Lễ hội thiết kế sáng tạo 2023: Nơi hội tụ và lan tỏa sự sáng tạo

Sau 3 mùa tổ chức, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 với chủ đề “Dòng chảy”được đánh giá có quy mô lớn nhất, chất lượng nhất, quy tụ được giới sáng tạo đông nhất, với sự tổ chức bài bản, chuyên nghiệp, tạo dấu ấn lớn trong cộng đồng. Sự thành công của Lễ hội không chỉ thể hiện bằng số lượng khách tới tham quan, trải nghiệm mà chính là sự hội tụ và lan tỏa hoạt động sáng tạo đến toàn xã hội, thúc đẩy phát triển Thành phố sáng tạo Hà Nội. Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 đã đạt được thành công hơn cả kỳ vọng ban đầu.

Độc đáo các không gian triển lãm

Đúng như tên gọi, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 là nơi hội tụ nhiều ý tưởng sáng tạo độc đáo và được chuyển hóa thành những công trình, tác phẩm ấn tượng. Với 4 công trình giới thiệu kiến trúc, 20 trưng bày và triển lãm, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 đã mang đến cho công chúng những góc nhìn sáng tạo, mới lạ trên nền tảng của văn hóa và di sản. Các kiến trúc sư và nghệ sĩ khai thác hạ tầng của di sản để thiết kế nhằm tôn lên các giá trị của di sản và cũng là sự tôn trọng di sản.

Trong đó phải kể tới 4 công trình kiến trúc Pavillion: “Kiến trúc, nhà máy và vẽ (lại) giấc mơ hiện đại” tại Nhà kho 10B do kiến trúc sư Mai Hưng Trung, sáng lập của tổ chức Hanoi Ad hoc thiết kế; Kiến trúc ngoài trời “Bến chờ” do kiến trúc sư Lê Quang Thạch – Công ty kiến trúc nội thất AVALO thực hiện, được đặt tại khu vực sân cầu Lăn Chìm của nhà máy; Kiến trúc & nghệ thuật tại Phân xưởng Nóng do kiến trúc sư Nguyễn Hồng Quang – TOOB studio thực hiện; Pavillion Trưng bày “Sắp đặt nước và Di sản Tháp nước Hàng Đậu”do kiến trúc sư Cao Thế Anh, hoạ sĩ Nguyễn Đức Phương thực hiện. Các Pavillion đều lấy cảm hứng từ các di sản công nghiệp đan xen với các giá trị văn hóa mới mẻ và được đầu tư công phu, kỹ lưỡng, có sự phá cách, mang đến góc nhìn mới mẻ cho công chúng về kiến trúc và di sản. Từ nhiều tháng trời, bắt đầu từ khâu khảo sát thực địa, lên ý tưởng, thi công, các kiến trúc sư, họa sĩ đã đầu tư thời gian, công sức và gửi gắm ý tưởng vào từng chi tiết nhỏ nhất. Chính vì vậy, 4 Pavillion ra mắt đã tạo điểm nhấn chính, thậm chí như là biểu trưng của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm nay.

Kiến trúc sư Lê Quang Thạch, tác giả của Pavillion “Bến chờ” cho biết, anh và các cộng sự không muốn Pavilion xuất hiện như một thực thể kiến trúc nổi bật. Vì vậy, đội ngũ sáng tạo đã dày công tư duy và thiết kế “Bến chờ” với những đường nét mảnh mai nhất, tiết giảm nhất, đồng thời tìm tòi và lựa chọn chất liệu sử dụng để Pavilion trở nên “tan biến” nhất khi đặt vào không gian của cầu Lăn Chìm. “Bến chờ” không chỉ là một Pavilion mang tính hoài niệm, đây còn là điểm dừng chân cho du khách để tĩnh lại lòng mình giữa tấp nập của thời cuộc, ngắm nhìn một vẻ đẹp xưa cũ của Nhà máy Xe lửa Gia Lâm.

Còn họa sĩ Nguyễn Đức Phương chia sẻ, đội ngũ thiết kế muốn biến Tháp nước Hàng Đậu trở thành một không gian tôn vinh về nước bằng tư duy bằng hình ảnh, tiếng động, âm nhạc. Chính vì thế, đội ngũ sáng tạo đã quyết định ứng dụng các cao độ khác nhau của 6 tiếng nước chảy (trong khe, trong hang động,.v..v..) để tạo nên thứ âm thanh nền có khả năng đưa tâm trí của khán giả đến những chiều không gian rộng lớn, mênh mông khi tham quan triển lãm.

