Thành phố Hạ Long trên con đường xây dựng đô thị Loại I

Thành phố Hạ Long được thiên nhiên ưu đãi cả về tài nguyên khoáng sản và cảnh đẹp thiên nhiên hùng vĩ. Tuy nhiên, sự phát triển bền vững của đô thị biển Hạ Long cũng không tránh khỏi những mâu thuẫn giữa phát triển kinh doanh ngành than với phát triển du lịch biển, giữa bảo tồn cảnh quan thiên nhiên với tốc độ đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng… Tạp chí Kiến trúc đã có cuộc trao đổi với ông Đào Xuân Đan – Chủ tịch UBND Thành phố Hạ Long về định hướng phát triển của Thành phố Hạ Long trên con đường trở thành Đô thị loại 1 – tiền đề cho sự phát triển bền vững của Thành phố biển Hạ Long trong thời gian tới.
 
Phóng viên: Xin Ông cho biết những định hướng chung của Thành phố nhằm phát triển hài hòa giữa kinh tế ngành than với du lịch, kinh tế biển?
Ông Đào Xuân Đan: Chúng tôi luôn tự hào về thành phố Hạ Long: với tài nguyên than và cảnh đẹp thiên nhiên hùng vĩ, Vịnh Hạ Long đã hai lần được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới và gần đây nhất được bình chọn là 01 trong 07 kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới. Thành phố có ngành công nghiệp khai thác than phát triển, gắn với truyền thống cách mạng anh hùng bất khuất của công nhân mỏ Quảng Ninh – nền tảng cho sự phát triển trước mắt cũng như lâu dài đối với thành phố Hạ Long.
Theo tinh thần Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XIII và Đảng bộ Thành phố Hạ Long lần thứ 23 đã xác định mục tiêu:  “Xây dựng thành phố Hạ Long xứng đáng là trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của Tỉnh, trở thành trung tâm du lịch cả nước và mang tầm Quốc tế, giữ vai trò là đô thị hiện đại của vành đai kinh tế ven biển Bắc Bộ; lấy phát triển du lịch, dịch vụ là trọng tâm để thúc đẩy các ngành khác; phát triển kinh tế đảm bảo hài hòa với phát triển văn hóa xã hội, gắn với bảo vệ môi trường bền vững, nhất là môi trường sinh thái vịnh Hạ Long”.
 Để thực hiện các mục tiêu trên, Thành phố đã có những định hướng chung phát triển các lĩnh vực: Đối với công nghiệp, cần phát triển công nghiệp sạch, công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ và công nghiệp chế biến với không gian phát triển hướng lên phía Bắc và phía Tây Bắc Thành phố; hình thành khu dân cư phát triển lên phía Bắc, khai thác các bãi thải ngành than hoàn nguyên trở thành các khu công viên, cây xanh, quỹ đất dự trữ, cùng với khu vực cây xanh rừng phòng hộ Hồ Yên Lập trở thành hai lá phổi xanh của Hạ Long. Phát triển quỹ đất đảm bảo nguyên tắc “không phá đồi lấp biển”. Phát triển không gian về phía Tây và Nam để phát triển du lịch, dịch vụ, hình thành các trung tâm các điểm du lịch, dịch vụ, bổ sung các loại hình du lịch, dịch vụ còn thiếu. Đối với nông nghiệp: hướng về phía biển, thực hiện nuôi trồng, chế biến thủy hải sản, khai thác lợi thế rừng ngập mặn và bãi triều ven Vịnh, góp phần chuyển đổi mô hình từ tăng trưởng nóng sang tăng trưởng xanh, cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng khai thác lợi thế Vịnh Hạ Long. Theo đó cơ cấu kinh tế chuyển dịch từ công nghiệp – xây dựng chiếm tỷ trọng lớn sang du lịch dịch vụ, phấn đấu năm 2015 tỷ trọng dịch vụ trong cơ cấu kinh tế chiếm trên 50%; chuyển đổi từ tăng trưởng nóng sang tăng trưởng xanh, từ khai thác tiềm năng hữu hạn (đất và than) sang khai thác tài nguyên vô hạn (lợi thế về du lịch, dịch vụ, thương mại). Theo định hướng chung của Tỉnh sẽ phát triển Hạ Long trở thành trục phát triển động lực trong mô hình 1 trục hai cánh của tỉnh Quảng Ninh. 
 Hội nghị xúc tiến đầu tư Quảng Ninh tháng 2/2012 khởi đầu một khí thế mới để phát triển kinh tế Quảng Ninh
Một số kế hoạch, chương trình cụ thể:
– Đối với ngành công nghiệp khai thác than: Đến hết năm 2015, kết thúc khai thác than lộ thiên, hoàn nguyên môi trường, trồng cây xanh các khai trường, bãi đổ thải trên các mỏ (Hà Tu, Hà Lầm, Núi Béo…); qui hoạch di chuyển nhà máy sàng tuyển than Nam cầu Trắng, duy trì công suất nhà máy sàng tuyển than chỉ vừa đủ để đáp ứng nhu cầu trong khu vực, hạn chế tối đa các hoạt động vận chuyển than trên Vịnh Hạ Long. 
– Đối với Vịnh Hạ Long, Tỉnh và Thành phố đang dành sự quan tâm đặc biệt, trước hết là đối với môi trường Vịnh: Đã có chương trình di chuyển Cảng xăng dầu B12 về Yên Hưng; di dời các nhà bè trên Vịnh lên đất liền ổn định cuộc sống; qui hoạch sắp xếp các điểm nuôi trồng thủy sản; bảo tồn văn hóa làng chài với mục đích phục vụ du lịch; lập qui hoạch bảo vệ môi trường, nghiên cứu xử lý triệt để nước thải đảm bảo tiêu chuẩn môi trường trước khi xả thải ra Vịnh; 
Về giải quyết vấn đề môi trường nói chung: Thành phố đã có Dự án cải thiện môi trường Thành phố với tổng kinh phí là 110 triệu USD bằng vốn vay ưu đãi (ODA), gồm 03 tiểu dự án: Mở rộng hệ thống cấp nước; thoát nước và xử lý nước thải; xây dựng trung tâm quan trắc và thông tin môi trường Vịnh Hạ Long.
 VỊnh Hạ Long – Kỳ quan thiên nhiên thế giới mới
– Đối với du lịch, dịch vụ biển: Tiếp tục hoàn thiện qui hoạch và đầu tư hệ thống cảng hàng hóa, cảng khách; về lâu dài sẽ xây dựng cảng tàu du lịch ở phía Hòn Gai, để thu hút khách du lịch sang Hòn Gai – nơi có nhiều địa điểm tham quan, mua sắm. Đồng thời đẩy nhanh tiến độ đầu tư cảng tàu Du lịch Tuần Châu, các công trình văn hóa, thương mại của Thành phố, như: Thư viện, bảo tàng sinh thái, Trung tâm Hội trợ triển lãm, Trung tâm thương mại Cột Đồng hồ, các Khách sạn cao cấp, trung tâm dịch vụ tài chính…nhằm tạo sự hấp dẫn đối với các hoạt động dịch vụ và khách du lịch đến với Thành phố cũng như tạo sự phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn Thành phố Hạ Long.
 
