Ngày 20/5/2025, tại Hội trường Thành uỷ Hà Nội (số 9 Ngô Quyền, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) đã diễn ra hội thảo “Kiến trúc Việt Nam – 50 năm thống nhất đất nước (1975-2025)”. Thực hiện chỉ đạo của Ban Bí thư và kế hoạch 390-KH/BTGTW ngày 15/11/2023 của Ban Tuyên giáo Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận), được sự ủng hộ của Thành uỷ – UBND Thành phố Hà Nội; Hội thảo nằm trong chuỗi sự kiện do Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức trong Chương trình tổng kết 50 năm nền Văn học Nghệ thuật Việt Nam sau đất nước thống nhất (1975-2025).
Trước đó, ngày 19/4/2025, hội thảo cùng chủ đề đã diễn ra tại TP.HCM với sự phối hợp của UBND TP.HCM. Hội thảo được Hội KTS Việt Nam dày công chuẩn bị với sự phối hợp, của các Hội KTS Hà Nội, TP.HCM, các chi hội địa phương với sự tham gia của đông đảo đại biểu đến từ các cơ quan Trung ương, chính quyền địa phương, các trường đại học, viện nghiên cứu, các hội chuyên ngành và giới KTS trên toàn quốc – Hướng tới việc chia sẻ những góc nhìn đa diện về những thành tựu và tồn tại, đề xuất phương hướng, giải pháp, đóng góp cho sự phát triển của kiến trúc Việt Nam bền vững, hiện đại và có bản sắc.
Từ tổng kết 50 năm kiến trúc Việt Nam (1975-2025) đến định hình tương lai kiến trúc Việt Nam
Với sự nỗ lực không ngừng nghỉ của nhiều thế hệ kiến trúc sư, sau 50 năm thống nhất, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu và thay đổi vượt bậc trong lĩnh vực xây dựng, kiến thiết cả về chất và lượng trên khắp mọi miền đất nước. Hội thảo có sự tham gia của nhiều tác giả ở các thế hệ khác nhau, trong các lĩnh vực thuộc ngành kiến trúc: Quy hoạch, Sáng tác, Nghiên cứu – Lý luận – Phê bình – Phản biện, Đào tạo, Quản lý nhà nước…
Hội thảo tập hợp 50 tham luận của hơn 60 tác giả, nhóm tác giả là các chuyên gia giàu tâm huyết, trí tuệ, kinh nghiệm, ở các thế hệ khác nhau, trong các lĩnh vực thuộc ngành kiến trúc: Quy hoạch, Sáng tác, Nghiên cứu – Lý luận – Phê bình – Phản biện, Đào tạo, Quản lý nhà nước. Các bài viết đến từ mọi miền đất nước với chủ đề phong phú đa dạng, đưa ra những góc nhìn khái quát và chuyên sâu – Từ thành tựu, thách thức cho đến thực tiễn và cơ hội phát triển kiến trúc – quy hoạch hiện đại. Về trình bày trực tiếp tại hội thảo, do thời lượng có hạn, chỉ có một số lượng rất ít, gồm 11 bài thuyết trình, cùng với ý kiến của các chuyên gia trong chương trình tọa đàm tại mỗi hội thảo.
Với phần trình bày và tham luận chứa đựng nhiều tâm huyết của các KTS tham dự hội thảo, các vấn đề của kiến trúc Việt Nam trong 50 năm qua đã được xâu chuỗi thành hệ thống theo chiều dọc thời gian và chiều ngang tích hợp các nhánh, thành “dòng chảy” đầy đủ và súc tích. Những nhận định về ưu điểm và tồn tại của kiến trúc Việt Nam 50 năm đã được chia sẻ theo quan điểm nhìn nhận thẳng thắn, trên tinh thần cầu thị của giới chuyên môn.
