Bình Dương và tiến trình xây dựng Thành phố Thông minh

1. Từ những năm đầu tiên của thế kỷ 21, internet đã phát triển mạnh mẽ, từng bước chuyển sang một số ứng dụng mang tính cách mạng trong lĩnh vực công nghệ thông tin đã tạo điều kiện kết nối – vận hành – quản lý xã hội tốt hơn; khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào phát triển theo hướng “bền vững”. Cộng hưởng với sự tiến bộ của công nghệ thông tin là cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (từ năm 2011) đã tạo điều kiện để loài người tiến hành triển khai xây dựng thành phố thông minh.

Bản đồ quy hoach Vùng Thông minh Bình Dương

Có nhiều cách nói, định nghĩa về thành phố thông minh trên thế giới, tác giả xin trích dẫn định nghĩa về thành phố thông minh trên website của Ủy ban Châu Âu như sau:

  • “Thành phố thông minh là nơi các mạng lưới và dịch vụ truyền thông được cải thiện hiệu quả nhờ áp dụng công nghệ viễn thông và kỹ thuật số nhằm mang lại lợi ích cho người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh”.
  • Hoặc là một phát biểu khác của một KTS nổi tiếng thế giới về đô thị thông minh: “Đô thị thông minh là sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ thông tin và không gian đô thị để giúp cuộc sống người dân trở nên tiện nghi, an toàn và thoải mái hơn”.
  • Một số tên gọi như thành phố tri thức, thành phố kỹ thuật số, thành phố năng động… cũng là các dạng biểu hiện của thành phố thông minh.
    Mặc dù còn nhiều quan niệm khác nhau nhưng tất cả các ý kiến đều đề cập đến việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông kết nối cảm biến, mạng không dây tốc độ cao, xử lý dữ liệu khối lượng lớn để nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, cải thiện chất lượng phục vụ chính quyền thành phố, giảm tiêu thụ năng lượng, quản lý hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên.

2. Việt Nam với hơn 744 đô thị lớn nhỏ (30 đô thị loại I, II có quy mô dân số từ 250 ngàn đến 1,5 triệu dân) không kể 2 đô thị đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM có quy mô dân số trên 8 triệu dân. Chúng ta đã làm gì để xây dựng thành phố thông minh?

– Theo nghiên cứu của tác giả, toàn quốc hiện có 6-10 tỉnh, thành phố đã và đang tổ chức hội thảo, dự định xây dựng thành phố thông minh. Trong đó có một số địa phương có GRDP cao như: TP.HCM, Cần Thơ, Bình Dương, Đà Nẵng… hoàn toàn có đủ tiềm lực tài chính để xây dựng thành phố thông minh.
TP.HCM đã triển khai thành lập Ban điều hành, Hội đồng tư vấn phản biện xây dựng thành phố thông minh; đã thiết lập khung công nghệ tổng quan, làm cơ sở xây dựng đô thị thông minh như: Hạ tầng công nghệ thông tin, kho dữ liệu dùng chung bao gồm các lĩnh vực kinh tế – xã hộ, không gian địa lý đã lập Trung tâm điều hành và an toàn thông tin điện tử…

Đà Nẵng và Cần Thơ cũng đang nỗ lực mở rộng đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, tổ chức hội thảo về thành phố thông minh, kêu gọi hợp tác, chọn đối tác đầu tư (Viettel), chọn lĩnh vực (chính quyền, y tế, giáo dục) để khởi động xây dựng thành phố thông minh.

Nhưng cũng chưa hẳn các địa phương có GRDP thấp lại không thể xây dựng thành phố thông minh. Vậy đâu là điều kiện cần và đủ để một địa phương có thể triển khai xây dựng thành phố thông minh? Nên xây dựng thành phố thông minh từ khâu “đột phá” nào?

– Bộ Giao thông vận tải vừa hoàn thành Dự thảo “Tiêu chuẩn quốc gia về kiến trúc hệ thống giao thông thông minh (ITS – Intelligent Transport System) áp dụng cho việc quy hoạch – xây dựng hệ thống giao thông đồng bộ trên cả nước nhằm giảm thiểu tai nạn giao thông, ùn tắc, ô nhiễm, giảm giá thành vận chuyển, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại.

