Để ổn định hoạt động nghề nghiệp của KTS cần hình thành sớm Kiến trúc sư đoàn

Nói về Kiến trúc Thành Phố Hồ Chí Minh hiện nay, nhiều bà con ở tỉnh bạn,Việt kiều về thăm quê hương, du khách nước ngoài, mỗi lần trở lại TP đã không khỏi ngỡ ngàng trước tốc độ xây dựng: các khu nhà ở khang trang, công trình văn hoá thương mại, phúc lợi được xây dựng , nhà ổ chuột đã được thay thế bằng những căn hộ tiện nghi, kênh rạch đã được giải toả khai thông, chỉnh trang cảnh quan, cải tạo môi trường, bộ mặt thành phố thay đổi từng ngày một…

Chúng ta vui mừng đón nhận những thành quả đạt được trong lãnh vực kiến trúc đô thị, nhưng bên cạnh đó, đây đó còn phản ánh những bất cập tồn tại: dư luận chưa vừa ý với bộ mặt kiến trúc hiện nay, có ý kiến cho rằng còn chạy theo hình thức, sao chép kiến trúc ngoại lai, chắp vá, thẩm mỹ thấp, xa rời công năng, không phù hợp với điều kiện đăc thù riêng của địa phương…

Theo ý chủ quan của tôi, nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại nêu trên liên quan đến vai trò, trách nhiệm của KTS – tác nhân chính trong hoạch định kiến trúc đô thị, có tính quyết định trong việc hình thành công trình kiến trúc..,nhưng thực tế thì chúng ta chưa được tạo đủ điều kiện và chưa chủ động để làm tròn trách nhiệm .

Bản thân tôi vẫn trăn trở suy nghĩ khi nhận Giải thưởng Văn học – Nghệ thuật Nhà nước 2002 với hai tác phẩm công trình thiết kế trước 1975 (Bệnh viện Thống Nhất tại TPHCM và Bệnh viện Đa khoa Huế).

Tôi tự hỏi: vì sao các công trình bệnh viện tôi thiết kế sau này, quy mô lớn hơn, cộng với kinh nghiệm tích lũy nhiều năm hơn, trong điều kiện kỹ thuật vật tư phong phú hơn so với thời điểm trước 1975, nhưng vẫn chưa vượt qua được công trình mà tôi thiết kế đã cách đây 40 năm …

Tôi chắc nhiều đồng nghiệp cũng suy ngẫm như tôi. Kiến trúc chưa được coi trọng, nhất là về mặt mỹ thuật, công năng…chủ đầu tư tùy tiện thay đổi thiết kế, bóp chết những ý đồ sáng tác, đường nét, màu sắc bị hy sinh, công trình hình thành không thể hiện trung thực ý đồ thiết kế, khiến tác giả không còn nhận dạng ra đứa con của mình nữa!.

Qua một số công trình đã thưc hiện, chưa tìm hiểu thực hư, một vài dư luận đã đánh giá vội vã, cho rằng năng lực KTS Việt Nam còn yếu, nên có nhiều vị lãnh đạo đã chỉ đạo nên giao KTS nước ngoài thiết kế (với những điều kiện ưu đãi hơn nhiều)!. 

Tình trạng trên không thể kéo dài nữa,cần có biện pháp chấn chỉnh sớm.

Với lực lượng do Hội KTS tập hợp, nếu có biện pháp, tổ chức chăm lo hỗ trợ, tạo điều kiện phát huy khả năng sáng tác chuyên môn tốt, KTS Việt Nam chắc chắn sẽ đóng góp không nhỏ, làm xoay chuyển tình hình xây dựng hiện nay, thực sự đóng góp vào bộ mặt đô thị một cách chủ động và chuyên nghiệp hơn.

Xin được đóng góp một đôi điều như sau:

– Về phía Hội KTS: chủ trương của Hội lâu nay là tìm mọi cách để hỗ trợ Hội viên hành nghề kiến trúc. Theo tôi, việc thiết thực nhất cần làm trong lúc này là tập trung nghiên cứu, hình thành sớm tổ chức hoạt động nghề nghiệp mà Hội đã nhiều lần đề cập trong các kỳ Đại Hội: Kiến trúc sư Đoàn (giống Luật sư đoàn của Hội Luật gia đã chính thức hoạt động từ lâu) là một tổ chức có pháp nhân, chịu trách nhiệm trước Nhà nước để quản lý, chăm lo hoạt động nghề nghiệp của KTS (kể cả KTS nước ngoài hành nghề tại Việt Nam) đi vào nề nếp, cạnh tranh công bằng hợp pháp, bảo đảm công trình thực hiện trung thực, đúng theo ý đồ sáng tác, tạo điểm tựa pháp lý để KTS Việt Nam yên tâm tập trung vào nghề nghiệp.

Hội cũng nên cho rà soát lại những quy định liên quan, đề xuất với các cấp có thẩm quyền xoá bỏ các quy định lỗi thời, khai thông rào cản bất hợp lý, tạo nhiều cơ hội hơn nữa cho KTS Việt Nam phát huy nghề nghiệp, tận dụng tối đa lực lượng KTSViệt Nam đ¬ang có. 

Về phía các KTS chúng ta phải làm tốt vai trò được giao. Chúng ta nên nhớ : KTS vừa là nghệ sĩ vừa là kỹ thuật gia nên phải bỏ nhiều công sức để đầu tư nghiên cứu chi tiết, toàn diện hơn, không phải chỉ trong pham vi mỹ thuật công năng mà cả về mặt khoa học kỹ thuật kinh tế, mới bảo đảm tinh khả thi của công trình, phải đặt nặng trách nhiệm, uy tín nghề nghiệp nữa, mới có thể thuyết phục chủ đầu tư tôn trọng, chấp nhận ý đồ sáng tác, từ đó mới có cơ hội nuôi dưỡng và bảo vệ tác phẩm có hiệu quả.

Dấu ấn tiêu biểu, dễ nhận dạng nhất của một thời đại là công trình kiến trúc. Dấu ấn đó phải do chính bàn tay cuả KTS chúng ta tạo ra, không thể để KTS nước ngoài làm thay, nếu chúng ta muốn phấn đấu đạt được mục tiêu “xây dựng nền kiến trúc tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.

Tôi tin rằng nếu đươc đối xử bình đẳng công bằng, được tạo điều kiện hành nghề như các KTS nước ngoài (ít nhất là các nước trong khối ASEAN), chắc chắn KTS Việt Nam sẽ làm tốt hơn đồng nghiệp nước ngoài, khi thiết kế những công trình xây dựng tại Việt Nam. Điều này đã được minh chứng qua các công trình xây dựng tại Sài Gòn trước đây, mà KTS Việt Nam đã làm được – trong hoàn cảnh phải cạnh tranh với KTS, kỹ sư nước ngoài có nhiều tiền, thế lực hơn… 

Cầu mong các đồng nghiệp có nhiều cơ hội, điều kiện thể hiện vai trò tốt hơn các công trình  trong các hoạt động nghề nghiệp.