Với sứ mệnh “Phát triển nghệ thuật gốm kiến trúc Việt Nam trong thời đại mới”, Nghệ nhân Ưu tú Trần Nam Tước đã cùng với những tác phẩm của mình lan toả và gắn kết nghệ thuật truyền thống trong đời sống đương đại. “Chạm tay vào đất – Chạm tới hồn dân tộc”, trong hành trình hơn 25 năm làm nghề, Trần Nam Tước luôn tự nhận mình là “thợ mới” và tin rằng: Giá trị của người nghệ nhân được thể hiện qua chính tác phẩm và sự đón nhận của công chúng.
Chính sự chân chất, khiêm nhường ấy đã trở thành thứ “men sống” nuôi dưỡng sự sáng tạo trong anh, giúp anh nhận được nhiều sự tán thưởng từ giới chuyên môn và sự nể trọng của các bậc tiền bối làng gốm Bát Tràng.
Trần Nam Tước: “Càng đi càng khác – Càng Lạ và Đẹp…”
Hoạ sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam cho biết: “Trần Nam Tước là một trường hợp đặc biệt, bởi anh có thể lắng nghe được những “lời mách bảo” của tiền nhân. Nhưng anh không hề “nương theo” những giá trị cũ mà biết kết hợp tinh hoa của văn hóa truyền thống với những ý tưởng sáng tạo đương đại, để tạo nên từng tác phẩm gốm đầy bí ẩn, mang đậm hồn cốt dân tộc….
Anh nương vào đất để được hồn của đất, neo vào lửa để có được màu men – Đã đành là nghiệp phận trời định, trời cho, nhưng không phải ai cũng được duyên phận ấy… Anh càng đi càng khác, càng lạ và đẹp với nghề, anh đang khẳng định một vị trí đẹp đẽ giữa truyền thống và đương đại của gốm Việt thế kỷ XXI.”.
Nghệ nhân ưu tú Vương Mạnh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nghệ nhân gốm cổ truyền Bát Tràng chia sẻ: “Triển lãm “Nam Tước – Những mảnh ghép” là mảnh “ghép” hoàn hảo nhất trong hành trình hơn 25 năm làm nghề của Trần Nam Tước. Anh có một nguồn năng lượng sáng tạo không giới hạn”.
Họa sĩ Nguyễn Trọng Đoan nhận xét về anh: “Trần Nam Tước là một ngôi sao bay lạc nhưng tỏa sáng dị thường. Nghệ nhân thì anh thừa nhiều tiêu chuẩn để được bình chọn. Tôi gọi Trần Nam Tước là nghệ sĩ – Vì tài năng và sự năng động cống hiến của anh vượt trội hơn rất nhiều nghệ sĩ gốm khác được đào tạo cơ bản qua cấp bậc đại học mà tôi biết!”.
Nhà sử học Dương Trung Quốc gọi Trần Nam Tước là một “hiện tượng” trong làng nghề: “Tài năng của anh đã được công nhận từ lâu và triển lãm “Nam Tước – Những mảnh ghép” là cách Trần Nam Tước tri ân làng gốm Bát Tràng, nơi đã giúp anh trưởng thành”.
“Nhà là nơi về”
Triển lãm “Nam Tước – Những mảnh ghép” được lấy cảm hứng từ câu nói của chính nghệ nhân Trần Nam Tước: “Nhà là nơi về và có từ bao giờ thì tôi không biết… Tôi chỉ biết làm và làm, càng làm càng say với lề xưa lối cũ”.
Đối với Trần Nam Tước, mỗi người là một mảnh ghép và nhiều đời sẽ dần dần tạo nên di sản – “Từ di sản, trở thành văn hóa và từ văn hoá biến thiên thành lịch sử, thành câu chuyện. Khi đã có lịch sử, có câu chuyện, dân tộc ấy sẽ có tiếng nói riêng”. Anh cho rằng: “Mảnh ghép phải được hiểu rộng ra, giống như cách tôi ghép gỗ. Tôi là một mảnh ghép, là cầu nối giữa quá khứ và tương lai. Vì hai đầu cầu kia tôi không biết – Tôi ở giữa, tôi là mảnh ghép”.
Tại Triển lãm “Nam Tước – Những mảnh ghép”, ba không gian trưng bày đã được anh khéo léo bày biện với các màu sắc và câu chuyện riêng biệt. Mỗi tác phẩm tại đây đều ẩn chứa một triết lý “nhân sinh quan” sâu sắc về cuộc sống.
Anh giải thích ý nghĩa của tác phẩm gỗ “Ò ó o o”: “Bức tranh với hình ảnh con gà trống tượng trưng cho bốn đức tính cao quý của con người là “Văn, Võ, Dũng, Nhân, Tín”. Nhưng cuối cùng, chúng vẫn chỉ vì miếng ăn mà tranh giành và đấu đá – Mọi hào nhoáng và sự thể hiện bản thân rốt cuộc cũng chỉ để bảo vệ miếng ăn và sự sinh tồn bản năng”.
Ngoài tác phẩm gỗ “Ò ó o o”, anh còn rất nhiều tác phẩm đặc sắc mang dấu ấn cá nhân được trưng bày tại triển lãm như: “Mô phỏng đình làng”, “Đầu kìm”, “Trụ quả dành”, “Thông Phong Bát Phúc”, “Thông phong nạp thọ”, “Mẫu tử”, “Ngựa lọng”, “Voi tàn”, “Sen bói cá”, “Trung hiếu môn”…
Nghệ nhân ưu tú Trần Nam Tước bộc bạch: Ba cuộc triển lãm “Linh thú thời nay”, “Nam Tước – Hồn của đất” và “Nam Tước – Những mảnh ghép” được tổ chức liên tiếp trong ba năm (2023, 2024, 2025) chính là những mảnh ghép về cuộc đời anh trong suốt hơn 25 năm làm nghề. Trong đó, những bản thảo vẽ tay được trưng bày tại triển lãm “Nam Tước – Những mảnh ghép” là không gian mà anh yêu thích nhất. Anh mong muốn những bản vẽ này sẽ tạo thêm nguồn cảm hứng cho những người trẻ làm nghề, những người không qua đào tạo chính quy có thêm động lực để sáng tạo và bớt sự tự ti, vượt lên chính mình.
“Đối với tôi, gốm sứ không chỉ là một nghề, mà còn là một hành trình gắn liền với văn hóa và di sản dân tộc. Mong muốn của tôi là truyền tải được hơi thở của đất, tiếng nói của nước và câu chuyện của làng vào từng tác phẩm – Đặc biệt là nói lên được mong muốn của người thợ, từ đó, kết nối những giá trị đó lại để tạo nên một bức tranh hoàn chỉnh, một bản sắc vững chắc cho dân tộc mình” – Nghệ nhân ưu tú Trần Nam Tước.
Triển lãm “Nam Tước – Những mảnh ghép” nhận được sự đồng hành của Công ty Cổ phần Gốm HHU – Doanh nghiệp có triết lý hoạt động cộng hưởng sâu sắc với hành trình sáng tạo hơn 25 năm của Nghệ nhân ưu tú Trần Nam Tước – Với sứ mệnh “Phát triển nghệ thuật gốm kiến trúc Việt Nam trong thời đại mới” cùng triết lý “Chạm tay vào đất – Chạm tới hồn dân tộc”, Gốm HHU mong muốn mỗi tác phẩm sẽ là một mảnh ghép văn hóa, kết hợp giữa hơi thở thời đại cùng di sản văn hóa kiến trúc cổ xưa.
Bài & Ảnh: Nguyên Khánh
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 07-2025)