Khi xây dựng thành phố thông minh tất yếu liên quan đến cấu trúc đô thị cả nước, đến vấn đề nâng cấp và phân loại đô thị theo qui định quản lý nhà nước hiện hành.

Thành phố thông minh tất yếu phải có các công trình thông minh, kiến trúc thông minh… Vậy chúng ta cần làm gì trước đòi hỏi của thực tiễn khách quan? Có đề xuất gì để công tác lý luận, học thuật phải đi trước một bước?

3. Với sự giúp đỡ của chính quyền thành phố Eindhoven – Hà Lan, sự hợp tác giữa tập đoàn Brainport – Hà Lan và Becamex – Bình Dương, trải qua nhiều hội thảo, tham quan thực tế, lấy ý kiến góp ý của các chuyên gia, ngày 21/11/2016, UBND tỉnh Bình Dương đã phê duyệt Đề án xây dựng Thành phố thông minh Bình Dương (Navigator 2021) tại Quyết định số 3206/QĐ-UBND với mục tiêu xây dựng Vùng thông minh Bình Dương bao gồm TP.Thủ Dầu Một, TX.Thuận An, TX.Dĩ An, TX.Tân Uyên, TX.Bến Cát với hạt nhân là Thành phố mới Bình Dương có quy mô 4196 ha trở thành thành phố thông minh vào năm 2021. Theo đó Bình Dương sẽ trở thành một trong 21 đô thị thông minh tiêu biểu trên thế giới và sẽ được Diễn đàn cộng đồng thông minh thế giới (ICF) công nhận.

Bãi đỗ xe ô tô thông minh

Nội dung cơ bản của Navigator 2021 là xây dựng các chương trình kế hoạch hành động cụ thể để chuyển đổi Bình Dương thành tỉnh có nền kinh tế sản xuất kỹ thuật cao, một mô hình phát triển “thông minh” theo tiêu chí quốc tế thể hiện trên 4 lĩnh vực:

  • Lĩnh vực lao động – con người.
  • Lĩnh vực công nghệ (R&D).
  • Doanh nghiệp.
  • Các yếu tố nền tảng (cơ sở hạ tầng, môi trường, chất lượng sống).

Nền tảng để thực hiện các chương trình, kế hoạch này là sự hợp tác giữa 3 chủ thể: Chính quyền + doanh nghiệp + các sở giáo dục, đào tạo.
Ngoài việc giải quyết các vấn đề từ thực tiễn phát triển Bình Dương, đề án cũng đề xuất nhiều ý kiến theo kinh nghiệm nước ngoài như:

  • Thành lập Văn phòng Nghiên cứu & Phát triển (R&D);
  • Trung tâm nghiên cứu thành phố thông minh;
  • Trung tâm Doanh nhân & Sáng kiến (EIC);
  • Vườn ươm doanh nghiệp y tế…;
  • Khởi xướng và hoàn thiện các Living Labs (hệ sinh thái đổi mới và sáng tạo mở), Tech labs…

Gần đây, tỉnh Bình Dương đã thành lập xong Ban chỉ đạo, Ban điều hành, Hội đồng cố vấn để triển khai xây dựng thành phố thông minh.

4. Tác giả mong muốn bổ sung một số quan điểm trong quá trình triển khai thực hiện xây dựng TP Bình Dương thành đô thị thông minh như sau:

1. Tiếp tục phát huy các “yếu tố nội sinh” đã giúp Bình Dương phát triển trong thời gian qua.

– Lãnh đạo tỉnh năng động, gần dân, trọng thị, đã tạo điều kiện tối đa để các doanh nghiệp đến đầu tư, làm ăn, sinh sống trên đất Bình Dương;