Lễ công bố Vịnh Hạ Long là kỳ quan thiên nhiên thế giới mới
Phóng viên:  Được biết hiện nay, Thành phố đang có chủ trương mở rộng địa giới hành chính, thực hiện quy hoạch chung thành phố Hạ Long. Đây là một xu thế mới, thể hiện tầm nhìn của lãnh đạo Tỉnh và Thành phố nhằm đảm bảo sự phát triển mạnh mẽ và bền vững của Hạ Long thời gian tới. Ông có thể chia sẻ những thuận lợi và khó khăn trong việc triển khai thực hiện nhiệm vụ quan trọng này?
Ông Đào Xuân Đan: Thực hiện chỉ đạo của Tỉnh, thành phố Hạ Long đang triển khai lập điều chỉnh Quy hoạch chung Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn ngoài 2030. Đây là quy hoạch có ý nghĩa quan trọng cho sự phát triển của Thành phố trong suốt một thời gian dài về tổ chức không gian, hạ tầng, kiến trúc cảnh quan đô thị …; tham gia nghiên cứu, lập quy hoạch có tư vấn nước ngoài cùng với tư vấn của Bộ Xây dựng. Theo ý tưởng quy hoạch: Hạ Long được xác định là trục trung tâm phát triển, do vậy để đảm bảo qui mô lâu dài, tỉnh Quảng Ninh đồng ý cho phép nghiên cứu các vùng tiếp giáp như Quảng Yên, Hoành Bồ. Việc mở rộng địa giới hành chính sẽ được xem xét vào thời điểm phù hợp trong tương lai. Trước mắt, việc thực hiện đầu tư xây dựng triển khai qui hoạch vẫn trong phạm vi địa giới hành chính của Thành phố như hiện nay. 
 Lễ hội Carnaval Hạ Long
– Quá trình triển khai quy hoạch chung Thành phố có nhiều thuận lợi cơ bản, luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo, tạo điều kiện về cơ chế chính sách, vốn thực hiện… Hội nghị xúc tiến đầu tư được tổ chức vào tháng 2/2012 đã tạo những cơ hội, điều kiện thuận lợi để các nhà đầu tư đến với Hạ Long; Vịnh Hạ Long được bình chọn là kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới đang thu hút khách du lịch đến với Hạ Long, vị thế của Thành phố tiếp tục được nâng cao; Năm 2013, thành phố Hạ Long sẽ trở thành Đô thị Loại 1 trực thuộc tỉnh Quảng Ninh do vậy đang được sự quan tâm của các cấp, các ngành trong việc thực hiện đầu tư theo quy hoạch.
– Bên cạnh những thuận lợi thì việc triển khai quy hoạch cũng đang gặp một số khó khăn: Suy thoái kinh tế đang tác động đến nền kinh tế thế giới và các khu vực, do vậy đã ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động kinh tế, đầu tư, xây dựng trên địa bàn thành phố Hạ Long; Thành phố đang trong giai đoạn tập trung đầu tư xây dựng, chỉnh trang đô thị theo quy hoạch để nâng cấp đô thị loại 1 vào năm 2013, mặt khác cũng đang trong thời gian thực hiện Nghị quyết 11 của Chính phủ về kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội nên không được khởi công đầu tư các công trình xây dựng mới bằng vốn ngân sách. Mặc dù Tỉnh đã có cơ chế đấu giá đất để có vốn đầu tư xây dựng đô thị, nhưng do thị trường bất động sản đang trầm lắng, nên nguồn thu ngân sách từ đất đai cũng rất hạn chế –  Đây có thể nói là những khó khăn cơ bản cho việc triển khai thực hiện đầu tư hạ tầng kỹ thuật, xã hội theo qui hoạch của Thành phố.
 
