Ngày 23/4, triển lãm kiến trúc ARCH:ID 2026 đã chính thức khai mạc tại BSD City, Indonesia và kéo dài đến hết ngày 26/4/2026. Không chỉ là sự kiện trưng bày với quy mô lớn, ARCH:ID năm nay cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý khi đặt kiến trúc trong mối quan hệ với các lĩnh vực liên ngành, qua đó gợi mở những thay đổi trong cách nhìn về vai trò của kiến trúc sư trong bối cảnh đương đại.
ARCH:ID 2026 có quy mô khoảng 18.000 m², hơn 700 gian trưng bày và hàng chục nghìn lượt khách tham quan. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô, mà ở cách ARCH:ID năm nay đặt ra một câu hỏi rộng hơn: Vai trò của kiến trúc sư trong bối cảnh đô thị đương đại đang thay đổi như thế nào?
Từ “thiết kế công trình” đến “hệ thống tương tác”
Xuyên suốt hoạt động hội thảo và trưng bày tại ARCH:ID 2026 đã cho thấy một thông điệp: kiến trúc không còn được nhìn nhận như một thực hành độc lập, mà ngày càng gắn với các lĩnh vực vật liệu, công nghệ và các ngành sáng tạo khác trong môi trường xây dựng.
Điều này được thể hiện rõ qua chủ đề “Synthesis Scheme: Architecture of Engagement” (Kiến trúc như một quá trình kết nối và tương tác), trong đó kiến trúc được tiếp cận như một quá trình tổng hợp nhiều yếu tố, thay vì chỉ tập trung vào hình thái công trình.
Trong phiên Hội nghị ngày thứ nhất, Bà Irene Umar – Thứ trưởng Bộ Kinh tế Sáng tạo Indonesia đã nhấn mạnh: Kiến trúc không còn chỉ là việc tạo ra công trình, mà là một “system of interaction” (hệ thống các tương tác) – nơi hình thành các giá trị văn hóa, xã hội và kinh tế. Theo đó, vai trò của kiến trúc sư được mở rộng, từ người thiết kế không gian sang người tham gia dẫn dắt các quá trình kiến tạo đô thị và đời sống. Thông điệp này phần nào phản ánh sự dịch chuyển trong cách nhìn về nghề kiến trúc tại khu vực: từ một thực hành chuyên môn đơn lẻ sang một hoạt động mang tính liên ngành, gắn với hệ sinh thái rộng hơn.
Chia sẻ tại lễ khai mạc, TS. KTS. Phan Đăng Sơn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam cho rằng cách tiếp cận kiến trúc theo hướng liên ngành không còn là một xu hướng mới, mà đang dần trở thành điều kiện phổ biến của hành nghề trong khu vực. Theo ông, trong thực tiễn tại Việt Nam, việc tích hợp các yếu tố liên quan như vật liệu, công nghệ hay các lĩnh vực chuyên ngành đã có những bước phát triển rõ rệt, tuy nhiên trong bối cảnh yêu cầu ngày càng cao của hoạt động kiến trúc – xây dựng, điều này đặt ra nhu cầu tiếp tục hoàn thiện theo hướng đồng bộ và hiệu quả hơn.
Nhận định này cũng phần nào cho thấy sự tương đồng giữa những vấn đề được đặt ra tại ARCH:ID 2026 và thực tiễn hành nghề kiến trúc tại Việt Nam, đồng thời gợi mở những hướng tiếp cận linh hoạt hơn trong việc mở rộng vai trò của kiến trúc sư trong các quá trình liên ngành.
Tham dự xuyên suốt chương trình, đoàn đại biểu Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã tham dự các phiên hội thảo chuyên môn, trực tiếp trải nghiệm triển lãm và gặp gỡ, thảo luận cùng các đối tác. Đồng thời tìm hiểu cách các ý tưởng thiết kế được thể hiện thông qua vật liệu, công nghệ và tổ chức không gian tại sự kiện.