Tại các hội thảo tại Hà Nội và TP.HCM, sau lời khai mạc của TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội KTS Việt Nam là những phần phát biểu có tính gợi mở của KTS Nguyễn Trường Lưu (TP.HCM) và KTS Đặng Kim Khôi (Hà Nội), GS.TS Nguyễn Quốc Thông, Chủ tịch Hội đồng Kiến trúc – Hội KTS Việt Nam đã trình bày Dẫn luận tổng quát về kiến trúc Việt Nam 50 năm đất nước thống nhất (Cũng là dấu mốc quan trọng và nhân dịp Kỷ niệm 77 năm ngày Kiến trúc Việt Nam) với nhận định: 50 năm qua, Kiến trúc Việt Nam có bước phát triển vượt bậc. Theo đó, để nền Kiến trúc Việt Nam hiện đại và bản sắc, cần tập trung một số nội dung như: Đổi mới toàn diện công tác Quy hoạch; chú trọng phát triển xu hướng kiến trúc hiện đại nhiệt đới, xu hướng kiến trúc bản địa và kiến trúc xanh; đào tạo nâng cao năng lực KTS, cả nhà lý luận phản biện chuyên nghiệp và có chính sách đào tạo, bồi dưỡng và trọng dụng tài năng Kiến trúc.
Phát biểu tại hội thảo, TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội KTS Việt Nam khẳng định những đóng góp của giới nghề trong quá trình phát triển đất nước thời gian qua: “Nhìn lại chặng đường 50 năm để giới KTS tự hào và cùng suy nghĩ về những khoảng trống mà lĩnh vực quy hoạch – kiến trúc còn thiếu vắng, để từ đó có một tư duy mới, tầm nhìn mới, sáng tạo mới phấn đấu đưa nền kiến trúc nước nhà phát triển bền vững, hiện đại văn minh và bản sắc, lấy con người làm trung tâm, trong kỷ nguyên phát triển mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước.”
TS. KTS Dương Đức Tuấn – Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội đã phát biểu ghi nhận, đánh giá cao đối với sự đồng hành, đóng góp tích cực của Hội KTS Việt Nam đối với sự phát triển của đất nước trong nửa thế kỷ vừa qua: “Việc định hướng cho một nền kiến trúc Hà Nội vừa hiện đại, vừa đậm đà bản sắc, hài hòa với môi trường tự nhiên vẫn là một nhiệm vụ quan trọng trong tương lai, và hội thảo hôm nay của chúng ta sẽ đóng góp được nhiều ý kiến giúp Hà Nội có thêm nhiều cơ sở để chỉ đạo thực hiện. Thành phố Hà Nội rất mong nhận được nhiều ý kiến quý báu từ hội thảo “Kiến trúc Việt Nam – 50 năm đất nước thống nhất… Chặng đường phía trước của ngành kiến trúc còn không ít khó khăn, thách thức, nhưng tôi tin tưởng rằng kiến trúc Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển bền vững, góp phần đưa đất nước vươn lên trong kỷ nguyên mới.”
Nhìn lại và hướng tới tương lai
Đặc biệt, các chuyên gia và khách mời đã cùng thảo luận đưa ra những ý kiến đa dạng, bao quát hơn về những thành tựu, xu hướng, kết quả, hạn chế, tồn tại của kiến trúc Việt Nam trong 50 năm vừa qua, từ đó đề xuất những giải pháp góp phần định hướng phát triển kiến trúc một cách bền vững trong tương lai.
TS. KTS Phạm Anh Tuấn (Chủ tịch Chi hội Kiến trúc Cảnh quan Việt Nam): “Theo sự chuyển tiếp của từng giai đoạn, sự thay đổi của Luật, của môi trường, nguy cơ biến đổi khí hậu, phát triển đô thị, Kiến trúc cảnh quan đã có những thay đổi rất lớn. Với cách tiếp cận nhanh chóng, KTS cảnh quan Việt Nam đã có những bước phát triển lớn, bắt nhịp kịp với các xu hướng quốc tế. Và bây giờ, chúng ta cũng có những hạ tầng cảnh quan, cảnh quan bản địa… từ đó tạo ra những cảnh quan đặc trưng tại Việt Nam”.