Phóng viên: Để tháo gỡ những khó khăn trên, Thành phố có đề xuất gì với Trung Ương và các ban ngành có liên quan nhằm giúp đỡ Hạ Long thực hiện tốt nhiệm vụ của mình?
Ông Đào Xuân Đan: Để Hạ Long có thể hoàn thành các định hướng lớn nêu trên, Tỉnh Quảng Ninh cũng đã xây dựng các cơ chế, chính sách đồng bộ kèm theo để tăng cường sự chủ động, tăng năng lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, giao cho Thành phố Hạ Long xây dựng Đề án phân cấp quản lý, coi đây là khâu đột phá về cải cách hành chính, tạo đà cho Thành phố phát triển bền vững… Trong đó, thí điểm thành lập một số tổ chức đặc thù: Thanh tra xây dựng và giao thông, Ban quản lý khu du lịch… nhằm tăng cường công tác quản lý trật tự đô thị, chấn chỉnh các hành vi bán hàng rong, chèo kéo, ép giá khách du lịch, chấm dứt tình trạng ăn mày, ăn xin, lấn chiếm lòng đường vỉa hè..
Để tạo nguồn lực phát triển cho Thành phố, Tỉnh đã dành quỹ đất cho Thành phố tiến hành quy hoạch và tổ chức đấu giá quyền sử dụng; đồng thời tạo điều kiện cho Thành phố vay vốn để đầu tư hạ tầng và các công trình quan trọng, phát triển kinh tế – xã hội. Đối với các khoản thuế, phí nợ đọng về đất, Tỉnh cũng đã chủ trương cho thành phố tập trung chỉ đạo thu để bổ sung nguồn lực đầu tư.
Thành phố mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm từ Trung ương đến các Bộ, Ngành, có cơ chế, chính sách đặc thù phát triển kinh tế, ưu tiên cho Hạ Long các nguồn vốn, các dự án có vốn từ Trung ương; cho phép tỉnh Quảng Ninh được phát hành trái phiếu kiến thiết di sản thế giới Vịnh Hạ Long…Tất cả những việc đó nhằm tạo nguồn lực cho đầu tư, xây dựng và phát triển kinh tế xã hội đảm bảo cho thành phố Hạ Long trở thành đô thị loại 1 của Tỉnh vào năm 2013 đồng thời tạo tiền đề cho sự phát triển của Thành phố những năm tiếp theo.
Hy vọng với định hướng chiến lược đúng đắn, sự quan tâm ủng hộ của Trung ương, của tỉnh Quảng Ninh, sự quyết tâm vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự hưởng ứng của cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân, Thành phố Hạ Long sẽ phát triển nhanh, bền vững và trở thành trung tâm du lịch quốc tế hiện đại, xứng danh là Thành phố có kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới.
 
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Ông về cuộc trao đổi này, xin chúc Thành phố Hạ Long sẽ phát triển bền vững xứng đáng là nơi sở hữu kỳ quan thiên nhiên thế giới!
 
Thanh Hương (thực hiện)