Theo đại biểu Nguyễn Khánh Vũ, nếu để cơ quan quản lý vừa tự lập, vừa tự ban hành quy chế mà không qua cơ quan dân cử hay cơ quan quản lý cấp trên, sẽ trái tinh thần về kiểm soát quyền lực. Góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc trong phiên thảo luận chiều 10/8, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) tiếp tục đề cập nội dung mà ông từng góp ý tại phiên thảo luận tổ trước đó, liên quan cơ chế kiểm soát quy chế quản lý kiến trúc cấp tỉnh.
Quyền lực Nhà nước không thể tự quyết qua nghị định
Luật hiện hành quy định quy chế quản lý kiến trúc cấp tỉnh phải trình HĐND cùng cấp thông qua. Với đô thị đặc biệt, đô thị loại I là thành phố trực thuộc Trung ương còn phải có ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng.
Tuy nhiên, dự thảo Luật sửa đổi lại bỏ đồng thời cả hai cơ chế này.
“Bộ Xây dựng giải trình việc bỏ phù hợp với chủ trương đơn giản hóa trình tự, thủ tục, rút ngắn thời gian. Tôi không đồng tình, bởi đây không phải là thủ tục hành chính, mà là vấn đề thẩm quyền và kiểm soát quyền lực”, đại biểu Vũ nêu quan điểm.
Theo ông, nếu để cơ quan quản lý vừa tự lập, vừa tự ban hành quy chế mà không qua cơ quan dân cử hay cơ quan quản lý cấp trên, sẽ thu hẹp cơ chế kiểm soát, trái tinh thần Quy định 178 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực.
“Đây là nội dung liên quan trực tiếp quyền lực Nhà nước, không thể giao Chính phủ tự quyết qua nghị định”, đại biểu Vũ nói.
Ông đề nghị khôi phục tối thiểu một trong hai cơ chế kiểm soát: hoặc trình HĐND cấp tỉnh thông qua, hoặc lấy ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Xây dựng.
“Bỏ cả hai như dự thảo hiện nay là vượt quá mức cần thiết, có nguy cơ làm suy giảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình trong quản lý kiến trúc đô thị”, theo lời đại biểu Nguyễn Khánh Vũ.
Liên quan quy định phân cấp lập quy chế quản lý kiến trúc cho cấp xã, cơ quan chủ trì soạn thảo luật đã tiếp thu, bổ sung trách nhiệm hỗ trợ nguồn lực từ cấp tỉnh cho cấp xã. Tuy nhiên, dự thảo vẫn khẳng định “không bắt buộc thẩm định” trước khi cấp xã ban hành quy chế.
Ủng hộ nguyên tắc phân cấp phải phân quyền, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực và có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, song đại biểu tỉnh Quảng Trị cũng nêu một thực tiễn khác.
Ông cho biết ở các địa phương cấp xã đang thiếu cán bộ chuyên môn ở nhiều lĩnh vực, chưa kể có đến 1.494 xã thuộc vùng dân tộc thiểu số, miền núi, nên nếu giao hẳn cho cấp xã nhiệm vụ này, thực sự rất khó khăn.
Trong khi đó, theo đại biểu Vũ, quy chế quản lý kiến trúc có tính chất pháp lý tương đương đồ án quy hoạch, mà đồ án quy hoạch theo quy định hiện hành phải qua thẩm định trước khi phê duyệt. Mặt khác, nếu không có ý kiến thẩm định của cấp trên, ông lo ngại sẽ dẫn đến khoảng trống trong kiểm soát quyền lực.
Cho rằng nếu không có cơ chế bắt buộc sẽ bỏ ngỏ nội dung này ở cấp cơ sở, đại biểu tỉnh Quảng Trị đề nghị bổ sung theo hướng “Chính phủ quy định chi tiết cơ chế, trình tự để cơ quan chuyên môn cấp tỉnh có ý kiến bằng văn bản trước khi cấp xã ban hành quy chế quản lý kiến trúc”.
E ngại “tự biên, tự diễn” nếu không qua thi tuyển kiến trúc
Quan tâm nội dung về thi tuyển, tuyển chọn kiến trúc, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Vũ Văn Tiến cho rằng việc chuyển từ thi tuyển phương án kiến trúc theo luật hiện hành sang áp dụng cả hai hình thức thi tuyển và tuyển chọn phương án kiến trúc theo dự thảo Luật mới tạo sự thông thoáng hơn.
Tuy nhiên, cũng có nhiều ý kiến băn khoăn về nguy cơ làm giảm tính bản sắc, tính hiện đại và mức độ an toàn của công trình.
Nếu thi tuyển, theo đại biểu Tiến, phương án kiến trúc sẽ được xem xét, đánh giá bởi hội đồng gồm các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm, năng lực và trình độ chuyên môn phù hợp. Vì thế, phương án được lựa chọn sẽ bảo đảm chất lượng, phù hợp bản sắc văn hóa và có khả năng tạo dấu ấn nổi bật trong hội nhập quốc tế.
Ông dẫn chứng các công trình kiến trúc nổi tiếng trên thế giới như Nhà hát Opera của Úc, tháp Eiffel của Pháp… đều được chọn qua thi tuyển kiến trúc. Ở Việt Nam, kiến trúc Nhà Quốc hội, Trung tâm Hội nghị quốc gia… cũng đều được chọn từ những cuộc thi.
Trong khi đó, nếu áp dụng phương thức tuyển chọn mà chủ đầu tư vừa là người tổ chức, vừa trực tiếp lựa chọn phương án, không thực hiện cơ chế thẩm định chuyên môn độc lập, theo đại biểu Tiến, có thể xảy ra tình huống “tự biên, tự diễn”.
Từ đó, chất lượng thực sự của sản phẩm kiến trúc, nhất là về nghệ thuật, văn hóa, công năng và công nghệ, có thể không được kiểm soát đầy đủ.
Vì vậy, nếu vẫn duy trì phương thức tuyển chọn phương án kiến trúc, đại biểu góp ý cần quy định trong luật hoặc văn bản dưới luật về việc thành lập hội đồng tư vấn tuyển chọn có chuyên môn, tương tự hội đồng thi tuyển phương án kiến trúc.
Ngoài ra, dự thảo Luật lần này cũng đang đưa một số loại công trình ra khỏi diện phải thi tuyển phương án kiến trúc, như nhà ga đường sắt chính trong đô thị, cầu từ cấp II trở lên và một số công trình khác đã được quy định trong Luật Kiến trúc năm 2019.
“Đây cũng là những loại công trình có ảnh hưởng và đóng góp lớn đối với cảnh quan, kiến trúc và bộ mặt đô thị. Nếu được đầu tư thiết kế tốt, các công trình này còn có thể trở thành điểm nhấn kiến trúc, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của đô thị và thu hút khách du lịch, phát triển dịch vụ”, ông Tiến nói và cho rằng nên giữ nguyên các loại công trình thuộc diện phải thi tuyển.
Theo Hoài Thu/ Báo Dân trí