KTS Lê Thành Vinh: “Truyền thống là sự gìn giữ, chọn lọc, lưu truyền, kết hợp với nhau. Mỗi một giai đoạn, lại tạo ra một truyền thống mới, và việc KTS là kết hợp, kế thừa những giá trị truyền thống để tạo ra những giá trị mới.”.
TS. KTS Nguyễn Tất Thắng (Viện Nghiên cứu Kiến trúc Quốc gia): “Lý luận kiến trúc Việt Nam chúng ra chưa đặt ra được nền tảng, định hướng. Vì vậy, chúng ta cần phát triển lý luận phê bình, đặc biệt là lý luận khoa học kiến trúc Việt Nam, đưa nội dung này vào Luật Kiến trúc; Hội KTS Việt Nam cần xây dựng luận cứ lý luận phê bình; xây dựng khung tiêu chí cho lý luận, phê bình, để mọi người đều có thể tham gia.”.
KTS Đoàn Thanh Hà (H&P Architects): “Tôi nghĩ, vì đặc điểm từng vùng miền, tính bản địa và nhu cầu khác nhau, chúng ta cần có sự đa dạng về văn hoá. Và trong tương lai, chúng ta, với những sự thay đổi thích ứng, sẽ tìm ra những bản sắc, xu hướng mới, chứ không nên bị bó hẹp trong phạm vi nào cả”.
KTS Võ Quốc Thái (Chủ tịch Hội KTS Hải Phòng): “Kiến trúc Hải Phòng trong những năm qua, đã được định hình thành một đô thị đúng tính chất TP cảng biển, gắn liền với đặc trưng về vị trí địa lý của TP. Đó cũng là một định hướng tốt cho phát triển kiến trúc tại từng tỉnh thành trong thời gian sắp tới”.
TS. KTS Nguyễn Việt Huy (Chủ tịch Chi hội KTS ĐH Xây dựng Hà Nội): “Thông qua quá trình đào tạo, ứng dụng các phương pháp đào tạo trên thế giới, trường ĐH Xây dựng Hà Nội đã tổ chức nhiều chương trình, cuộc thi cho sinh viên và không giới hạn chỉ sinh viên Xây dựng Hà Nội, để tạo ra những cơ hội tốt cho sinh viên thử thách, so tài, tiếp cận các xu hướng kiến trúc trong nước và thế giới. Kiến trúc là một nghề rất cần thực tiễn, vì vậy, chúng ta cần tạo môi trường tiếp cận cho sinh viên. Đồng thời, theo tôi, nên có thêm những hỗ trợ từ các hội, tổ chức để khuyến khích để sinh viên có thêm cơ hội hội nhập quốc tế trong thời gian sắp tới”
KTS Nguyễn Thu Phong (Phó Chủ tịch Hội KTS Việt Nam): “Theo nhìn nhận từ các KTS quốc tế mà tôi có dịp tiếp xúc tại một số sự kiện quốc tế trong năm vừa qua, KTS Việt Nam có những bước phát triển rất đáng nể phục về kiến trúc nhà ở. Kiến trúc Việt Nam có chất liệu về văn hoá, bản sắc và vật liệu cực kỳ phong phú. Đó là một cái nhìn độc lập từ bên ngoài nhưng đó là một đánh giá xác đáng đối với nền kiến trúc của chúng ta. Kiến trúc Việt Nam đang nhận được sự quan tâm, kỳ vọng lớn của xã hội. Và chúng ta cần gánh vác, đương đầu với sự quan tâm, kỳ vọng này. Chúng ta cần mạnh mẽ hơn nữa, để đưa văn hóa kiến trúc hiển thị rõ nét hơn trong cuộc sống.”