Triển lãm trở thành không gian “thực hành kiến trúc”
Cách tiếp cận này không chỉ dừng lại ở hội nghị, mà được thể hiện trực tiếp trong cách tổ chức không gian triển lãm. ARCH:ID 2026 được dẫn dắt bởi các giám tuyển là ba nữ kiến trúc sư – Afwina Kamal, Trianzani Sulshi và Dhanie Syawalia – qua đó định hình một cấu trúc trưng bày có chủ đề và mang tính liên kết. Thay vì các gian hàng theo dạng trưng bày sản phẩm đơn lẻ, nhiều pavilion được thiết kế như những không gian kiến trúc thu nhỏ, có sự tham gia của các văn phòng thiết kế trong việc xây dựng concept và tổ chức không gian.
Thay vì các gian đơn lẻ, Ban tổ chức đưa ra hệ thống các không gian mang tên “Tetenger”, như: Tetenger Riung (không gian tụ họp), Tetenger Rembuk (không gian thảo luận) và Tetenger Teduh (không gian nghỉ và suy ngẫm).
Nhờ đó, vật liệu, công nghệ và sản phẩm không xuất hiện một cách rời rạc, mà được đặt trong những ngữ cảnh không gian cụ thể, tạo nên trải nghiệm tổng thể cho người tham quan. Triển lãm không còn là nơi chỉ trưng bày – giới thiệu, mà đã trở thành một không gian thực hành kiến trúc, nơi các ý tưởng được thử nghiệm và thể hiện trực tiếp thông qua không gian.
Kiến trúc sư trong vai trò điều phối liên ngành
Tại không gian triển lãm, yếu tố hợp tác liên ngành được thể hiện rõ qua sự tham gia của nhiều bên trong nhiều lĩnh vực như thiết kế chiếu sáng, thiết kế sản phẩm, cảnh quan, vật liệu và công nghệ xây dựng. Sự hiện diện đồng thời của các lĩnh vực này phản ánh thực tế rằng các vấn đề của kiến trúc – xây dựng ngày nay khó có thể được giải quyết trong phạm vi một chuyên ngành đơn lẻ.
Trong bối cảnh đó, vai trò của kiến trúc sư không chỉ dừng lại ở việc thiết kế công trình, mà cần càng tham gia vào quá trình kết nối và điều phối các thành phần trong một hệ sinh thái phức hợp, nơi các yếu tố kỹ thuật, xã hội và kinh tế cùng tác động đến không gian.
Việc nhấn mạnh khái niệm “engagement” (sự tham gia) trong chủ đề năm nay cũng cho thấy một chuyển dịch trong cách tiếp cận thiết kế, từ cách thiết kế chủ yếu được quyết định bởi người thiết kế sang quá trình mang tính đối thoại và đồng kiến tạo (co-creation). Trong đó, nhiều chủ thể cùng tham gia vào việc định hình không gian. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh các đô thị Đông Nam Á đang phát triển nhanh, nơi các yếu tố văn hóa, xã hội và môi trường luôn đan xen và đòi hỏi những cách tiếp cận linh hoạt hơn.
Từ những quan sát tại ARCH:ID 2026 có thể thấy, kiến trúc trong khu vực đang dần được đặt trong một bối cảnh rộng hơn, gắn với các hệ sinh thái sáng tạo của đô thị. Trong bối cảnh đó, kiến trúc sư không chỉ là người tạo hình không gian, mà trở thành một tác nhân tham gia vào quá trình hình thành các giá trị đô thị.
ARCH:ID 2026 vì vậy không chỉ là một sự kiện chuyên ngành, mà còn phản ánh một chuyển dịch đang diễn ra trong cách nhìn về kiến trúc và vai trò của kiến trúc sư – từ một thực hành thiết kế công trình sang một hoạt động gắn với tổ chức các hệ thống không gian và tương tác trong đô thị đương đại.
An Du – TCKT.VN
(c) Tạp chí Kiến trúc
