phương, lớp KT64 cũng đóng góp những nhân lực có chất lượng, bao gồm KTS Vũ Vinh – Nguyên phó Giám đốc Sở Xây dựng Lạng Sơn; TS.KTS Tô Thị Toàn – Đại biểu Quốc hội – Trưởng ban Quản lý phố cổ Hà Nội; KTS Hoàng Nam Sơn – Viện TK Nhà ở Hà Nội… Đặc biệt, lớp KT64 có tới 5 người làm công việc đào tạo KTS là chính, đồng thời vẫn tham gia nhiều hoạt động kiến trúc khác, trong đó có 2 người từng là hiệu trưởng Trường Đại học Kiến Trúc Hà Nội (KTS Trịnh Hồng Đoàn) và Trường Đại học Kiến trúc TP HCM (KTS Hoàng Như Tấn – đã mất) và các thày giáo có nhiều học sinh, nghiên cứu sinh cũng như nhiều công trình thiết kế và nghiên cứu khoa học như KTS Vũ Đại Hải, GS.TS.KTS Nguyễn Hữu Dũng và PGS.TS.KTS Trần Bút.
Như vậy, đúng như phương châm “ít mà nhiều”, số lượng KTS khóa 64 là quá nhỏ so với các khóa khác, nhưng sự đóng góp và niềm tự hào nghề nghiệp là đáng kể. Trong ký ức và tình cảm của mỗi thành viên lớp, sau 50 năm gặp lại, khi đã có tới 10/24 người đã khuất núi, khi nhiều người dù đã ở tuổi nghỉ hưu nhưng vẫn làm nghề, và đáng chú ý hơn là khi nhiều người có con cháu nối nghiệp nhà.
Một số kỷ niệm, điểm lại những thành viên của lớp KT 64, tuy chưa đầy đủ và có thể thiếu chuẩn xác do thời gian, nhưng đó là những kỷ niệm, những chứng tích về một thời để nhớ, để các bạn bè, đồng nghiệp và người thân cùng chia sẻ với chúng tôi – những cựu sinh viên LỚP KIẾN TRÚC 64!
KTS Trịnh Hồng Đoàn
Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
