Khi một nhà kinh tế nói về tình yêu và khi một người đang yêu nói về phát triển đô thị

Martin Rama không yêu Hà Nội theo cách người ta yêu một giấc mơ – Ông không coi Hà Nội là một giấc mơ của riêng mình. Ông muốn “Nàng” tồn tại, có thật. Ông muốn “Nàng” được mọi người yêu mến, trân trọng và nâng niu. Ông muốn “Nàng” được là chính mình trong phiên bản tốt nhất: Phát triển và thịnh vượng.

Hầu hết những chủ đề về bảo tồn di sản ở đô thị Việt Nam thường chỉ chú trọng đề cập đến việc bảo tồn một cá thể đặc biệt mà bỏ qua bối cảnh xã hội đang hiện diện xung quanh nó. Cuốn sách “Vì tình yêu Hà Nội” của Martin Rama lại chia sẻ một quan điểm khác về bảo tồn di sản – Thông qua tình yêu dành cho Hà Nội, Martin Rama nhìn ra mối quan hệ mật thiết giữa sự tồn tại của di sản với đời sống của người dân địa phương, những người đã gắn bó hàng thế hệ và góp phần không nhỏ trong việc hình thành nên đặc tính của thành phố (TP). Vì thế, ông cho rằng: Bảo vệ di sản cho một đô thị không chỉ là bảo vệ một vài toà nhà đặc sắc, hay một con đường đẹp… mà còn là bảo vệ và phát triển đời sống xã hội đặc trưng của những con người trong TP đó. Hơn nữa, bảo vệ di sản không nên chỉ dừng lại ở việc “đóng băng” di sản đó thành một viện bảo tàng, mà còn nên cố gắng khiến di sản được “sống” cùng với xã hội liên tục chuyển động xung quanh.

Để làm được điều đó, rõ ràng là cần nắm được cách mà di sản tác động tới đời sống của người dân. Những vỉa hè rợp bóng cây, những mặt hồ, những khu nhà tập thể cũ hay các con ngõ nhỏ… không chỉ là để tô điểm cho vẻ ngoài của TP, mà đó còn là nơi nuôi dưỡng đời sống xã hội, kinh tế, sức khoẻ, tinh thần…cho mọi người. Dưới con mắt của một nhà kinh tế, Martin Rama đánh giá chính những điều tưởng như bình thường này lại là giá trị có thể mang lại kinh tế cho TP. Chúng góp phần không nhỏ tạo nên cảm thức về nơi chốn (sense of place), một đặc điểm quan trọng để thu hút con người và phát triển đô thị một cách bền vững.

Là một nhà kinh tế viết về tình yêu, Martin Rama không chìm đắm vào hoài niệm mà luôn hướng đến tương lai, với một mối bận tâm nhất quán hướng đến việc bảo vệ và phát triển “Nàng”. Sử dụng rất nhiều những câu chuyện phát triển đô thị điển hình đã diễn ra trên thế giới để liên hệ tới các trường hợp diễn ra ở Hà Nội, tác giả đã khiến một chủ đề tưởng chừng khô khan trở nên hấp dẫn, dễ hiểu. Từ đó thông điệp bảo vệ di sản và phát triển đô thị của của tác giả được truyền tải theo cách giàu cảm xúc nhất. Thông qua cuốn sách, người đọc cho dù là bất cứ ai cũng có thể dễ dàng tiếp cận được các thuật ngữ về kinh tế đô thị. Vì vậy, “Vì tình yêu Hà Nội” là cuốn sách không chỉ phù hợp với các nhà bảo tồn, các chuyên gia phát triển đô thị mà nó thích hợp cho bất cứ ai yêu Hà Nội và quan tâm đến sự phát triển của “Nàng”.

Ở một vai trò khác, là một người đang yêu nói về phát triển đô thị, một đề tài nổi cộm trong kinh tế học, Martin Rama cho thấy mối quan tâm sâu sắc, tỉ mỉ và tận tình của ông dành cho Hà Nội. Ông có thể không bao giờ hiểu hết về “Nàng”, nhưng chắc chắn ông đã luôn nâng niu tất cả những điều liên quan đến “Nàng” và quyết tâm bảo vệ chúng. Thông thường, bảo tồn di sản và phát triển đô thị luôn là hai phạm trù mâu thuẫn lẫn nhau. Nhưng “Vì tình yêu Hà Nội” của Martin Rama thuyết phục người đọc tin vào điều ngược lại. Thông qua các bài viết chia sẻ về Hanoi Cinémathèque, Ga Hà Nội, đài phát thanh Bạch Mai hay chiến dịch bảo vệ Bùi Chu, tác giả cho thấy sự quyết tâm của ông bằng việc đưa ra giải pháp cũng như đóng góp một phần không nhỏ để cố gắng đưa giải pháp của mình đi vào thực tế.

Tình cảm mà không viển vông. Lý trí mà không khô khan. Cuốn sách “Vì tình yêu Hà Nội” của Martin Rama sẽ mang đến cho người đọc nhiều góc nhìn thú vị, đưa ra cách giải quyết cho những mệnh đề tưởng chừng mâu thuẫn. Thật khó để chỉ ra đây là một cuốn sách của một người đang yêu hay của một nhà kinh tế học. Nó cũng có thể bao gồm cả hai, như một minh chứng rằng bất cứ ai cũng có thể yêu Hà Nội, và tình yêu nào cũng đẹp như nhau.

“Vì tình yêu Hà NộI” của Martin Rama được chính thức ra mắt vào ngày 29/07/2023. Đây là cuốn sách thứ 9 góp mặt vào tủ sách “Hà Nội Phố và Người” của Công ty TNHH Sách và Truyền thông Việt Nam (Tri Thức Trẻ Books).

Martin Rama là một chuyên gia kinh tế làm việc tại Ngân hàng Thế giới. Năm 2014, ông được nhiều người Việt Nam biết tới với cuốn sách “Hà Nội, một chốn rong chơI” và đạt được Giải thưởng “Bùi Xuân Phái: Vì tình yêu Hà NộI”. Giờ đây, sau gần một thập kỷ nữa trôi qua, Martin Rama tiếp tục cho ra mắt cuốn sách thứ 2 viết về Hà Nội. Cuốn sách “Vì tình yêu Hà Nội” cho thấy một hành trình nỗ lực của tác giả trong việc góp phần bảo vệ và phát triển những đặc điểm đáng quý của Hà Nội. Đó không chỉ là cảm xúc say mê trìu mến mà còn là tầm nhìn sáng suốt để giúp “Nàng” ngày càng được toả sáng trong khi vẫn giữ được những nét độc đáo làm nên cá tính của “Nàng”.

Lựa chọn nhà thơ trẻ Nguyễn Băng Ngọc làm dịch giả và hoạ sĩ trẻ Đặng Viết Lộc làm minh hoạ cho cuốn sách, Martin Rama có lẽ mong muốn truyền đạt tâm huyết của mình dưới nhiều “ngôn ngữ” khác nhau: Kinh tế học, cảm xúc và hội hoạ. Bằng cách này, cuốn sách Vì tình yêu Hà Nội sẽ có nhiều hơn một con đường để đến với trái tim độc giả.

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 06-2023)