– Phát huy yếu tố vị trí địa lý (hiện nay Bình Dương đã được xác định là nằm trong khu vực trung tâm của Vùng TP.HCM theo dự thảo qui hoạch Vùng TP.HCM do tư vấn Bộ xây dựng lập và đang trình phê duyệt);

– Quỹ đất xây dựng dồi dào, tiết kiệm chi phí do nền đất tốt;

– Hạ tầng kỹ thuật đảm bảo, có giao thông kết nối tốt.
Bốn lĩnh vực xây dựng Thành phố thông minh Bình Dương là: con người (lực lượng lao động), công nghệ (R&D), doanh nghiệp, các yếu tố nền tảng (hạ tầng kỹ thuật, môi trường, chất lượng cuộc sống) dựa trên nền tảng phối hợp 3 nhà: chính quyền + doanh nghiệp + cơ sở giáo dục, đào tạo đã được xây dựng trong Navigator 2021 sẽ tăng thêm hiệu quả khi kế thừa, phát huy tốt các “yếu tố nội sinh” nêu trên.

Một góc Thành phố mới Bình Dương

2. Phát huy các yếu tố “ngoại sinh” của Bình Dương đã hình thành qua 25 năm phát triển.

– Hiện nay tỉnh Bình Dương có mối quan hệ hợp tác, làm ăn với hơn 65 quốc gia, vùng lãnh thổ với gần 20.000 người nước ngoài đang sinh sống, làm việc, phía sau các mối quan hệ và con người này là tiềm lực kinh tế (vốn), công nghệ, kinh nghiệm, tác phong làm việc hiện đại… Bình Dương cần tiếp tục trân trọng nguồn vốn quý giá này để phát huy vào sự nghiệp xây dựng thành phố thông minh trong tương lai.

– Bình Dương cần tiếp tục xây dựng thương hiệu, quảng bá khu vực kinh tế thông minh Bình Dương để tạo ra nhận thức địa phương, tự hào quốc gia và danh tiếng thế giới.

Chính hai yếu tố này sẽ là “đòn bẩy” đưa Bình Dương hội nhập sâu hơn với thế giới.

3. Gắn việc xây dựng thành phố thông minh Bình Dương với quá trình hợp tác liên kết Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và thủ đô Hà Nội.

– Theo quy hoạch đô thị, Bình Dương hiện nay được xác định là một “cực” phát triển trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

– Trong xu thế phát triển hiện đại, các địa phương cần đẩy mạnh sự hợp tác, sự phân công sản xuất,… dựa trên thế mạnh của từng địa phương nhằm phát huy “lợi thế cạnh tranh”. Việc hợp tác thể hiện qua việc điều chỉnh chiến lược phát triển, chia sẻ thông tin, kinh nghiệm… để củng cố sức mạnh từng địa phương và đẩy mạnh việc thu hút đầu tư nước ngoài nhất là doanh nghiệp kỹ thuật cao và công nghiệp phụ trợ. Thành phố thông minh Bình Dương khó phát triển nhanh nếu thiếu, hay không nhận được sự hợp tác đầy đủ từ các địa phương.

Đô thị mới Hòa Phú, Phú Tân gắn kết với đô thị TDM hiện hữu để trở thành đô thị trung tâm của hệ thống đô thị Bình Dương

Lợi ích của việc xây dựng thành phố thông minh đã được thế giới tổng kết qua các mặt: Tăng trưởng kinh tế, tiết kiệm tài nguyên, nhiên liệu, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng sống theo hướng hiện đại.

Xu thế phát triển thành phố thông minh trên thế giới là tất yếu trong lúc mô hình xây dựng thành phố thông minh tại Việt Nam chưa khẳng định, chưa có kinh nghiệm xây dựng. Do đó, còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu, thảo luận, làm rõ như đã nêu trong vấn đề “vĩ mô” ở trên, rất cần sự tham gia của lãnh đạo các cấp và giới chuyên môn trên nhiều lĩnh vực. Tin tưởng, tương lại gần, Việt Nam sẽ xây dựng được thành công nhiều thành phố thông minh.

ThS.KTS Huỳnh Văn Minh

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 6/2017)