Thay lời kết
Sau nửa thế kỷ đất nước thống nhất, diện mạo kiến trúc đô thị của nước ta ngày càng khang trang, hiện đại và bản sắc. Tiến trình Đô thị hóa và phát triển hệ thống đô thị đã tạo động lực quan trọng cho nền kinh tế phát triển, nâng cao đời sống của nhân dân. Kiến trúc đô thị và nông thôn theo hướng văn minh, hiện đại đã đem đến cho người dân một nơi chốn bền vững, hạnh phúc, thân thiện với môi trường, với con người. Giới KTS đã không ngừng lao động sáng tạo, tạo nên hàng trăm ngàn công trình kiến trúc có giá trị về kinh tế, về thẩm mỹ làm giàu thêm kho tàng kiến trúc dân tộc và nền văn học nghệ thuật của nước nhà.
Hội thảo “Kiến trúc Việt Nam – 50 năm đất nước thống nhất (1975-2025)” đã ghi dấu ấn quan trọng, rất có giá trị đối với giới nghề và cộng đồng, góp phần thiết thực trong Chương trình Tổng kết 50 năm đất nước thống nhất của quốc gia. Hội thảo cũng đã góp phần tạo động lực, nền tảng cơ sở cho tương lai Kiến trúc phát triển trong dòng chảy vươn mình vào kỷ nguyên mới của dân tộc. Cụ thể với những nội dung cơ bản sau:
- Xác lập vị thế và vai trò của Hội KTS Việt Nam: Các tổ chức tham gia phát triển kiến trúc, và bản thân người KTS cần chủ động khẳng định vai trò, vị thế của kiến trúc và KTS trong xây dựng và phát triển đất nước. Bên cạnh đó, nghiên cứu đề xuất chỉnh sửa, bổ sung những chế tài pháp lý phù hợp để tạo điều kiện cho kiến trúc phát triển trên tinh thần bình đẳng, bác ái được tôn trọng và đánh giá đúng mức;
- Trong quy hoạch đô thị và nông thôn: Giới KTS cần chủ động phát huy, trong tâm thế chủ trì hoặc tham gia để có đóng góp và hiệu quả hơn nữa – Cần đi tiên phong trong triển khai thực hiện đồ án quy hoạch với tinh thần: Tiếp cận mô hình tiên tiến, khoa học của thế giới; ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số; tích hợp đầy đủ các yếu tố tự nhiên – văn hóa – xã hội – môi trường – khoa học công nghệ – kinh tế trong thiết lập và quản lý quy hoạch theo hướng xanh, bền vững hiện đại và giàu bản sắc, như đường lối chủ trương của Đảng, nhà nước đã đặt ra – Tránh quy hoạch phi nhân tính, không bám sát thực tiễn, không gắn kết cộng đồng, không tương thích tương lai, lãng phí tài nguyên đất đai;
- Về thực hành sáng tạo, hành nghề kiến trúc: Việc tiếp cận bản sắc truyền thống cần có cách nhìn biện chứng, chọn lọc hơn, gắn với tinh thần hồn cốt thay cho mô phỏng hình thức; mỗi địa phương, vùng miền cần phát huy thế mạnh nội tại để chủ động tạo dựng bản sắc riêng trong mối liên kết hữu cơ với tổng thể, không nên dựa dẫm và e ngại sóng lan tỏa từ đô thị lớn; ứng dụng, liên kết với hệ sinh thái chuyển đổi số; hợp tác đa ngành từ đào tạo cho đến hành nghề; chủ động gắn kiến trúc với thiên nhiên, văn hóa trên tinh thần nương dựa, đồng thời chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, thích nghi môi trường; cân bằng hài hòa lợi ích các bên liên quan khi phát triển kiến trúc; bảo tồn phát huy bản sắc phải tích hợp trong tương ứng với kiến tạo mới; tăng cường hợp tác quốc tế trên tinh thần hòa nhập mà không hòa tan; hiệu quả kinh tế phải gắn với tiện nghi sử dụng và an toàn sức khỏe; đẩy mạnh nghiên cứu – Lý luận – Phê bình – Đào tạo kiến trúc theo mô hình Khoa học – Dân tộc – Đại chúng – Hội nhập.
Thụy An
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 05-2025)