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 cũng là nơi các nghệ sĩ giới thiệu các trưng bày, triển lãm nghệ thuật độc đáo và ấn tượng, cuốn hút sự quan tâm của người dân và du khách. Nếu như triển lãm “Thủy phủ” của nghệ sỹ Trịnh Minh Tiến gồm các sắp đặt xe hơi cũ và các tác phẩm vẽ trên nắp ca-pô xe hơi cũ; Triển lãm nghệ thuật đương đại “MAP 2023 – Chuyển động Ngoại biên” của Heritage Space thể hiện các phẩm về diễn đạt các trạng thái chuyển động theo xu hướng bền vững; Triển lãm “Quá áp” của nghệ sĩ Vy Trịnh, Vân Đỗ thể hiện một cuộc chạm trán giữa những dấu tích còn lại của một cấu trúc kiến trúc với một nghệ sĩ điêu khắc thì Triển lãm “Ký ức đầu máy xe lửa hơi nước” do Think Playgrounds và Nhà máy Xe lửa Gia Lâm thực hiện giới thiệu đến công chúng nhân chứng lịch sử của ngành đường sắt đang hiện diện tại Nhà máy; hay Triển lãm “Góc ngẫu hứng cây bản địa” do Think Playgrounds thực hiện giới thiệu các loài quen thuộc nhưng ít người biết tên cùng những dòng chữ trên nền đất chứa thông tin về những loài cây hay được coi là “cỏ dại” này… Dù là nghệ thuật sắp đặt chủ động hay khai thác chính các không gian, chất liệu tại chỗ để thực hiện triển lãm thì các nghệ sĩ đều có sự biến hóa một cách độc đáo. Các triển lãm đều chứa những câu chuyện, những ý tưởng riêng để chuyển tải đến công chúng những triết lý của cuộc sống và được sắp đặt dưới một góc nhìn sáng tạo.

“Bữa tiệc” nghệ thuật đa sắc màu

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 còn bao gồm 9 chương trình trình biểu diễn nghệ thuật âm nhạc, thời trang, trình diễn Graffiti… truyền cảm hứng cho người dân Thủ đô và du khách tham gia, đặc biệt là giới trẻ. Các chương trình này đều lấy cảm hứng từ văn hóa truyền thống, được sáng tạo mang hơi thở đương đại, hài hòa giữa các yếu tố cũ – mới, truyền thống – hiện đại, phù hợp với xu thế hiện nay nhưng không làm mất đi giá trị gốc.

Điểm nhấn là chương trình nghệ thuật “Khơi dòng” tại lễ khai mạc Lễ hội. Chương trình như một lời kêu gọi, niềm cảm hứng gợi lên những ước vọng của cộng đồng, những nhà sáng tạo bước tới tương lai với điểm tựa từ di sản. Với hai chương “Qua miền ký ức” và “Ước vọng”, chương trình sẽ khơi gợi lại những cảm thức lịch sử và những ánh xạ từ quá khứ, qua đó hòa quyện với cảm hứng tương lai. Thông qua các tác phẩm với những chủ đề, câu chuyện cùng những hình thái cảm xúc khác nhau, khán giả cảm nhận được tinh thần tôn vinh sự sáng tạo, cũng như kết nối mạnh mẽ của nhiều khía cạnh trong nghệ thuật, lấy cảm hứng xuyên suốt là chất liệu di sản văn hóa nghệ thuật Việt Nam.

“Vân Long Lưu Vũ” là một chương trình nghệ thuật liên ngành đưa đến những điều đặc biệt lần đầu tiên xuất hiện. Thông qua 15 bộ trang phục được biểu diễn theo hành trình phát triển của các thời kỳ, lần đầu tiên, tiến trình biến đổi trong suốt 50 năm (1900 – 1950) của trang phục Việt Nam sẽ được tái hiện sinh động trên sân khấu trình diễn thời trang. Đó là áo tứ thân, áo yếm, áo the (miền Bắc), áo ngũ thân lập lĩnh tay chẽn buộc khăn lươn (miền Trung), áo ngũ thân lập lĩnh tay thụng (miền Nam)… Buổi trình diễn cũng giới thiệu bộ sưu tập thời trang cao cấp mang tính ứng dụng cao, sử dụng hoa văn hoạ tiết rồng đặc trưng qua các thời kỳ từ Lý, Trần, Lê, Nguyễn… Bên cạnh đó, sân khấu “Vân Long lưu vũ” cũng diễn ra các màn biểu diễn nghệ thuật đặc sắc.

Chương trình biểu diễn Rock “Dòng chảy” là một đêm bùng nổ về âm nhạc với sự trình diễn của các ban nhạc: Khật, Thủy Triều Đỏ, Gas Station và Purple Blues. Tại Lễ hội này, Khật mang đến cho tất cả người yêu nhạc những ca khúc: Kẻ nói dối tệ bạc (Imagine Dragons), Vui (Khật), Đường ta đi (Khật)… Còn những ca khúc của Thủy Triều Đỏ được nhiều bạn trẻ yêu thích cover như: Cánh thư cuối cùng, Nơi tuổi thơ tôi qua, Nắng mới, Cô giáo vùng cao… sẽ được vang lên tại đêm nhạc.

Trình diễn âm thanh “Âm cảnh Ga Hà Nội” là một trình diễn đa phương tiện với những mẫu âm được nghệ sỹ Trí Minh thu âm. Tác phẩm là một trình diễn âm thanh, hình ảnh và ngẫu hứng trình diễn tại chỗ, tạo sự tương tác, liên tưởng và phóng túng về Ga Hà Nội. Trình diễn âm thanh “Âm cảnh Ga Hà Nội” được thực hiện tương tự như một buổi trình diễn thực cảnh với sự xuất hiện của các nghệ sĩ nhạc xẩm, nhạc công, nghệ nhân vẽ truyền thần trực tiếp trên sân khấu, cùng công nhân làm tại ga Hà Nội, nhà máy toa xe Gia Lâm và những người liên quan trực tiếp đến các chuyến tàu hỏa, góp phần tạo nên trải nghiệm chân thực cho khán giả. 7 loạt âm cảnh của buổi trình diễn sẽ mang đến cho người xem bản hòa ca đặc sắc của cảm xúc, từ tiếng còi tàu, tiếng hát xẩm, tiếng đọc thơ đến tiếng động của máy móc.

Bên cạnh đó, Lễ hội còn có các sự kiện đa dạng, mang tính tương tác cao như: Hoạt động cộng đồng tại khu vực bãi giữa, các cuộc thi thiết kế cộng đồng, sân chơi cộng đồng cho trẻ em từ vật liệu tái chế, cùng 120 nhóm tham gia hội chợ thiết kế thủ công đương đại… Trong đó, hội chợ thiết kế thủ công là nơi quy tụ nhiều người trẻ đang theo đuổi các ngành nghề sáng tạo với những bản sắc riêng biệt của từng cá nhân, bên cạnh đó còn các nhóm sáng tạo, các không gian sáng tạo, nghệ nhân của các làng nghề truyền thống tham gia mang tới sân chơi cởi mở, kích thích sự sáng tạo cho mọi người.

Kiến tạo ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo Hà Nội

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội quy tụ nhiều tọa đàm/hội thảo nhất từ trước đến. Bên cạnh hiệu quả của các hoạt động thiết kế, sáng tạo, cộng đồng mang lại thì các hội thảo/tọa đàm có ý nghĩa lớn khi nhận được sự tham vấn của các cơ quan quản lý, tổ chức trong nước và quốc tế, các chuyên gia, các nhà sáng tạo đóng góp cho việc khai thác các nguồn lực văn hóa cho hoạt động sáng tạo, phát triển ngành công nghiệp văn hóa Thủ đô, củng cố thêm hình ảnh và vị thế của Hà Nội.

Trong suốt thời gian diễn ra Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023, hàng loạt các hội thảo/tọa đàm được tổ chức với nhiều nội dung khác nhau, đa phần tập trung vào việc khai thác các nguồn lực cho hoạt động sáng tạo, đặc biệt là nguồn lực văn hóa. Từ những vấn đề tưởng như rất bình thường nhưng được khai thác, phát triển trở thành nên ý nghĩa, từ tọa đàm “Vẻ đẹp của cảnh sắc tầm thường”, “Thử thách 48h “Ăn – Diện” – Diện mạo mới cho các quán ăn vặt Hà Nội phố” đến các vấn đề hợp tác quốc tế trong phát triển Thành phố Sáng tạo. Dù nội dung và quy mô khác nhau nhưng đều hướng đến việc thúc đẩy các hoạt động sáng tạo, góp phần phát triển công nghiệp văn hoá Hà Nội. Công tác tổ chức chu đáo, diễn giả nhiệt thành, công chúng đến tham dự đông đảo, bởi hơn tất cả, mọi người đều dành sự quan tâm đến vấn đề khai thác nguồn lực văn hóa cho hoạt động sáng tạo.

Một trong số các chủ đề được tập trung bàn thảo nhiều trong các hội thảo/tọa đàm đó là vấn đề khai thác các di sản công nghiệp, di sản đô thị vào hoạt động sáng tạo. Trong đó, tọa đàm “Tái thiết các di sản trong lòng Hà Nội tiếp cận từ khai thác sáng tạo và phát huy giá trị” do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Đại học Kiến trúc tổ chức đã đề cập đến 3 di sản hiện nay được quan tâm tại nội đô Hà Nội là, nhà máy cũ, khu tập thể cũ và làng trong phố và việc chuyển đổi các di sản đô thị, di sản công nghiệp phục vụ cho hoạt động sáng tạo. Hay vấn đề khai thác các giá trị văn hóa truyền thống để thúc đẩy phát triển sáng tạo và công nghiệp văn hóa cũng được nhiều tọa đàm đề cập đến. Đó là tọa đàm “Vốn dân tộc, đòn bẩy cho khởi nghiệp sáng tạo” do Trung tâm Xúc tiến Quảng bá Di sản Văn hóa phi vật thể Việt Nam (VICH) tổ chức; “Nghệ thuật biểu diễn truyền thống và việc phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội” do Khoa các khoa học liên ngành – Đại học Quốc gia tổ chức; tọa đàm “Thời trang và Di sản” do Diễn đàn Thời trang Sinh viên Việt Nam tổ chức… Đây là những vấn đề căn cốt khi Hà Nội đang thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa nói chung và kinh tế sáng tạo nói riêng, dựa vào một trong những nguồn lực là di sản văn hóa. Sự đa dạng, tiềm năng của các loại hình văn hóa truyền thống tại Hà Nội là cơ hội trong việc khai thác, ứng dụng vào các sản phẩm, dịch vụ văn hóa, sáng tạo của Hà Nội.

Trong số các hội thảo/tọa đàm tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023, hai hội thảo/tọa đàm quốc tế được quan tâm nhất. Diễn đàn Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO khu vực Đông Nam Á tại Hà Nội với chủ đề “Tái tạo đô thị và phát triển bền vững” do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Văn phòng đại diện UNESCO tại Hà Nội, Chương trình Định cư con người Liên hợp quốc UN-Habitat tổ chức. Diễn đàn có sự tham gia của hơn 100 đại biểu Việt Nam, hơn 20 đại biểu nước ngoài là các thành phố thành viên của Mạng lưới tại ASEAN và các thành phố có sự trao đổi, hợp tác, hỗ trợ Hà Nội tích cực trong khu vực châu Á. Diễn đàn đã làm rõ tầm quan trọng của lĩnh vực văn hóa và sáng tạo đối với sự phát triển đô thị và chất lượng cuộc sống của người dân tại các quốc gia thành viên ASEAN. Đây cũng là buổi đối thoại về giải pháp Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo khu vực ASEAN+3 có thể tận dụng nguồn lực văn hóa và sáng tạo trong bối cảnh các thành phố đang phải đối mặt với nhiều vấn đề đô thị do tốc độ đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu.

Tọa đàm quốc tế “Thành phố sáng tạo Hà Nội – Xây dựng thương hiệu và phát triển nguồn lực” do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Hội đồng Anh tại Việt Nam tổ chức. Tọa đàm đã cập nhật tiến trình phát triển của Hà Nội với cương vị là Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế cũng như phân tích các mô hình xây dựng đô thị ứng dụng bản sắc văn hóa và di sản dân tộc từ Vương quốc Anh. Các Thành phố sáng tạo của Vương quốc Anh như: Belfast, Derry-Londonderry, Dundee cùng chia sẻ kinh nghiệm trong xây dựng thương hiệu Thành phố sáng tạo, trong đó lấy văn hóa làm nền tảng chính cho sự phát triển.

Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2023, ngày 24/11, tại Nhà máy xe lửa Gia Lâm đã diễn ra. Hội thảo “Đề án xây dựng công viên văn hóa cảnh quan bãi giữa sông Hồng: Tầm nhìn và giải pháp” do Thành ủy Hà Nội, UBND TP Hà Nội, Hội KTS Việt Nam chỉ đạo; Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội, Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc (Hội KTS Việt Nam) phối hợp với UN – Habitat, UBND các quận Hoàn Kiếm, Long Biên, Ba Đình, Tây Hồ tổ chức.

Các ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ là một trong những cơ sở để TP Hà Nội triển khai thực hiện Đề án “Xây dựng công viên văn hóa cảnh quan bãi giữa sông Hồng” đạt chất lượng, nâng cao chất lượng sống của người dân, tạo lập được không gian kiến trúc cảnh quan có giá trị cao cho khu vực.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà cho rằng, sau gần 4 năm thực hiện các sáng kiến thúc đẩy thiết kế trong các chương trình phát triển văn hoá, kinh tế, xã hội, Hà Nội đã thực hiện được đầy đủ các nội dung sáng kiến và cam kết với UNESCO. Các diễn đàn, tọa đàm là nơi trao đổi về chuyên môn và các cơ hội hợp tác cấp thành phố hướng tới sư phát triển bền vững.

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 đã khép lại nhưng ấn tượng về một hoạt động sáng tạo chất lượng, hấp dẫn đã được các cơ quan quản lý và người dân ghi nhận. Thành phố Hà Nội cũng như các tổ chức, đơn vị, cá nhân đang có những bước tiếp theo để từng bước hiện thực hóa các ý tưởng mà Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 hướng tới.

Một số hoạt động toạ đàm, hội thảo tại lễ hội

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 12-2023)